از درگیری‌های مسلحانه در سیستان‌وبلوچستان که غیرنظامیان هم قربانی می‌شوند، چه می‌دانیم؟
روز پنجشنبه ۹مهرماه۱۴۰۵ در جریان یک حمله مسلحانه به پاسگاهی در شهرستان راسک واقع در سیستان و بلوچستان یک مامور پلیس کشته شد. همزمان منابع حقوق بشری از درگیری مسلحانه در محدوده شهرک «شهمراد آباد» در منطقه «منزل‌آب» زاهدان خبر دادند که گفته می‌شود بیش از چهار ساعت ادامه داشته و در جریان آن شش عضو یک گروه مسلح کشته شدند.
طی هفته‌های گذشته چندین درگیری مسلحانه در شهرهای مختلف سیستان و بلوچستان رخ داده که گاه غیرنظامیان را نیز قربانی کرده است. از این درگیری‌ها چه می‌دانیم؟
در ساعات اولیه روز پنجشنبه ۹مهر۱۴۰۵، افراد مسلح به ایست بازرسی «احمدآباد» در شهر راسک حمله کردند و در جریان تیراندازی میان نیروهای مسلح ناشناس و حاضران در ایستگاه بازرسی، یک نیروی نظامی کشته شد.
هویت این نیروی پلیس «علیرضا سنچولی»، با درجه گروهبان یکم احراز و گفته می‌شود اهل شهرستان «زابل» بوده است.
تا لحظه تنظیم این گزارش، هیچ گروهی مسوولیت این حمله را بر عهده نگرفته و اطلاعات بیشتری درباره هویت مهاجمان و انگیزه این حمله منتشر نشده است.
همزمان گزارش‌هایی از درگیری مسلحانه میان نیروهای امنیتی و نظامی و افراد مسلح در محدوده شهرک «شاهمراد» در منطقه «منزل‌آب» زاهدان منتشر شده است.
بنابر گزارش پایگاه خبری «شیوار نیوز» که اخبار شهروندان بلوچ را منتشر می‌کند، نیروهای نظامی به منزلی مسکونی که ادعا می‌شود افراد مسلح در آن مستقر بودند یورش برده و آن را به شدت تخریب کرده‌اند.
تصاویر منتشرشده از منزل مورد اشاره تایید می‌کند این ساختمان بر اثر شلیک گلوله از سوی نیروهای نظامی، به‌شدت آسیب دیده و آثار اصابت تعداد زیادی گلوله بر در و دیوار آن مشاهده می‌شود.
«محسن برهانزهی» فعال حقوق بشر بلوچ به «ایران‌وایر» می‌گوید: «این درگیری هم صبح زود حوالی ساعت شش شروع شد و نزدیک به چهار ساعت ادامه داشت. در حمله به این منزل مسکونی ده‌ها نیروی امنیتی و نظامی با خودروهای سنگین نظامی و همچنین خودروهای پلاک شخصی خانه را محاصره کردند و برخی از آن‌ها هم روی پشت‌بام ساختمان‌های مجاور و اطراف خانه مستقر شدند.»
شاهدان عینی گزارش داده‌اند که صدای بی‌وقفه تیراندازی در طول چهار ساعت درگیری شنیده شده و نیروهای نظامی از سلاح‌های سنگین مانند آرپی‌جی استفاده کرده‌اند. منابع محلی همچنین تایید کرده‌اند که نیروهای امنیتی برای شناسایی محل استقرار این افراد از پهپاد یا کوادکوپتر استفاده کرده‌اند.
روایت سپاه از درگیری‌های منزل‌آب
قرارگاه قدس نیروی زمینی سپاه با انتشار بیانیه‌ای که به‌صورت هماهنگ در تمامی رسانه‌های داخلی ایران عینا منتشر شده درگیری صبح پنجشنبه در منزل‌آب زاهدان را «انهدام یک گروهک تروریستی تکفیری» توصیف کرده است.
در این بیانیه ادعا شده که «تعدادی سلاح، مهمات و بسته‌های انفجاری» در محل کشف، و شش نفر از اعضای آن‌چه رسانه‌های وابسته سپاه «گروهک تروریستی تکفیری» خوانده‌اند، در جریان این درگیری کشته شدهاند.
نیروی زمینی سپاه قدس در اطلاعیه منتشرشده جزییات بیشتر از جمله هویت افراد کشته‌شده و وابستگی احتمالی آن‌ها به گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی را اعلام نکرده است. این بیانیه همچنین مشخص نمی‌کند احتمالا در جریان درگیری، فرد یا افراد دیگری نیز در محل مجروح یا بازداشت شدهاند یا خیر.
خبرگزاری تسنیم نیز به نقل از سپاه ادعا کرده که افراد کشته‌شده در این محل «قصد انجام یک حمله» را داشته‌اند اما در این گزارش نیز مشخص نیست این حمله قرار بوده چه زمانی و به کجا انجام شود و چه افرادی را هدف قرار دهد.
بیش از چهار درگیری مسلحانه در سه روز
محسن برهانزهی فعال حقوق بشر بلوچ می‌گوید: «طی سه روز گذشته، دستکم چهار درگیری مسلحانه در زاهدان و شهرهای اطراف گزارش شده که در دو درگیری، گروه‌های مسلح تحت حمایت جمهوری اسلامی با نیروهای نظامی درگیر شدهاند.»
