Steeds meer Brusselaars twijfelen over ouderschap: ‘Met een kind is er geen weg terug’

Terwijl het geboortecijfer in Brussel jaar na jaar daalt, wint ook een ander fenomeen aan belang: de twijfel over het ouderschap. Steeds meer Brusselaars weten echt niet of ze wel of geen kinderen willen. Dat verscheurende dilemma weegt zwaar en zet relaties onder druk. Ook de weg naar professionele hulp wordt vaker gevonden. “Ik besef dat ik er niet helemaal zelf ga uitraken.”

Marie De Wilde uit Sint-Gillis is 34 en twijfelt of ze moeder wil worden. Een uitgesproken kinderwens of moederinstinct heeft ze niet, maar de gedachte aan een leven zonder kinderen laat haar evenmin los. “Ik zit enorm met dat vraagstuk in mijn hoofd.”

Drie jaar geleden werd ze single. Intussen ziet ze steeds meer vrienden aan het ouderschap beginnen. “Ga ik uiteindelijk als enige in mijn vriendenkring zonder kinderen achterblijven?” De biologische klok tikt, maar haar gevoel geeft geen uitsluitsel. “Vorige week dacht ik nog: ik ga mijn eicellen laten invriezen. En deze week denk ik: nee, ik ga het toch niet doen.” Bovendien voelt haar leven nog te chaotisch om een kind de nodige houvast te bieden. “Ik ben heel erg bang: hoe ga ik ooit een kind opvoeden? Om het niet te verpesten voor dat kind.”

Als vroedvrouw kent De Wilde de mooie en zware kanten van het ouderschap. “Ik zie hoe vermoeidheid de roze wolk doet verdwijnen. Toch ben ik benieuwd hoe het voelt om zo'n onvoorwaardelijke liefde te ervaren.” Tegelijk vreest ze dat het moederschap haar eigenheid en vrijheid op proef zal stellen. Haar sociale leven is belangrijk, maar als introvert heeft ze ook nood aan tijd alleen. “Ga ik mezelf dan verliezen?”

Zolang ze niet helemaal zeker is, begint ze er liever niet aan. “Je kunt niet meer terug als dat kind er is.” Ook de toestand van de wereld speelt mee in haar twijfel. “Met de klimaatopwarming en de geopolitieke situatie vraag ik me af in wat voor wereld ik dat kind zou zetten.”

Nu de onzekerheid steeds zwaarder weegt, overweegt ze met een therapeut te praten. “Ik besef dat ik er misschien niet helemaal zelf zal uitraken. Ik denk dat er een heel grote groep mensen is zoals ik.” In een stad als Brussel, waar jongvolwassenen hun carrière uitbouwen, nieuwe mensen leren kennen en alle mogelijkheden openliggen, lijkt ook twijfel over het moederschap steeds opener besproken te worden.

Voor Kelly (32) uit Molenbeek, die haar familienaam liever niet vermeld ziet, is het dilemma erg herkenbaar. “Ik vind het heel moeilijk.” Ze heeft een relatie, maar weet dat ze de beslissing niet eindeloos kan uitstellen. “Ik geef mezelf nog een jaar om de knoop door te hakken. Ik wil de tijd van mijn partner niet verspillen, mocht blijken dat hij andere wensen heeft dan ik.”

Van week tot week

Kinderen krijgen lijkt haar een verrijking, “een ervaring die liefde en betekenis aan het leven kan geven”. Tegelijk beseft ze hoeveel er verandert: “Een kind komt op de eerste plaats, waardoor ik misschien andere dingen niet meer zal kunnen doen.” Haar twijfel schommelt van week tot week. Schattige babyfilmpjes op Instagram of haar vriend met zijn petekindjes doen haar dromen van een gezin, maar na een drukke zomer denkt ze evengoed: “Ik zie het echt niet zitten om naast mijn job, hobby's en vrienden ook nog een kind te hebben.”

