Eğitimciler MEB’in yeni merkezi sınav sistemine tepkili: ‘Eğitimdeki krizin çözümü olamaz’

Milli Eğitim Bakanlığı (MEB) Ortak Yazılı Sınav Sistemi (OYSS) resmen duyurdu. Sistem ortaokul düzeyinde 5,6 ve 7’inci sınıflarda, lise düzeyinde ise 9,10 ve 11’inci sınıflarda uygulanacak. Söz konusu sistemde iki sınav sorusu zümre öğretmenlerinin ortak kararıyla oluşturulacak. Diğer sorular ise bakanlık tarafından oluşturulan soru havuzundan belirlenecek. Sistem toplam 16 branş derste, 2026-2027 eğitim öğretim yılının 1. dönem 1. yazılı sınavlarıyla uygulanmaya başlanacak. Soru havuzunu geliştirme çalışmaları kapsamında ilk sınavlar öncesinde sisteme yaklaşık 8 bin sorunun aktarılması; her sınav döneminde de yaklaşık 8 bin yeni sorununun geliştirilmesi hedefleniyor.

EĞİTİMCİLER TEPKİLİ

Eğitimciler ise söz konusu yeni sınav sistemine tepkili. Öğretmenler merkezi sınavlar yerine, kendilerinin süreci değerlendirdiği, öğrencinin bireysel gelişiminin takip edildiği ve eşitsizliklerin gözetildiği bir ölçme-değerlendirme anlayışına ihtiyaç olduğunu savunuyor. Eğitimcilere göre bu vb. uygulamalar öğrenciyi öğrenme sürecinden koparıp bir yarışma kültürüne eklemliyor. Cumhuriyet’e konuşan Eğitim Sen Ankara 1 Nolu Şube Sekreteri Sibel Gökçe Evci, eğitimdeki eşitsizlikler giderilmeden ölçme sisteminin merkezileştirilmesinin çözüm olmayacağını belirterek, “Bakanlık, öğrencilerin neden öğrenemediğini ve bu durumu değiştirmek için hangi sorumlulukları üstlenmesi gerektiğini tartışmak yerine sınavları ve sonuçları daha fazla denetlemeye yöneliyor” dedi.

‘ÖĞRENCİNİN ÖĞRENME SORUNUNU ÇÖZMEZ’

Öğrencilerin okuduğunu anlama, yorumlama, akıl yürütme ve kendilerini ifade etme alanlarında yaşadığı güçlüklerin eğitim kademeleri boyunca biriktiğini belirten Evci, bu durumun yalnızca öğrencilerin bireysel eksiklikleriyle açıklanamayacağını söyledi.

İlkokulda yeterince desteklenmeyen temel becerilerin ortaokul ve lise yıllarında daha ciddi öğrenme sorunlarına dönüşebildiğini ifade eden Evci, “Bir öğrencinin yıllarca okulda bulunmasına rağmen okuduğunu anlamakta veya düşüncesini ifade etmekte zorlanması, eğitim sisteminin de sorgulanmasını gerektirir. Öğrenme güçlüklerini tespit etmek elbette önemlidir. Ancak asıl mesele bu güçlüklerin neden ortaya çıktığı ve giderilmesi için hangi koşulların sağlandığıdır. Öğrencinin hangi soruda kaç puan kaybettiğini bilmek, o öğrencinin öğrenme sorununu çözmez” diye konuştu.

Sınav sonuçlarının soru bazında kaydedilmesinin çocuklar üzerinde yeni bir performans baskısına dönüşebileceği uyarısında bulunan Evci, özellikle ortaokul kademesindeki öğrencilerin öğrenme süreçlerinin yalnızca sayısal göstergelerle değerlendirilmemesi gerektiğine dikkat çekti.

‘EŞİT EĞİTİM KOŞULLARI SAĞLANDIĞI ANLAMINA GELMEZ’

Türkiye'de öğrencilerin eşit eğitim olanaklarına sahip olmadığını vurgulayan Evci; yoksulluk, beslenme sorunları, okulların fiziksel koşulları, öğretmen ihtiyacı ve kültürel kaynaklara erişimdeki farklılıkların öğrenme süreçlerini doğrudan etkilediğini belirtti. Bu eşitsizliklerin yalnızca okullar arasında değil, aynı sınıftaki öğrenciler arasında da yaşandığını söyleyen Evci, merkezi soru havuzunda kolay, orta ve zor sorular bulunmasının öğrencilerin bireysel öğrenme ihtiyaçlarının gözetildiği anlamına gelmediğini ifade etti.

Evci, “Öğrencilerin hazırbulunuşluk düzeyleri, öğrenme hızları ve destek ihtiyaçları birbirinden farklıdır. Öğretmenin görevi de bu farklılıkları dikkate alarak öğretim ve değerlendirme süreçlerini düzenlemektir. Bütün çocuklara aynı soruları sormak, onlara eşit eğitim koşulları sağlandığı anlamına gelmez” dedi.