به گفته این فعال حقوق بشر، شماری از افراد مسلح منطقه به‌طور مستقیم با نیروهای امنیتی و اطلاعات سپاه همکاری دارند اما اخیرا اختلافاتی میان آن‌ها و جمهوری اسلامی پیش آمده است: «این اختلافات هرچه هست باعث شده افرادی که جمهوری اسلامی در مسلح کردن آن‌ها و سرکوب شهروندان بلوچ نقش داشته، حالا در برابر سپاه قرار بگیرند.»
برهانزهی می‌گوید در دو درگیری دیگر یعنی حمله به ایست بازرسی راسک و منزل‌آب زاهدان اما گروه‌های مخالف جمهوری اسلامی با نیروهای امنیتی درگیر شدهاند: « وقتی به ایست بازرسی راسک حمله و یک سرباز کشته شد عملیات نیروهای امنیتی در منزل‌آب آغاز شد. یک زنجیره اتفاق است. روزهای قبل‌تر هم در ایرانشهر و سراوان با هم درگیر شده بودند. هرچند هنوز هیچ گروهی مسوولیت این دو حمله را بر عهده نگرفته است.»
مسلح کردن بزهکاران و جذب آن‌ها در بسیج اواخر شهریور۱۴۰۵ درگیری در منطقه‌ای از سراوان به کشته شدن «حسین ظریفی»، فرمانده پایگاه عملیاتی سجاد سپاه در سراوان، و «احمد هراتی زراعتی»، مسوول اطلاعات این پایگاه انجامید. منابع رسمی همچنین از کشته شدن چند فرد مسلح در این درگیری خبر دادند.
سپاه در بیانیه خود درباره این حادثه گفته بود که این درگیری مسلحانه در پی کشته شدن «۵ تن از اعضای گروهک‌های تروریستی-تکفیری که قصد ایجاد ناامنی برای مردم منطقه داشتند» اتفاق افتاده است.
پس از بیانیه سپاه، «جبهه مبارزین مردمی» که سال گذشته از ادغام چند گروه مخالف جمهوری اسلامی از جمله «جیش‌العدل»، «جنبش پادا بلوچ» و «حرکت نصر بلوچستان» تشکیل شده، با انتشار بیانیه‌ای اعلام کرد که نیروهای این گروه در این درگیری مسلحانه شرکت داشته‌اند.
درگیری میان نیروهای جمهوری اسلامی و گروه‌های مسلح بلوچ در جنوب شرق ایران سال‌هاست که ادامه دارد اما محسن برهانزهی فعال حقوق بشر می‌گوید شرایط «پس جمعه خونین زاهدان» رفته‌رفته امنیتی‌تر و نظامی‌تر شده و پس از جنگ جمهوری اسلامی با اسراییل و آمریکا، سطح امنیت از آن‌چه بود پایین‌تر آمده است: «گویی حکومت خود از این شرایط استقبال می‌کند، به این معنا که وقتی تعداد گروه‌های مسلح زیادتر و امنیت آسیب‌پذیرتر می‌شود موانع کم‌تری برای سرکوب مبارزه مدنی در بلوچستان پیش پای حکومت است.»
به گفته این فعال حقوق بشر، جمهوری اسلامی در سیستان و بلوچستان با تقویت پایگاه‌های بسیج، جوانان بیشتری را جذب و به آن‌ها اسلحه داده، خیلی‌های‌شان هم آدم‌هایی با سابقه اقداماتی مانند سرقت و آدم‌ربایی هستند اما برای حکومت این‌ها مهم نیست.»
این در حالی است که سپاه پاسداران ادعا می‌کند اسراییل و آمریکا بعد از ناکامی در جنگ «اقدام به فعال سازی و تقویت گروهک‌های تروریستی-تکفیری در منطقه جنوب شرق» ایران کرده‌اند.
شلیک‌های کور؛ غیرنظامیان کشته می‌شوند
بامداد ۲مهرماه۱۴۰۵ خودروی حامل کودکی ۹ساله به‌نام «محمد امین دهقان» که همراه پدرش در حال عبور از منطقه «جهاد آباد» سراوان بود هدف تیراندازی نیروهای نظامی قرار گرفت.
محمدامین که به شدت از ناحیه سر مجروح شده بود، روز یکشنبه ۵مهر۱۴۰۵ بر اثر شدت جراحات جان خود را از دست داد.
محسن برهانزهی می‌گوید: «شلیک کور نیروهای امنیتی به شهروندان بلوچ بارها آدم‌های بیگناه را قربانی کرده. محمدامین و پدرش اسحاق آب‌بر بودند یعنی با خودرویی که آب آشامیدنی می‌فروخت تردد می‌کردند. آب‌برها تاریک‌روشن صبح راه می‌افتند. این شهروندان نه مسلح بودند نه فعالیت خاصی داشتند و نه حتی سوخت‌بر بودند. اما نیروهای امنیتی بدون هیچ دلیل و اخطاری، ماشین آن‌ها را به گلوله بستند و هر دو به شدت زخمی شدند.»
اسحاق دهقان پدر محمدامین به‌رغم اینکه خودش نیز جراحت داشت فرزندش را با کمک یک خودروی دیگر به بیمارستان «رازی» سراوان رساند اما جراحات وارده شدید بود و محمدامین جان خود را از دست داد.
سراوان در جنوب‌شرقی استان سیستان و بلوچستان و در فاصله حدود ۳۶۰ کیلومتری زاهدان، مرکز این استان، قرار دارد. درگیری‌های مسلحانه در این منطقه طی سال‌های اخیر بارها میان نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی و گروه‌های مسلح روی داده و در بسیاری اوقات شهروندان غیرنظامی و عادی نیز در آن قربانی شدهاند.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.