“Als de twijfel lang aanhoudt en je geen knoop kunt doorhakken, kan de keuze zo overweldigend worden dat je erin vastloopt”

Psychologe en onderzoekster aan de UGent

Als milieuwetenschapper kijkt Kelly ook bezorgd naar de toekomst. “We weten niet goed wat de klimaatopwarming, het verlies aan biodiversiteit, de politiek en de opkomst van AI over tien, twintig of dertig jaar zullen betekenen.” Een partner die de zorg volwaardig wil delen, is voor haar een voorwaarde. Haar vriend ziet het zitten om als vader halftijds te werken. Kiezen ze voor kinderen, dan zouden ze bovendien Brussel verlaten. “Ik woon graag in Molenbeek, al staan er bijvoorbeeld ook drugsdealers op de hoek van de straat.”

Om haar twijfels een plek te geven, praat ze met haar therapeut en zoekt ze herkenning op fora als Reddit. “Ik lees er zowel verhalen van vrouwen die blij zijn dat ze ondanks hun twijfels moeder zijn geworden, als getuigenissen over traumatische bevallingen.” Ook Instagram lijkt haar dilemma te hebben opgepikt: “Mijn algoritme toont altijd vaker berichten over moederschap”. Daarnaast helpen podcasts, zoals het Nederlandse De Eierwekker, haar om haar twijfels verder te verkennen.

In Nederland is er geen gebrek aan podcasts en boeken over die ambivalente kinderwens, zoals Soms wil ik een kind van Jantine Jongebloed en Twijfelmoeder van Patricia de Ryck. Die laatste richtte ook de gelijknamige Facebookgroep op, waar vrouwen elkaar kunnen steunen. Wie lid wil worden, krijgt van De Ryck een privébericht met haar aanbod, waaronder persoonlijke coaching voor 54 euro per gesprek. Haar onlinecliënteel bestaat naar eigen zeggen voor twee derde uit Nederlandse en voor een derde uit Vlaamse vrouwen.

De schuld van de boomers

Charlotte Schelfhout werkt bij gezondheidscentrum Plek in Brussel en noemt zichzelf liever counselor dan coach. Een persoonlijke ervaring met een milde postpartumdepressie bracht haar op een nieuw professioneel spoor: ze volgde een postgraduaat in perinatale coaching. “Ik merkte hoe weinig ruimte er is voor de veelzijdige en soms paradoxale kanten van het moederschap”. Ze begeleidt mensen bij existentiële twijfels en grote levenskeuzes. Vandaag worstelt zo'n 80 procent van haar klanten met de vraag of ze kinderen willen.

Volgens Schelfhout spelen verschillende factoren mee in de beslissing om kinderen te krijgen: van financiële onzekerheid en klimaatstress tot opvoedingsvragen en de angst om daarover niet op dezelfde golflengte te zitten als je partner. Maar ook de persoonlijke levens en identiteitsverandering, en de impact op de relatie wegen zwaar door. Wie levert in op carrièrevlak en wie draagt de mentale last thuis? “Vrouwen vragen zich af: als ik straks aan al die dingen moet denken, zal mijn partner mij dan nog wel zien?” Ook de angst om het mentaal niet aan te kunnen, weegt door. Sommige vrouwen overwegen om bewust alleenstaande moeder te worden: wachten op een partner of alleen aan kinderen beginnen?

Opvallend is dat vooral vrouwen met die twijfels in therapie belanden, bang dat ze als moeder niet goed genoeg zullen zijn. Volgens Schelfhout moet de vraag anders worden gesteld. “Het gaat niet om de vraag of vrouwen het moederschap wel aankunnen, maar om wat ze nodig hebben om erin te geloven dat ze het aankunnen.” Vrouwen dragen vaak het grootste deel van de zorg in de eerste levensjaren van een kind. “Het is belangrijk dat hun partner ziet hoeveel ze doen, hen daarin erkent en mee de verantwoordelijkheid draagt.”

Dat het ouderschap vandaag zo'n beladen keuze is, heeft volgens Schelfhout ook te maken met wat generaties lang onbesproken bleef. “Onze ouders, de boomergeneratie, hebben veel in stilte doorstaan.” Daardoor bleven de minder fraaie kanten van het moederschap vaak buiten beeld. Tegelijk is ook de vanzelfsprekende steun van vroeger grotendeels verdwenen. “Vroeger was er meer een gemeenschapsgevoel. Als je in een dorp woonde en hulp nodig had, kon je bij mensen aankloppen.” Ze verwijst naar een Albanese ex-medestudente, die vertelde dat in haar cultuur vrouwen de moeder na de bevalling een maand lang komen voeden en verzorgen. In de stad is die steun minder vanzelfsprekend. “We leggen zoveel verantwoordelijkheid bij het individu dat het moeilijk wordt om te zien hoe je weer een netwerk kunt opbouwen. Vertrouwen moet je ook opnieuw opbouwen.”

