Wat verklaart de oplopende begrotingstekorten op federaal en regionaal niveau?

• Het begrotingstekort van België bedroeg in 2025 5,2 procent van het bbp.
• Stijgende primaire uitgaven hebben de verslechtering van de begrotingssituatie veroorzaakt.
• De nationale leiders moeten een bindend begrotingskader invoeren om de houdbaarheid van de overheidsschuld te waarborgen, zegt de Nationale Bank.

Sinds de eeuwwisseling is het Belgische begrotingstekort gestaag toegenomen, tot 5,2 procent bbp in 2025. Het primaire saldo is drastisch verschoven van een overschot van bijna 7 procent van het bbp naar een tekort van bijna 3 procent, een dieptepunt dat sinds het begin van de jaren tachtig niet meer is voorgekomen.

Terwijl de inkomsten gedurende een groot deel van deze periode grotendeels stabiel bleven, werd de verslechtering van het primaire saldo vrijwel volledig veroorzaakt door stijgende primaire uitgaven, schrijft de Nationale Bank. In het afgelopen decennium verslechterde de situatie verder doordat de uitgaven bleven stijgen terwijl de inkomsten begonnen te dalen.

Belangrijkste begrotingsbevindingen

Uit de gegevens van de Nationale Bank over de periode 2016-2025 komen verschillende belangrijke bevindingen naar voren. Ten eerste verslechterde het totale begrotingssaldo, ondanks de toezeggingen om de begroting in evenwicht te brengen, met 2,7 procentpunt van het bbp (18 miljard euro).

Deze verslechtering deed zich voor ondanks de daling van de rentebetalingen op de overheidsschuld, waarvan de federale overheid profiteerde. Die daling bedroeg 0,5 procentpunt van het bbp.

Stijging van uitgaven

Ten tweede was de verslechtering van het primaire saldo sinds 2016 het gevolg van een dubbele druk: een daling van de inkomsten met 12 miljard euro en een stijging van de primaire uitgaven met 9 miljard euro.

Hoewel een bredere internationale vergelijking buiten het bestek van dit rapport valt, blijkt uit eerder onderzoek van de Nationale Bank dat de primaire uitgaven van België – met name op het gebied van subsidies en onderwijs – hoger liggen dan die van zijn buurlanden, zij het niet op het vlak van sociale uitgaven.

Verdeling begrotingsverantwoordelijkheid

Ten derde ligt de verantwoordelijkheid voor die verslechtering van het primaire saldo verdeeld tussen de federale overheid (11 miljard euro) en de gewesten en gemeenschappen (8 miljard euro).

Het federale tekort werd enigszins getemperd door een vermindering van 4 miljard euro in de overdrachten aan regionale entiteiten, hoewel dezezelfde vermindering de regionale begrotingen onder druk zette.

Federale versus regionale begrotingstrends

Ten vierde stegen zowel op federaal als op regionaal niveau de primaire uitgaven ten opzichte van het bbp, terwijl de eigen inkomsten stagneerden. Op federaal niveau stegen de uitgaven met 7 miljard euro, aangedreven door kapitaalinvesteringen, subsidies en sociale uitkeringen, die de lagere personeelskosten compenseerden. Regionaal stegen de uitgaven met 2 miljard euro als gevolg van hogere lonen en aankoopkosten, ondanks een daling van de subsidies.

Op federaal niveau werd een inkomstenverlies van 8 miljard euro veroorzaakt door dalende loon- en verbruiksbelastingen, dat slechts gedeeltelijk werd gecompenseerd door hogere opbrengsten uit de vennootschapsbelasting. Regionaal werd een inkomstendaling van 2 miljard euro uit verbruiks- en vermogensbelastingen gedeeltelijk opgevangen door niet-fiscale inkomsten, met name EU-herstelfondsen.

De inkomstenontwikkelingen werden niet alleen beïnvloed door beleidswijzigingen, maar ook door macro-economische verschuivingen, zoals een daling van het loonaandeel in het bbp en een sterke stijging van de bedrijfswinsten ten opzichte van de economische groei.

Regionale verschuivingen in de uitgaven

Ten slotte bleven de uitgaven in alle regio’s en gemeenschappen ongebreideld, ondanks de dalende inkomsten. Zoals beoogd door de zesde staatshervorming daalden de federale overdrachten als gevolg van aanpassingen aan de bbp-groei, hogere pensioenbijdragen voor regionaal personeel en – in het geval van de Franse Gemeenschap – verschuivende demografische trends.

Terwijl de Vlaamse Gemeenschap en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest een stijging van de uitgaven zagen als gevolg van overheidsopdrachten en salarissen, kende de Franse Gemeenschap slechts een lichte daling. Bovendien verschoven zowel het Waals Gewest als de Vlaamse Gemeenschap hun uitgavenprioriteiten van subsidies naar kapitaalinvesteringen.

Noodzaak van een nieuw kader

Volgens de bank wijzen deze bevindingen er uiteindelijk op dat België een bindend nationaal begrotingskader nodig heeft om ervoor te zorgen dat de begrotingsdoelstellingen worden gehaald en de overheidsschuld op een houdbaar pad komt.

(at)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!