Ten pocisk spadł w Polsce. Oto co o nim wiemy
Nad ranem 20 listopada, podczas zmasowanego rosyjskiego ataku na Ukrainę, obiekt naruszył polską przestrzeń powietrzną. Nie ma informacji o rannych ani zniszczeniach zabudowań. Na miejscu pracują prokuratorzy, Żandarmeria Wojskowa, policja i funkcjonariusze Służby Kontrwywiadu Wojskowego.
Są trzy miejsca upadku obiektów, w Nowym Lipowcu już można powiedzieć, że była to rakieta Ch-101, w drugim miejscu też mowa o rakiecie, w trzecim był to najprawdopodobniej dron odrzutowy
- powiedział minister Władysław Kosiniak-Kamysz.
Ch-101 to jeden z najważniejszych pocisków manewrujących wykorzystywanych przez rosyjskie lotnictwo strategiczne podczas ataków na Ukrainę. Jest bronią dalekiego zasięgu, przenoszoną przez bombowce Tu-95MS i Tu-160, zdolną do rażenia celów oddalonych o kilka tysięcy kilometrów. Rosjanie używają jej regularnie od początku pełnoskalowej wojny. Rakiety tego typu zdążyły już naruszyć przestrzeń powietrzną Mołdawii i Rumunii. Polską przestrzeń powietrzną również naruszały wielokrotnie, a incydent z 20 listopada to kolejny przypadek, gdy rosyjski pocisk manewrujący spadł na terytorium Polski.
Rosyjskie pociski
Ch-101 opracowało biuro konstrukcyjne Raduga. Prace nad nową generacją pocisków manewrujących rozpoczęły się jeszcze w czasach Związku Sowieckiego, ale konstrukcja weszła do służby dopiero w 2012 r. Miała zastąpić starsze pociski Ch-55, które były zaprojektowane do atakowania celów lądowych.
WIDEO
Wójt pił kawę, gdy usłyszał huk. "Budynek cały zadrżał"
WIDEO
Pocisk ma około 7,45 m długości, a jego masa startowa wynosi około 2,3–2,4 t. Rozpiętość rozkładanych skrzydeł sięga 4,3 m. Napęd stanowi niewielki silnik turboodrzutowy dwuprzepływowy TRDD-50A, umieszczony w tylnej części kadłuba, który rozpędza pocisk do prędkości ok. 700–800 km/h.
Dane dotyczące zasięgu różnią się w zależności od źródła. Zachodnie opracowania najczęściej podają ok. 2500–2800 km, natomiast ukraińskie służby twierdzą, że najnowsze wersje produkcyjne mogą mieć zasięg nawet 5500 km. Głowica bojowa waży ok. 400–450 kg. Może być odłamkowo-burząca lub penetrująca, w zależności od celu ataku.
Od bombowca do celu
Ch-101 jest pociskiem odpalanym z powietrza. Jego nosicielami są bombowce strategiczne Tu-95MS lub Tu-160. W jego przypadku pociski przenoszone są w dwóch wewnętrznych komorach uzbrojenia, na obrotowych wyrzutniach. Samolot może zabrać do 12 pocisków Ch-101.
W przypadku Tu-95MS zmodernizowane maszyny otrzymały możliwość przenoszenia Ch-101 na zewnętrznych podwieszeniach pod skrzydłami.
Sam sposób odpalenia jest stosunkowo prosty. Bombowiec dolatuje do wyznaczonego rejonu, a następnie zwalnia pocisk z podwieszenia lub wyrzutni w komorze uzbrojenia. Ch-101 opada, rozkłada skrzydła i uruchamia silnik marszowy. Od tej chwili samodzielnie pokonuje zaprogramowaną trasę. Bombowiec nie musi wlatywać nad terytorium przeciwnika. Może odpalić uzbrojenie z dużej odległości, pozostając nad Rosją lub nad obszarami, na których jego załoga nie jest narażona na bezpośrednie działanie obrony przeciwlotniczej. Ten sposób strzelania zwiększa także zasięg pocisków.