Ook Pauline Verhelst, psychologe en onderzoekster aan de Universiteit Gent, ziet de twijfel over het ouderschap toenemen in haar consultaties. Belgische cijfers zijn er niet, maar buitenlands onderzoek wijst op een verschuiving. “Rond 2010 stond naar schatting 20 tot 25 procent van de mensen tussen 18 en 35 jaar eerder ambivalent tegenover het ouderschap. Vandaag gaat het veeleer om 30 tot 40 procent”, zegt Verhelst. “Vooral bij vrouwen lijkt die twijfel sterker op de voorgrond te staan dan vroeger.”

Volgens haar komt die evolutie doordat jongvolwassenen meer tijd krijgen om verder te studeren, te reizen en zichzelf te ontdekken, voordat ze een gezin stichten. “Zo kunnen ze beter bepalen wie ze zijn en welke keuzes bij hun leven en dromen passen. Pas daarna beginnen mensen zich bewuster af te vragen: passen kinderen in het leven dat ik heb vormgegeven? Daardoor lijkt de keuze om een gezin te beginnen veel minder vanzelfsprekend dan vroeger.”

“Het gaat niet om de vraag of vrouwen het moederschap wel aankunnen, maar om wat ze nodig hebben om erin te geloven dat ze het aankunnen”

Charlotte Schelfhout

Counselor bij gezondheidscentrum Plek

Verhelst zegt ook dat twijfelen gezond is. “Als de twijfel maandenlang aanhoudt en de keuze zo overweldigend wordt dat je erin vastloopt, kan het zinvol zijn om professionele begeleiding te zoeken.” Ze raadt eerder een psychotherapeut dan een coach aan. “Wie voor een coach kiest, doet er goed aan de opleiding, ervaring en ethische werkwijze na te gaan.”

Verhelst ziet hoe twijfel de relatie onder druk kan zetten. “Ik vind het mooi dat koppels samen hulp zoeken.” Vaak wil de ene partner kinderen, terwijl de andere twijfelt. “Door de stress komen partners vaak tegenover elkaar te staan, en wordt het moeilijker om naar elkaars angsten en onzekerheden te luisteren. Therapie helpt om beide perspectieven te begrijpen en samen te zoeken naar een weg vooruit.”

Verhelst benadrukt dat een hulpverlener die keuze niet voor het koppel kan maken, maar wel kan helpen om onderliggende angsten en behoeften te verhelderen: wil ik zelf kinderen, of voel ik vooral druk van mijn omgeving? “Twijfel toont vaak dat er veel waarden in je leven zijn die belangrijk voor je zijn. Therapie helpt om die met elkaar te verzoenen en elk een plaats te geven.” Ze wijst er ook op dat twijfels niet zomaar verdwijnen na de geboorte: “Onderzoek toont aan dat ambivalentie kan blijven bestaan, ook al zijn er kinderen. Geen enkele ouder is elke dag 100 procent graag mama of papa. Goede en slechte dagen horen er nu eenmaal bij”.

Angstige generatie

Dat de twijfel over het ouderschap zo sterk leeft, is volgens ULB-psychiater Charles Kornreich geen toeval. Millennials en Gen Z zien hun toekomstperspectief slinken, “terwijl de mentale gezondheid in onze samenleving almaar verder achteruitgaat”, zegt hij. De klimaatcrisis voedt het beeld van “een apocalyptische toekomst, zonder veel voorgaande voorbeelden”. Tegelijk staan de overheidsbudgetten onder druk en blijft betaalbare huisvesting voor velen buiten bereik. “Maar ook de hogere eisen die we aan ons leven stellen, spelen een rol.”