‘ÖĞRETMENİN MESLEKİ ÖZERKLİĞİNİ ZAYIFLATIYOR’

Yeni sistemin öğretmenin pedagojik özerkliğini daralttığını da belirten Evci, uygulama kılavuzunda açıklanan sınav hazırlama sürecine dikkat çekti. Havuzdaki soruların sınavdan bir gün önce öğretmenlerin erişimine açıldığını aktaran Evci,

“Öğretmenin belirlenmiş seçenekler arasından soru seçmesi ile kendi öğrencilerinin öğrenme düzeyini ve ihtiyaçlarını dikkate alarak sınav hazırlaması aynı şey değildir. Öğretmen, öğrencisini tanıyan, öğrenme güçlüklerini gözlemleyen ve öğretim sürecini buna göre düzenleyen kişidir. Kendi öğrencilerinin öğrenme süreçlerini en yakından bilen öğretmenlerden, sınavda kullanılacak soruların sınavdan bir gün öncesine kadar gizlenmesi, öğretmenin pedagojik bilgi ve deneyimine duyulan güvensizliğin göstergesidir. Öğretmeni sınav sorularına erişimi sınırlandırılması gereken bir kişi olarak gören anlayış, onu eğitim sürecinin öznesi olmaktan uzaklaştırmakta ve mesleki özerkliğini zayıflatmaktadır” ifadelerini kullandı.

Sistemin öğretmenlerin ve eğitim sendikalarının katılımıyla yeterince tartışılmadan, sınavlara kısa bir süre kala duyurulduğunu anımsatan Evci, eğitim politikalarının öğretmenlerin mesleki bilgi ve deneyimleri dışlanarak belirlenemeyeceğini söyledi. 

‘MAARİF MODELDEN BAĞIMSIZ DEĞERLENDİRELEMEZ’

Yeni sınav sisteminin Türkiye Yüzyılı Maarif Modeli'nden bağımsız değerlendirilemeyeceğini söyleyen Evci; müfredatın içeriğinin, öğrenme çıktılarının ve sınav sorularının aynı merkezî anlayışla belirlenmesinin, siyasal iktidarın eğitim üzerindeki ideolojik denetimini güçlendirme riski taşıdığını ifade etti. Evci, “Böylece yalnızca öğrencilerin ne öğrendiği değil, hangi bilgilerin ve düşünme biçimlerinin geçerli kabul edileceği de merkezden belirlenmektedir” diye konuştu. 

Eğitim Sen'in Maarif Modeli'ne yönelik itirazının bilimsel, laik, demokratik ve çoğulcu eğitim anlayışının yerine siyasal iktidarın tercih ettiği değerlerin yerleştirilmesine dayandığını anımsatan Evci, Bakanlığın eleştirel düşünme söylemini de şu sözlerle eleştirdi: “Eleştirel düşünme, öğrencinin sınavda göstermesi beklenen bir performanstan ibaret değildir. Çocukların soru sorabildiği, farklı görüşleri tartışabildiği ve düşüncelerini özgürce ifade edebildiği demokratik öğrenme ortamlarında gelişir. Açık uçlu sorular hazırlamak tek başına eleştirel düşünmeyi sağlamaz. Önemli olan, farklı yorumların ve düşüncelerin gerçekten kabul görüp görmediğidir.”

Evci, eğitimin amacının çocukları önceden belirlenmiş bir dünya görüşüne uyumlu hâle getirmek değil, bilimsel bilgiye ulaşabilen, sorgulayan ve bağımsız düşünebilen bireyler yetiştirmek olduğunu vurguladı.

‘EĞİTİMDEKİ KRİZİN ÇÖZÜMÜ OLAMAZ’

Okullarda şiddet, yoksulluk ve eşitsizlik sorunları derinleşirken Bakanlığın önceliğinin sınavları merkezileştirmek olmaması gerektiğini kaydeden Evci, öğretmenlerin artan iş yükü, ekonomik güçlükler ve baskı altında çalıştığının altını çizerek, “Öğretmeni okul güvenliğinden sorumlu tutarken pedagojik yetkisini sınırlandıran, öğrenciyi şiddetten, yoksulluktan ve eşitsizlikten koruyamazken sınav performansını daha ayrıntılı denetleyen bir eğitim anlayışı, eğitimdeki krizin çözümü olamaz. Çocukların ihtiyacı daha fazla sınav ve denetim değil; güvenli okullar, nitelikli kamusal eğitim, yeterli öğretmen, sağlıklı beslenme ve özgürce düşünebildikleri demokratik öğrenme ortamlarıdır. Asıl sınavda olan çocuklar değil, onlara güvenli, eşit ve nitelikli bir eğitim sunamayan bu anlayıştır” ifadelerine yer verdi.