Ch-101 nie leci po prostej linii do celu. Trasę przygotowuje się przed odpaleniem, uwzględniając położenie celu, skupiska obrony przeciwlotniczej czy przeszkody terenowe. Podstawą naprowadzania jest nawigacja bezwładnościowa, wspomagana przez odbiorniki rosyjskiego systemu satelitarnego GLONASS. Pocisk wykorzystuje także rozwiązania pozwalające porównywać obraz terenu z zapisanymi wcześniej danymi. W końcowej fazie lotu może korzystać z układu optoelektronicznego, który pomaga skorygować położenie względem celu.
Zastosowanie kilku metod nawigacji ma znaczenie w środowisku, które jest mocno nasycone systemami walki radioelektronicznej. Np. po utracie dostępu do GLONASS pocisk może nadal wykonywać zadanie. Wciąż bowiem może korzystać z nawigacji bezwładnościowej i zapisanych danych trasy. Nie oznacza to jednak, że jest całkowicie odporny na zakłócenia. Każdy z tych układów ma swoje ograniczenia, a błędy nawigacyjne mogą wpływać na dokładność uderzenia, a nawet spowodować, że pocisk minie swój cel i wleci nad terytorium neutralnego państwa. A nie jest celem łatwym do wykrycia. Lecąc do celu, pocisk może wykorzystywać ukształtowanie terenu i ograniczać czas, w którym jest widoczny dla naziemnych radarów.
Rosja zwiększa produkcję
Ch-101 jest kosztowną i skomplikowaną konstrukcją, ale rosyjski przemysł zbrojeniowy zdołał zwiększyć tempo jej wytwarzania. Początkowo produkcja była ograniczona, jednak wraz z rozwojem wojny i rosnącym zapotrzebowaniem na pociski dalekiego zasięgu zakłady zbrojeniowe przeszły na pracę w trybie wielozmianowym.
Według danych ukraińskiego wywiadu wojskowego w czerwcu 2026 r. Rosja produkowała około 40–50 pocisków Ch-101 miesięcznie. W sierpniu Wadym Skibicki, zastępca szefa HUR, przedstawił bardziej szczegółowe dane. W lipcu Rosjanie mieli wyprodukować 87 egzemplarzy, choć plan zakładał 72. Na sierpień przewidziano podobną liczbę.
Problemem pozostają dostawy podzespołów. Analizy szczątków zestrzelonych Ch-101 odnajdywanych na Ukrainie pokazały, że w pociskach montowane są cywilne komponenty, które Rosja kupuje przez państwa trzecie. Chodzi przede wszystkim o elektronikę, układy sterowania, elementy nawigacji i podzespoły wykorzystywane w systemach łączności. Pojawiły się części produkowane między innymi w Stanach Zjednoczonych, na Tajwanie i w Chinach. W niektórych analizach identyfikowano około 160 zagranicznych komponentów w jednym pocisku.
To pokazuje, jak rosyjska produkcja jest uzależniona od dostępu do części, których krajowy przemysł nie jest w stanie wytwarzać w wystarczającej ilości, a przede wszystkim o odpowiedniej jakości. Sankcje utrudniają zakupy, ale nie doprowadziły do całkowitego odcięcia Rosji od kluczowych komponentów. Zwłaszcza że Rosjanie oficjalnie kupują części do urządzeń cywilnych. Przeznaczenie zmieniają dopiero po przekroczeniu granicy.
Warto przy tym pamiętać, że Ch-101 jest tylko jednym z kilku rodzajów uzbrojenia wykorzystywanego przez rosyjskie lotnictwo strategiczne. Bombowce Tu-95MS i Tu-160 przenoszą również starsze pociski Ch-55, a siły powietrzne dysponują także pociskami Ch-22 i Ch-32.
Ch-101 pozostaje jednak szczególnie istotny ze względu na połączenie dużego zasięgu, znacznej masy głowicy i możliwości prowadzenia lotu na małej wysokości. Rosja może odpalać go z bombowców znajdujących się daleko od granic państw NATO, trzymając swoje lotnictwo daleko od zagrożenia ze strony obrony przeciwlotniczej przeciwnika.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.