Alamin ang tugon ng 'amici curiae' sa tanong kung dapat bang payagang bumoto ang mga absent na senador?

Nagbigay ang mga dating mahistrado ng Korte Suprema nitong Miyerkules ng kanilang mga ekspertong opinyon kung dapat bang payagang bumoto ang senator-judges na hindi dumalo sa impeachment trial ni Bise Presidente Sara Duterte.

Inimbitahan bilang amici curiae o “friends of the court” ng Senate impeachment court sina dating chief justices Reynato Puno, Hilario Davide Jr., Artemio Panganiban, at dating Associate Justice Adolfo Azcuna, para hingan ng kanilang opinyon sa vote threshold o bilang ng boto na kailangan para mahatulan ang isang impeachable official.

Maliban kay Davide na nagbigay ng kaniyang nakasulat na posisyon sa Senate impeachment court, personal na nagbigay ng kanilang mga opinyon sina Puno, Panganiban at Azcuna sa korte.

Nakasaad sa Konstitusyon ng 1987 na, "no person shall be convicted without the concurrence of two-thirds of all the Members of the Senate."

Dahil 24 lahat ng senador, lalabas na 16 na boto ang kailangan para i-impeach ang isang opisyal kung lalabas na guilty sa mga inaakusa sa kaniya. Gayunman, ilang senador ngayon ang hindi nakadadalo sa sesyon at impeachment hearing dahil sa may nagtatago at nakakulong.

Saad ni Davide sa kaniyang sulat: “Nevertheless, in light of the disquisitions above on the first issue, we now can conclude that those who are detained, abroad, suspended or whose whereabouts are unknown cannot be included, or must be excluded, from the phrase ‘all the Members of the Senate.’”

Ayon pa sa kaniya, hindi kailanman nilayon ng mga bumuo ng Konstitusyon na isama sa "all members" ang mga senador na nagbitiw o natanggal sa puwesto, mga nakararanas ng sakit sa pag-iisip, ang mga nakararanas ng pisikal na kapansanan o ang mga nasa ospital, mga hindi maaaring lumahok sa mga pagdinig at deliberasyon, at mga hindi maaaring gamitin o gampanan ang kanilang mga karapatan at pribilehiyo bilang isang opisyal dahil sa ilang legal na hadlang o paghihigpit.

Sinabi ni Davide na ang huling grupo ay kinabibilangan ng mga kinasuhan ng pandarambong at paglabag sa Anti-Graft and Corrupt Practice Act, pati na rin ang mga nahatulan at nagsisilbi na ng kanilang sentensiya.

Samantala, kinuwestiyon ni Panganiban kung makatotohanan o makatarungan na payagan ang mga senator-judge na bumoto kahit na wala sa mga paglilitis.

Panganiban: “Should the senators be allowed to vote though they were there in hiding, abroad, legally detained, sick, hospitalized, or otherwise absent, and have not been able to access and examine the documents, have not heard the testimonies, and have not observed the demeanor of the witnesses? To put it more picturesquely, Your Honor, is it truthful and fair? To the parties, to our country, and to our people, to allow those abroad, those looking at the pyramids along the Nile or shopping in the fashion houses of Paris, or riding the romantic gondolas of Venice, or deliberately hiding in the dark corners of the world, while everyone here, everyone here in this hall, is sweating it out, listening to sometimes irrelevant and loquacious lawyers or to humble an ancient amicus curiae like me.”

Aniya, nangangailangan ang makabuluhang paghatol ng aktibong pakikilahok sa paghahanap ng katotohanan at pagiging patas.

Naniniwala naman si Puno na hindi kailangang personal na makita ng isang hukom ang pagkilos ng isang saksi, bagama't idinagdag niyang makabubuti ito.

Puno: “Thus, an RTC judge who succeeds another RTC judge can decide the cases left by the latter, even if the succeeding judge did not personally hear some of the witnesses who have previously testified. The succeeding judge can rely on the testimony of witnesses as reflected in the transcripts of stenographic notes.”

Samantala, sinabi ni Azcuna na dapat pahintulutang bumoto ang mga senator-judge na hindi nakadalo sa mga pagdinig hangga't naniniwala silang makakapagbigay sila ng walang kinikilingang paghatol.

Azcuna: “If he or she feels that he or she can render impartial judgment, honestly, according to the Constitution and the laws, then even if he missed one or two, or maybe even substantially, most of the hearings were still...Based on the record, he or she feels that she can honestly judge the respondent, I would allow.”

Nakakulong si Senator Rodante Marcoleta dahil sa kasong plunder na nagkakahalaga ng P75 milyon, habang nakapiit si Senador Jinggoy Estrada dahil sa kasong plunder na nagkakahalaga ng P573 milyon at kasong graft.

Samantala, hindi pa humaharap sa publiko si Senador Ronald “Bato” Dela Rosa simula nang umalis siya sa Senado noong Mayo 14, matapos tangkain ng mga awtoridad na ihain ang warrant ng International Criminal Court (ICC) laban sa kaniya.

Noong unang bahagi ng Setyembre, iginiit ni Marcoleta na mayroon pa rin siyang kapasidad sa pagboto bilang senator-judge. – Joahna Lei Casilao/Jamil Santos/FRJ GMA News