“Vrouwen streven naar meer gelijkheid binnen hun relatie en hechten belang aan een goede opleiding en financiële zekerheid”, zegt hij. Een partner vinden die aan die verwachtingen voldoet, is niet vanzelfsprekend, zeker nu, zo zegt hij, zes op de tien universitair afgestudeerden vrouwen zijn. “De twijfel gaat daardoor niet langer alleen over de kinderwens, maar ook over de vraag of je überhaupt een relatie wilt aangaan.”

Ook sociale media maken de keuze er niet eenvoudiger op. “Ze vervreemden ons van echte sociale relaties, waarin we onvermijdelijk op de ander botsen en geconfronteerd worden met verschillen. Tegelijk tonen ze een eindeloze reeks mogelijke levenspaden, terwijl die vroeger veel meer beperkt bleven tot onze eigen omgeving.” Al die alternatieve scenario's maken het moeilijker om keuzes te maken, ook over het ouderschap.

Daar komt bij dat we in een individualistische samenleving leven, waarin persoonlijke groei en zelfontplooiing centraal staan. “We moeten voortdurend ons geluk nastreven en over ons welzijn waken”, zegt Kornreich. Als psychiater vindt hij het een goede zaak dat de nieuwe generaties daar bewuster mee omgaan. Tegelijk ziet hij een paradox: “We worden de hele tijd aangemoedigd om onszelf centraal te stellen, terwijl betekenisvolle relaties met anderen en voor anderen zorgen, bijvoorbeeld voor een kind, bewezen positieve effecten kunnen hebben op onze mentale gezondheid.”

“De neoliberale samenleving houdt ons voor dat we met de juiste keuzes een uitzonderlijk leven kunnen opbouwen.” Zo lijkt ons geluk volledig in eigen handen te liggen. “Dat is een verpletterende verantwoordelijkheid. We proberen het onbekende en onvoorspelbare uit te bannen, maar dat is een illusie. Wie kinderen krijgt, moet leren omgaan met die onzekerheid en met alles wat het leven brengt: het mooie én het minder mooie.”

Geen grijstinten

Véronique Wenderickx, al bijna veertig jaar psychotherapeut en hoofd van het Brusselse opleidingscentrum voor gezinstherapie La Forestière, deelt die analyse. Ze vindt het een vooruitgang dat mensen openlijk over hun kinderwens kunnen twijfelen, maar ziet ook een keerzijde: “Alsof kinderen krijgen je onvermijdelijk óf spijt en een ongelukkig leven oplevert, óf puur geluk. Voor grijstinten lijkt er geen plaats meer.”

“Ik zie het echt niet zitten om naast mijn job, hobby’s en vrienden ook nog een kind te hebben”

Kelly

Milieuwetenschapper

Wenderickx ziet achter die zwart-wit­benadering de prestatiedruk van een samenleving waar we overal in moeten slagen, ook als ouder. “Het ideaalbeeld is nauwelijks haalbaar: ouders die alles perfect doen en kinderen die zich optimaal ontplooien. Die jacht op perfectie put mensen uit en kan ook de twijfels versterken bij wie overweegt aan het ouderschap te beginnen.”

Ook de stortvloed aan informatie in de media en op sociale netwerken speelt een rol. Wenderickx vindt het positief dat er opener over moederschap wordt gesproken, maar waarschuwt: “Goed geïnformeerd zijn helpt, maar kan ook extra angst aanwakkeren.” Zo kunnen verhalen over complicaties, postnatale depressie en de mentale last van het moederschap sommigen helpen een weloverwogen keuze te maken, “terwijl ze voor anderen juist een drempel vormen”.

In therapie komt het erop aan de verschillende angsten uit elkaar te halen, legt Wenderickx uit. Komen de twijfels voort uit maatschappelijke druk, de schrik dat het ouderschap de persoonlijke ontplooiing zal beperken, klimaatangst ...? Of liggen ze dieper verankerd in iemands persoonlijke geschiedenis? “Het gezin waar je opgroeit, en soms zelfs familiegeheimen, kunnen je beeld van het moederschap sterk kleuren. Je denkt dat je vrij kiest, terwijl je soms vastzit aan iets wat zich al lang voor je eigen leven heeft afgespeeld.”
Wenderickx benadrukt nog dat twijfel niet betekent dat je vastzit. “Het feit dat je al lange tijd twijfelt of je kinderen wilt, betekent niet dat je er uiteindelijk niet uit kunt komen.”