Dostęp do pomocy psychologicznej? Dla wielu dzieci to wyzwanie

WP: Czym jest właściwie program "Pajacyk" i jak pomaga dzieciom w kryzysie?

Paulina Bartosik, koordynatorka merytoryczna programu Pajacyk: Pajacyk to program, który odpowiada na dwie bardzo ważne potrzeby dzieci - z jednej strony zapewnia dostęp do pełnowartościowych posiłków, a z drugiej wspiera ich dobrostan i zdrowie psychiczne.

Wsparcie psychospołeczne kierujemy do dzieci i młodzieży, szczególnie z tzw. grup wrażliwych. Mam tu na myśli osoby, które ze względu na swoją sytuację życiową mogą być bardziej narażone na różnego rodzaju trudności albo mieć utrudniony dostęp do wsparcia. W przypadku dzieci może to być na przykład trudna sytuacja rodzinna lub ekonomiczna, doświadczenie migracji, kryzys, przemoc, wykluczenie społeczne czy inne okoliczności, które mogą wpływać na ich rozwój i dobrostan. Ważnym jest jednak to, że w Pajacyku nie patrzymy na dzieci przez pryzmat etykiety czy stereotypu. Najważniejsze jest to, jaka jest ich rzeczywista sytuacja i jakie mają potrzeby.

Dlatego bardzo ważnym jest to, że Pajacyk działa lokalnie. Współpracujemy z organizacjami z całej Polski i przekazujemy im środki na realizację konkretnych działań. Zamiast realizować wszystkie działania sami, wspieramy organizacje, które dobrze znają potrzeby swojej społeczności. To ma duże znaczenie, bo potrzeby dzieci mogą być bardzo różne. Organizacje mogą więc zaproponować takie formy pomocy, które rzeczywiście odpowiadają na potrzeby osób, które wspierają.

Skąd tak duże zapotrzebowanie na tego typu pomoc?

Zapotrzebowanie na takie wsparcie wynika przede wszystkim z realnych trudności, z jakimi mierzą się dzieci i ich rodziny. Czasami jest to sytuacja ekonomiczna i problem z zapewnieniem dziecku regularnego, pełnowartościowego posiłku. W innych przypadkach dzieci i młodzież potrzebują wsparcia w związku z trudną sytuacją rodzinną, kryzysem, doświadczeniem przemocy, migracji, wykluczenia czy innymi okolicznościami, które mogą wpływać na ich rozwój i zdrowie psychiczne.

Te potrzeby często zresztą się ze sobą łączą. Trudna sytuacja materialna może wpływać na funkcjonowanie całej rodziny, a przewlekły stres czy problemy w domu mogą z kolei przekładać się na funkcjonowanie dziecka w szkole, relacje z rówieśnikami czy jego dobrostan.

Współpracujemy z organizacjami działającymi w różnych skalach - od ogólnopolskich i wojewódzkich, po powiatowe czy bardzo lokalne, działające w konkretnej dzielnicy. Każda z nich może dostrzegać inne problemy i mieć inny pomysł na odpowiedź na potrzeby dzieci. I to jest dla nas dużą wartością.

Ważne jest dla nas przede wszystkim to, żeby proponowane działania były dobrze przemyślane, rzetelnie przygotowane i możliwe do realnego zrealizowania. Jeśli organizacja ma dobry, odpowiadający na potrzeby dzieci pomysł i potrafi pokazać, jak chce go odpowiedzialnie zrealizować, może otrzymać nasze wsparcie. Dlatego Pajacyk odpowiada na oba te obszary.

Co najbardziej zaskoczyło Panią w potrzebach placówek, z którymi współpracuje PAH?

