Zdjęcie z ministrem, naszywki i drugi zamachowiec. Wyjaśniamy dezinformację wokół ataku w Krakowie

Od 7 do 10 listopada Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa (NASK) przekazała platformom społecznościowym do moderacji 4795 materiałów zawierających zmanipulowane treści, teorie spiskowe oraz fałszywe narracje. Wszystkie dotyczyły sobotniej strzelaniny w Krakowie.

Fot. Jan Graczynski /East News

Ministerstwo Cyfryzacji zgłosiło ponad 2 tysiące kont zaangażowanych w ten proceder. Wśród nich znajdowały się boty działające w sposób zautomatyzowany i publikujące treści w różnych językach, głównie polskim, angielskim, francuskim i niderlandzkim. 

Analitycy zidentyfikowali również kilkadziesiąt kont posługujących się językiem rosyjskim lub zawierających w nazwie profilu bądź opisie cyrylicę albo odniesienia do Federacji Rosyjskiej.

Istotną rolę odegrała sztuczna inteligencja, którą wykorzystywano do generowania oraz edytowania obrazów w celu manipulowania opinią publiczną i przypisywania napastnikowi konkretnych poglądów politycznych. 

Grafiki zmodyfikowane z wykorzystaniem AI przedstawiały rzekomy wizerunek napastnika z dodatkowymi naszywkami lub emblematami na ubraniu. W niektórych przypadkach zmieniano nawet pozy osób widocznych na zdjęciach.

Jak wyjaśnił NASK w jednej ze swoich analiz, z materiałów o niskiej rozdzielczości, silnej kompresji czy rozmytych fragmentach nie da się odzyskać szczegółów, których nie zarejestrowano na oryginalnym obrazie.

„Generatywne systemy AI mogą jedynie oszacować, jakie szczegóły mogły znajdować się w danym miejscu, uzupełniając obraz elementami wyglądającymi wiarygodnie, takimi jak litery, kontury, tekstury czy fragmenty tła” – czytamy w analizie.

Przykłady dezinformacji

• Zdjęcie napastnika z dodaną naszywką w kształcie trzech strzał (kojarzona z ruchem antyfaszystowskim) – w rzeczywistości na oryginalnym zdjęciu nie było takiego symbolu.
• Grafika przedstawiająca ministra Marcina Kierwińskiego ściskającego dłoń sprawcy – PAP zweryfikowała obraz narzędziem SynthID, które potwierdziło ingerencję AI; ustalono, że materiał powstał z autentycznego zdjęcia z 24 kwietnia 2024 r., na którym obok ministra stał Krzysztof Kucicki (kandydat do Rady Dzielnicy Białołęka).
• Wizerunek zamaskowanego mężczyzny w mundurze z ukraińską naszywką i podpisem „Dzięki tato za broń” – analiza narzędziem SynthID wykazała wygenerowanie obrazu przez AI, a sprawę opisało ukraińskie Centrum Komunikacji Strategicznej i Bezpieczeństwa Informacyjnego (CSCIS).
• Zdjęcie mężczyzny z transparentem „Refugees Welcome”, mające rzekomo przedstawiać sprawcę – dziennikarze Konkret24 ustalili, że fotografia pochodzi z Łódzkiego Marszu Antyrasistowskiego z marca br., i skontaktowali się z widocznym na niej mężczyzną, potwierdzając, że nie miał on nic wspólnego ze sprawcą.
• Zdjęcie sprawcy z mężczyzną przedstawianym jako działacz PiS – portal Demagog ustalił u zastępcy dyrektora Wydziału Spraw Zewnętrznych PKN, że zdjęcie zrobiono podczas finału IV Wojewódzkiego Konkursu Wiedzy Normalizacyjnej, a towarzyszący sprawcy mężczyzna był pracownikiem Polskiego Komitetu Normalizacyjnego, nie działaczem politycznym.
• Doniesienia o spóźnionej reakcji policji – małopolska policja zdementowała te informacje we wpisie na platformie X, wskazując, że pierwszy patrol podjął akcję po 23 sekundach od zgłoszenia, a minister Marcin Kierwiński dodał, że strzały policjantów padły po trzech minutach.
• Nagrania wskazujące na drugiego zamachowca na dachu kościoła Mariackiego – małopolska policja wyjaśniła, że udokumentowana na filmach interwencja służb była reakcją na obecność księdza, który wyszedł na taras świątyni.
• Twierdzenia, że napastnik był żołnierzem – wicepremier Władysław Kosiniak-Kamysz oficjalnie zaprzeczył tej informacji na platformie X.
• Teorie spiskowe o próbie zakazania Marszu Niepodległości przez rząd – premier Donald Tusk zdementował te doniesienia we wpisie na platformie X.
• Zrzuty ekranu z profilu rzekomego brata zamachowca – sam właściciel konta poinformował na Instagramie, że była to prowokacja zagranicznych blogerów nastawiona na zdobycie popularności.

Strzelanina w Krakowie 

Do tragicznego ataku doszło w sobotnie popołudnie na Rynku Głównym w Krakowie. 24-letni mężczyzna wjechał samochodem na płytę rynku, po czym otworzył ogień z broni automatycznej do przypadkowych przechodniów. Zginęło sześć osób, a 15 zostało rannych, w tym dwóch policjantów. 

Napastnik został postrzelony przez funkcjonariuszy i zmarł w szpitalu w poniedziałek nad ranem.

W pojeździe sprawcy policjanci zabezpieczyli cztery sztuki broni – dwa karabiny AR-15 oraz dwa pistolety – a także około pół tysiąca sztuk amunicji. Jak ustalono, mężczyzna posiadał pozwolenie na broń i nie był wcześniej karany.

Z kolei w rodzinnym mieszkaniu 24-latka w Ostrowcu Świętokrzyskim odnaleziono ciała trojga jego najbliższych: 53-letniego ojca, 52-letniej matki oraz 21-letniej siostry. Na ciałach ofiar ujawniono obrażenia postrzałowe.

Z ustaleń śledztwa wynika, że po dokonaniu zbrodni w Ostrowcu Świętokrzyskim Michał Oksiński udał się do Krakowa.