"Powrotu nie będzie"? Fałszywy przekaz o ewakuacji kobiet i dzieci

Kobiety z dziećmi wsiadają do autokaru z napisem "ewakuacja" po angielsku. Mają ze sobą plecaki i torby. Dziewczynka na pierwszym planie trzyma w rękach maskotkę, odwraca głowę od autobusu i patrzy w dal niepewnym wzrokiem. U góry grafiki umieszczono napis: "Niedługo w Polsce pojawią się autokary ewakuacyjne dla kobiet i dzieci". Poniżej ostrzeżenie: "Jeśli chcesz mieć to, czego dorobiłeś się w życiu, nie wsiadaj. Powrotu nie będzie". Widać, że niektóre litery nie pochodzą z polskiego alfabetu, co sugeruje, że grafikę wygenerowano przy użyciu sztucznej inteligencji. Post, który opublikowano 10 września na Facebooku, jak dotąd udostępniono niemal sto razy. Wcześniej, w połowie sierpnia grafikę publikowano w serwisie X.

Podobny przekaz na początku września krążył również na Facebooku. "Czy przygotowują nas do obrony, czy do ucieczki?" - pytał 7 września Paweł Komorowski, który przedstawia się jako prezes Nowej Nadziei w powiecie trzebnickim i radny gminy Zawonia. (pisownia wszystkich postów oryginalna).

"Państwo przygotowuje bardzo szczegółowy mechanizm ewakuacji własnej ludności. I mamy pełne prawo zapytać, dlaczego o przygotowaniu obywateli do opuszczania swoich miejsc zamieszkania mówi się tak szczegółowo, a o budowaniu takiej siły państwa, żeby nikt nie musiał z nich uciekać - zdecydowanie za mało" - stwierdził dalej. I ponownie pytał: "Dlaczego państwo tak dokładnie przygotowuje scenariusz, w którym Polacy opuszczają swoje domy?". Wpis Komorowskiego zdobył ponad 1,3 tys. reakcji i 1,2 tys. udostępnień. Pojawił się m.in. na facebookowych grupach takich jak "Karol Nawrocki Prezydent Polski 2025", "Katarzyna Gójska - grupa fanów" oraz "Konfederacja Korony Polskiej - Forum Sympatyków".

FAŁSZ

"Głupich nie potrzeba w Polsce, niech wyjeżdżają"; "Dokładnie! Już sa takie plany" - komentowali internauci. Niektórzy, w szczególności w odpowiedzi na wpis lokalnego działacza Nowej Nadziei, snuli teorie o tym, że za ewakuacją kryje się rzekomy plan wysiedlenia Polaków. "Chcą nas wysiedlić. Możliwe. Niby skażenie a tak naprawdę nie będzie skażenia"; "Jeśli państwo zamiast planów obrony obywateli funduje im plany ewakuacji, to znaczy, że chodzi o wysiedlenia bez powrotu i zostawienie majątków dla innych" - pisali.

Tylko nieliczni krytykowali autora za "nieodpowiedzialny post". Zwracali uwagę, że "to narażanie cywilów na śmierć oraz cierpienie i śmierdzi jawną dywersją na rzecz wrogiego państwa".

Uspokajamy, nie ma żadnych planów ewakuacji, w tym ewakuacji kobiet i dzieci. Celem takich przekazów jest podważenie zaufania do instytucji państwa w sytuacji zagrożenia.

DOWIEDZ SIĘ WIĘCEJ:

Straszenie ewakuacją i "nawoływanie do utrudniania"

Nie dotarliśmy do żadnego oficjalnego komunikatu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji, Ministerstwa Obrony Narodowej, Rządowego Centrum Bezpieczeństwa lub służb, które zapowiadałoby uruchomienie "autokarów ewakuacyjnych dla kobiet i dzieci" w najbliższym czasie.