Może nie powiedziałabym, że coś mnie szczególnie zaskoczyło, ale bardzo inspirujące jest obserwowanie, jak różne pomysły mają organizacje i jak różnym grupom wrażliwym chcą udzielać wsparcia. Każda organizacja trochę inaczej patrzy na potrzeby swojej społeczności i proponuje rozwiązania dopasowane do konkretnych dzieci i ich sytuacji. To perspektywa, która byłaby nieosiągalna dla jednej, dużej organizacji.

Dochodzą słuchy, że psychologów szkolnych jest już więcej niż było jeszcze kilka lat temu.

To, że psychologów szkolnych jest dziś więcej, jest ważnym krokiem, ale sam wzrost liczby specjalistów nie oznacza jeszcze, że wszystkie potrzeby dzieci są zabezpieczone. Psycholog szkolny ma bardzo szeroki zakres zadań, a liczba uczniów, z którymi pracuje, może być nadal zbyt duża. Do tego dochodzą kwestie organizacyjne, współpraca z nauczycielami i rodzicami czy reagowanie na sytuacje kryzysowe.

Szkoła jest bardzo ważnym miejscem pierwszego kontaktu, ale nie może być jedynym miejscem, w którym dziecko otrzymuje pomoc. Potrzebujemy całego systemu - od profilaktyki i działań grupowych, przez wsparcie rodziny, po dostęp do specjalistycznej pomocy poza szkołą. Właśnie dlatego dodatkowe działania realizowane przez organizacje pozarządowe mogą uzupełniać to, czego szkoła, przy swoich zasobach i ograniczeniach, nie zawsze jest w stanie zapewnić.

Ale żeby Polska Akcja Humanitarna mogła pomagać dzieciom w Polsce, potrzebuje na to środków. W zeszłym roku zapotrzebowanie na pomoc zgłaszane przez organizacje przekroczyło 17 milionów zł, a my mieliśmy jedynie milion do przekazania. To za mało - dlatego apeluję o wsparcie Pajacyka nawet drobną kwotą, poprzez naszą stronę: https://www.pajacyk.pl/wesprzyj/

Do ilu dzieci już udało się dotrzeć z pomocą?

Do tej pory z pomocy w ramach Pajacyka skorzystały już tysiące dzieci i nastolatków: tylko w poprzednim roku zrealizowaliśmy 2867 sesji indywidualnych konsultacji dla młodych osób i 901 sesji wsparcia grupowego. To duża skala, ale dla nas ważne jest, żeby nie sprowadzać tego wsparcia tylko do liczb. Liczy się przede wszystkim jego jakość - to, czy pomoc jest bezpieczna, prowadzona przez kompetentną kadrę i rzeczywiście odpowiada na konkretne potrzeby.

Co placówki najbardziej doceniają we wsparciu, które otrzymują w ramach Pajacyka?

Myślę, że organizacje bardzo doceniają to, że wsparcie Pajacyka nie kończy się na samym finansowaniu działań. Ważne jest dla nas również wsparcie merytoryczne - możliwość konsultowania działań, wymiany doświadczeń czy korzystania z wiedzy i materiałów. Dzięki temu organizacje mogą nie tylko realizować konkretne projekty, ale też rozwijać swoje kompetencje i jakość pracy.

Dużą wartością jest również sieciowanie. Organizacje mogą poznawać inne podmioty, które pracują z podobnymi grupami i mierzą się z podobnymi wyzwaniami, wymieniać się doświadczeniami i dobrymi praktykami. To daje im możliwość uczenia się od siebie nawzajem, nawiązywania współpracy i dalszego rozwoju. W efekcie Pajacyk wspiera nie tylko konkretne działania dla dzieci, ale też wzmacnia organizacje, które te działania realizują.

Czy udział w tego typu zajęciach to sposób na pokonanie kryzysu, czy bardziej profilaktyka zdrowia psychicznego?

Myślę, że jedno i drugie. To zależy przede wszystkim od potrzeb konkretnego dziecka. Czasami takie zajęcia są elementem wsparcia dziecka, które już doświadcza kryzysu lub konkretnych trudności. Innym razem ich celem jest przede wszystkim profilaktyka - wzmacnianie relacji, umiejętności społecznych, radzenia sobie z emocjami czy poczucia sprawczości, zanim pojawią się poważniejsze problemy.

