Sigortasız işçinin iş kazası

Türkiye kayıt dışı istihdam konusunda önemli yol kat etti. 1990’larda yüzde 55 seviyelerinde bulunan kayıt dışı istihdam oranı 2026 yılında yüzde 24,4’e geriledi. Ancak, hala milyonlarca kişi kayıt dışı çalışıyor.

SORULARINIZ İÇİN: akivanc@haberturk.com

Kayıt dışı çalıştırılan işçinin emeği sömürülüyor demektir. Sosyal güvenceden yoksundur. Hastalandığında Sosyal Güvenlik Kurumunun (SGK) karşıladığı sağlık hizmetlerinden yararlanamaz. Emekli olamaz, olursa geç emekli olur, emekli olduğunda da hak ettiğinden daha düşük aylığa mahkûm kalır.

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu’na göre, işçi bir gün dahi sigortasız çalıştırılamaz. İşveren, işçinin çalışmaya başladığı tarihten en az bir gün önce işe giriş bildirgesini SGK’ya vermek zorunda. Ancak, inşaat, balıkçılık ve tarım iş yerlerinde işe başlatılacak işçiler için çalışmaya başlatıldığı gün de işe giriş bildirgesi verilebiliyor.

REKLAM

Maalesef, en fazla iş kazasının olduğu söz konusu sektörlere ilişkin bu istisna kanuna sonradan eklendi. Bu hüküm, kayıt dışı işçi çalıştıran işverenlere fırsat verdi. Normalde denetim elemanları bir iş yerine girdiklerinde oradaki herkesin sigortalı kayıtlarına bakıyorlar. Ancak, söz konusu sektörlerdeki iş yerine denetime gidildiğinde, işveren, aslında günlerdir veya aylardır sigortasız çalıştırdığı işçiyi o gün işe başlatmış ve sigorta bildirimini o gün yapmış gibi gösterebiliyor.

SGK, iş kazası durumunda işçinin tedavi masraflarını karşılıyor. Çalışamadığı günler için geçici iş göremezlik ödeneği veriyor. Çalışma gücünü en az yüzde 10 oranında kaybeden işçilere ise iş göremezlik oranlarına göre ömür boyu ödenmek üzere sürekli iş göremezlik geliri bağlıyor.

REKLAM

HER KAZA İŞ KAZASI SAYILMAZ

Bir kazanın iş kazası sayılabilmesi için bazı koşulların bulunması gerekiyor. İşçinin iş yerinde bulunduğu sırada; işveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle işçi kendi adına ve hesabına bağımsız çalışıyorsa yürütmekte olduğu iş nedeniyle; bir işverene bağlı çalışan işçinin görevli olarak iş yeri dışında başka bir yere görevlendirilmesi nedeniyle asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda; işçinin işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında meydana gelen kazalar iş kazası kabul ediliyor. İşe servisle gelirken geçirilen trafik kazasındaki yaralanma iş kazası sayılır ama özel araçla gelirken geçirilen trafik kazası sayılmaz.

REKLAM

İş kazasının, işveren tarafından kazanın olduğu yerdeki yetkili kolluk kuvvetlerine derhal, SGK’ya da en geç kazadan sonraki 3 iş günü içinde bildirilmesi gerekiyor. Ancak, üç iş günü süresi, iş kazası işverenin kontrolü dışındaki yerlerde meydana gelmişse, iş kazasının işverence öğrenildiği tarihten itibaren başlar.

Geçirdiği iş kazası sonucu çalışma gücünün en az yüzde 10 oranında azaldığı tespit edilen işçilere, müfettiş raporlarının denetim sonucu beklenmeden sürekli iş göremezlik geliri bağlanıyor. Daha sonra düzenlenen denetim raporlarında kazanın iş kazası olmadığının tespit edilmesi halinde bağlanmış olan gelir, başlangıç tarihi itibarıyla kesilip faiziyle geri alınır.

REKLAM

Sürekli iş göremezlik geliri, iş kazasına maruz kalan işçi için önemli bir gelir güvencesidir. Çünkü bunu alabilmek için işten ayrılması gerekmez. Emekli olduktan sonra da almaya devam eder.

SİGORTASIZ İŞÇİ ÇALIŞTIRAN İŞVERENE TÜM MASRAFLAR RÜCU EDİLİR

SGK, iş kazasına uğrayan işçinin tedavi giderlerinin karşılanması ve çalışma gücü kaybı durumunda sürekli iş göremezlik geliri ödemek için işçinin sigortalı olup olmadığına bakmaz. Sigortalı bir işçi hangi haklara sahip ise iş kazası geçiren sigortasız işçiye de aynı haklar verilir.

Ancak, işveren açısından durum farklıdır. SGK sigortalı işçi iş kazası geçirdiğinde yaptığı tüm masraflar ile ömür boyu ödeyeceği sürekli iş göremezlik gelirinin peşin değerini sadece kusurlu işverene, kusuru oranında ödetir. İşçinin ölümü halinde hak sahiplerine ödenecek ölüm gelirleri de aynı şekilde kusuru oranında rücu edilir. İşverenin kusuru yoksa rücu da söz konusu olmaz.

REKLAM

Buna karşılık, sigortasız işçi iş kazası geçirdiğinde, hiçbir kusuru bulunmasa bile tüm masraflar ve yapılacak ödemelerin peşin değerinin tamamı işverene rücu edilir. Ayrıca işçiyi sigortasız çalıştırmadan kaynaklı yaptırımlar uygulanır.

İŞVEREN İŞ KAZASINI BİLDİRMEZSE SİZ BİLDİRİN

İşveren sorumluluktan kurtulmak için iş kazasını kolluk kuvvetlerine ve SGK’ya bildirmekten kaçınabiliyor. İş kazasının bildirilmemesi durumunda sigortalı işçi de sigortasız işçi de mağdur olur, hiçbir hak iddia edemez.

Bu nedenle iş kazasıyla yaralanarak hastaneye kaldırılan kişilerin kendisi veya yakınlarının kolluk kuvvetlerine haber verip tutanak tutturmasında son derece fayda vardır.