Prawdą jest natomiast, że w przypadku ewakuacji określone grupy osób mają mieć pierwszeństwo. Zgodnie z rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 30 maja 2025 r. w sprawie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia (art. 17 ust. 3) w pierwszej kolejności, w miarę możliwości, ewakuowane mają być m.in. dzieci, kobiety w ciąży, osoby przebywające w domach pomocy społecznej, pacjenci szpitali i osoby z niepełnosprawnościami. Przewidziano też wspólny transport dla rodzin, w tym matek z dziećmi, oraz osób wymagających opieki wraz z opiekunami (art. 17 ust. 1). Nie oznacza to jednak zapowiedzi konkretnej ewakuacji ani uruchomienia "autokarów dla kobiet i dzieci" w konkretnym terminie.

Rozporządzenie nie zakłada ewakuacji "w jedną stronę". Już w art. 1 ust. 8 wprost wymienia się "zapewnienie bezpiecznego powrotu do miejsc zamieszkania" jako ostatni etap ewakuacji ludności.

Na krążącej w sieci grafice nie podano, na jakiej podstawie miałyby zostać uruchomione "autokary ewakuacyjne dla kobiet i dzieci" ani kiedy miałoby to nastąpić. Sugestia, że udział w takiej ewakuacji oznaczałby brak możliwości powrotu, może zniechęcać do ewakuacji w sytuacji realnego zagrożenia. "Mam nadzieję, że nasze państwo jest świadome nowej fali dywersji informacyjnej, która mówi, że ewentualna ewakuacja to będzie w rzeczywistości przesiedlenie i nawołuje do utrudniania takich działań" - tak przekaz skomentował w serwisie X Jakub Wiech, szef serwisu Elektryfikacja.eu.

Prawdziwe rozporządzenie i fałszywy dylemat

Działacz Nowej Nadziei najpewniej odwołuje się do wspomnianego już rozporządzenia Rady Ministrów z 30 maja 2025 roku w sprawie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia. Dokument rzeczywiście określa m.in. zasady planowania tras ewakuacji, wyznaczania miejsc zbiórki i pobytu oraz ewidencjonowania osób ewakuowanych. Przewidziano w nim także zasady zabezpieczenia mienia, w tym zabytków, a zakłada, że ewakuowane osoby mogą zabrać ze sobą rzeczy potrzebne na 72 godziny.

Rozporządzenie wydano na podstawie art. 123 ustawy z grudnia 2024 roku o ochronie ludności i obronie cywilnej. Zgodnie z nim to Rada Ministrów określa w rozporządzeniu "szczegółowy sposób realizacji działań w zakresie ewakuacji ludności oraz zabezpieczenia mienia, mając na uwadze zapewnienie sprawnego wykonywania zadań przez organy obrony cywilnej oraz bezpieczeństwa ludności, z uwzględnieniem osób z niepełnosprawnościami".

Autor przekazu przyznaje, że z "samego aktu prawnego" nie da się wyprowadzić wniosku o planie wysiedlenia. Mimo to sugeruje, że istnienie rozporządzenia jest dowodem na słabość polskiego państwa, bo mamy być przygotowywani do ucieczki zamiast do obrony.

Podobne dokumenty dotyczące organizacji ewakuacji na wypadek działań zbrojnych lub klęsk żywiołowych to standardowy element systemu obrony cywilnej. Takie ma nie tylko Polska, ale też inne europejskie kraje, np. Szwecja, Litwa i Szwajcaria.

Główna teza przekazu opiera się na pytaniu: "Czy władze przygotowują ludność do obrony, czy do ucieczki?". Sugeruje ono, że przygotowywanie planów ewentualnej ewakuacji ludności i wzmacnianie obronności państwa wzajemnie się wykluczają. Tak jednak nie jest. Ewakuacja ludności jest jednym z elementów systemu bezpieczeństwa państwa, podobnie jak przygotowanie do obrony. Przedstawianie tych dwóch działań jako wzajemnie wykluczających się możliwości to przykład fałszywego dylematu, (znany też jako fałszywa dychotomia lub fałszywa alternatywa).