Energierekening flink omhoog door uitbreiding stroomnet: 140 euro per jaar erbij

De energierekening van een gemiddeld Nederlands huishouden gaat volgend jaar weer flink omhoog. De nettarieven die iedereen betaalt voor toegang tot het stroom- en gasnet stijgen snel, vooral door de investeringen in uitbreiding van het stroomnet.

Een gemiddeld huishouden gaat volgend jaar 89 euro meer betalen voor toegang tot het stroomnet en 52 euro voor het gasnet, maakt toezichthouder ACM maandag bekend. Volgens een voorlopige prognose komt de tariefstijging daarmee neer op 12 euro per maand. De definitieve nettarieven worden in december bekend.

De nettarieven gaan komend jaar met gemiddeld 19 procent omhoog, al verschilt de stijging per netbeheerder. De tarieven stijgen daarmee veel sneller dan de afgelopen jaren. Ook bedrijven die zijn aangesloten op het hoogspanningsnet van TenneT kunnen een veel hogere rekening verwachten.

Dat komt boven op de gasprijs die de afgelopen tijd weer sterk is gestegen, en die ook doorwerkt in de stroomprijs. Door de oorlog in het Midden-Oosten en het langzaam vullen van de gasopslagen is gas nu op het hoogste prijsniveau in drie jaar tijd.

"Wij begrijpen heel goed dat deze stijging fors is en dat dit klanten raakt", zegt financieel directeur Walter Bien van netbeheerder Liander. Netbeheerders blijven hun best doen om zo efficiënt mogelijk om te gaan met hun geld, zegt hij, maar er moet veel worden geïnvesteerd in het stroomnet.

In de komende vijftien jaar wordt naar verwachting zo'n 235 miljard euro uitgegeven aan nieuwe elektriciteitskabels en -stations. "Dat is veel geld, maar het alternatief is duurder", zegt Bien. Door het overvolle stroomnet lopen woningbouwplannen nu vast en kunnen bedrijven niet uitbreiden. Dat kost de samenleving volgens sommige schattingen 10 tot 40 miljard euro per jaar.

Piek door nieuwe regels

Dit voorjaar meldde NU.nl al dat er een explosieve stijging van de nettarieven dreigde. Dat heeft te maken met het feit dat er voor de beheerders van de stroom- en gasnetten een nieuwe 'reguleringsperiode' aanbreekt. Voor de komende vijf jaar hebben de netbeheerders nieuwe afspraken gemaakt met de ACM over hoe zij hun kosten kunnen doorberekenen.

Die nieuwe regels maken het mogelijk om de investeringen in het stroomnet sneller in rekening te brengen bij afnemers van stroom. Daarnaast worden de toegenomen kosten van de afgelopen vijf jaar doorberekend in de tarieven van de komende jaren.

"Daardoor zien we dit jaar een piek", zegt ACM-directeur Michiel Denkers. De komende jaren blijven de nettarieven stijgen, maar dan met 'slechts' 5 à 6 procent per jaar.

Opmerkelijk is dat ook de kosten van een gasaansluiting flink stijgen. Dat heeft te maken met de nieuwe rekenmethode, maar daarnaast speelt mee dat het gasverbruik daalt. De kosten van het gasnet moeten daardoor worden gedragen door steeds minder gebruikers, waarschuwde de ACM onlangs al.

'Politiek moet keuzes maken'

De netbeheerders vinden dat er politieke keuzes nodig zijn om te voorkomen dat de investeringen in het stroomnet - en dus ook de energierekening - almaar blijven oplopen. "Maak keuzes over wat we waar gaan doen", is de oproep van Jinny Moe Soe Let van branchevereniging Netbeheer Nederland.

"Door te kiezen voor warmtenetten op de juiste plekken vermijd je investeringen in het elektriciteitsnet", geeft zij als voorbeeld. Ook over waar er in de toekomst ruimte is voor industrie moet volgens haar snel duidelijk worden.

"Omdat er op dit moment eigenlijk geen keuzes worden gemaakt, moeten we ons voorbereiden op alles. Dat heeft het risico dat je dubbel investeert of op de verkeerde plekken", zegt Moe Soe Let. "Superzonde is daar een te zwak woord voor."

Ook flexibeler gebruik van het elektriciteitsnet kan veel kosten schelen, zegt Bien van Liander. Als huishoudens en bedrijven hun verbruik verschuiven naar gunstigere momenten, kunnen volgens hem tientallen miljarden aan investeringen worden voorkomen.

'Energie gemiddeld gezien betaalbaar'

Het kabinet zegt oog te willen houden voor huishoudens die door hun hoge energierekening in de problemen komen. "Ik begrijp heel goed dat huishoudens de stijging van nettarieven - en daarmee de energierekening - zorgelijk vinden", aldus klimaatminister Stientje van Veldhoven in een schriftelijke reactie. "Maar we moeten fossiele energie geleidelijk afbouwen en het aandeel duurzame energie, het liefst van eigen bodem, opbouwen."

Van Veldhoven zegt dat energie "gemiddeld gezien" betaalbaar blijft voor de meeste mensen. Komende winter is er opnieuw een noodfonds beschikbaar voor mensen die hun energierekening niet kunnen betalen. In dit artikel lees je wie daarvoor in aanmerking komen:

Waarschijnlijk stapt Nederland vanaf 2029 over op een nieuwe manier om de nettarieven voor elektriciteit te berekenen. Nu betaalt elk huishouden hetzelfde, maar dan gaan mensen met een hoog verbruik meer betalen. Ook de momenten waarop we stroom verbruiken, gaan dan meetellen in de tarieven.

Jeroen schrijft over (inter)nationaal klimaatbeleid en de energietransitie. Wekelijks verschijnt zijn blog De broeikas. Tips of vragen? Mail naar jeroen@nu.nl