Dlatego nie patrzymy na te działania wyłącznie jako na "gaszenie pożaru". Chodzi również o budowanie zasobów dzieci i młodzieży, które mogą pomóc im lepiej radzić sobie z trudnościami w przyszłości.

Czy pamięta Pani moment, w którym pomyślała Pani: "właśnie po to ten program jest potrzebny"?

Trudno wskazać jeden konkretny moment, bo dla mnie bardzo ważne jest to, żeby takie przekonanie opierać nie tylko na własnych obserwacjach, ale przede wszystkim na tym, co mówią osoby, które otrzymują wsparcie.

Dlatego w Pajacyku dużą wagę przykładamy do ewaluacji i zbierania informacji zwrotnej od dzieci, młodzieży, rodzin i organizacji, z którymi współpracujemy. To właśnie ich doświadczenia pokazują nam, czy pomoc rzeczywiście odpowiada na potrzeby i co możemy zrobić lepiej.

I chyba właśnie takie informacje są dla mnie najbardziej przekonujące - kiedy widzimy, że wsparcie nie tylko zostało zrealizowane, ale rzeczywiście było potrzebne i miało znaczenie dla osób, do których trafiło.

Łatwiej dziś mówić o dobrostanie psychicznym dzieci niż jeszcze kilka lat temu?

Tak i nie. Z jednej strony zdrowie psychiczne dzieci i młodzieży stało się bardzo nośnym tematem medialnym - zdecydowanie więcej się o nim mówi i rośnie świadomość, że potrzebujemy wsparcia.

Z drugiej strony samo mówienie to jeszcze nie wszystko. W Pajacyku staramy się przede wszystkim przekładać tę rozmowę na konkretne działania: finansować realne wsparcie i tworzyć dzieciom dostęp do pomocy, której potrzebują. Nie chcemy zastanawiać się, które dzieci "zasługują" na nasze wsparcie. Bardziej zależy nam na tym, żeby dobre, odpowiedzialnie zaplanowane projekty trafiały do dzieci, które rzeczywiście potrzebują pomocy. Dlatego tak ważne jest dla nas wspieranie organizacji, które dobrze znają swoje społeczności i potrafią odpowiedzialnie odpowiadać na ich potrzeby.

Jak budować środowisko, w którym młody człowiek nie boi się poprosić o pomoc?

Przede wszystkim trzeba stworzyć środowisko, w którym dziecko rzeczywiście może czuć się bezpiecznie. To oznacza nie tylko życzliwą atmosferę, ale też konkretne standardy ochrony dzieci, jasne zasady i odpowiednio przygotowaną, kompetentną kadrę.

Bardzo ważna jest też stabilność. Dziecko powinno wiedzieć, do kogo może się zwrócić, czego może się spodziewać i że dorosły potraktuje jego problem poważnie. Jeśli mamy bezpieczne standardy, dobrze przygotowanych dorosłych i przewidywalne środowisko, łatwiej jest zbudować zaufanie, które pozwala młodej osobie powiedzieć: "potrzebuję pomocy".

Jak szkoły, świetlice czy inne jednostki pracujące z młodzieżą mogą zgłaszać się do programu Pajacyk?

Zapraszamy do udziału w rekrutacji do programu Pajacyk – wsparcie psychospołeczne 2027. O wsparcie mogą ubiegać się organizacje realizujące działania na rzecz dzieci i młodzieży. Wszystkie szczegóły dotyczące naboru, zasad i terminów można znaleźć na stronie: Nabór do programu – Pajacyk – Polska Akcja Humanitarna

Działania na rzecz dzieci w Polsce można wspierać na: https://www.pajacyk.pl/wesprzyj/