Kupiec, który wżenił się w sklep. To on kryje się za postacią Wokulskiego z „Lalki”

Bolesław Prus stworzył powieść „Lalka”, jedno z największych arcydzieł polskiego realizmu, czerpiąc garściami z własnych wspomnień z dzieciństwa. Mało kto jednak wie, że sklep Mincla i kluczowy dla fabuły motyw małżeństwa z rozsądku to kalka z rzeczywistych wydarzeń, jakie rozegrały się przy Krakowskim Przedmieściu w Lublinie. Poznaj historię Jana Mincla, człowieka, który z czeskiego imigranta stał się filantropem, lubelską legendą i pierwowzorem literackich bohaterów, w tym samego Stanisława Wokulskiego.

Wystawa plenerowa fotosów z najnowszej ekranizacji „Lalki” Bolesława Prusa w reżyserii Macieja Kawalskiego w Galerii Plenerowej przy Al. Ujazdowskich w Warszawie (foto: Albert Zawada) /PAP

Warszawa na kartach powieści, Lublin w sercu. Skąd Prus czerpał inspiracje?

Choć akcja „Lalki” rozgrywa się w Warszawie, jej korzenie sięgają Lublina. To właśnie tutaj młody Aleksander Głowacki, znany później jako Bolesław Prus, spędził istotną część swojego dzieciństwa. Wspomnienia z lubelskich ulic, sklepów i postaci na stałe zapisały się w jego pamięci i po latach przeniknęły do kart powieści.

Jednym z miejsc, które wywarły szczególny wpływ na przyszłego pisarza, był sklep Mincla przy Krakowskim Przedmieściu. W „Lalce” Prus opisał go z niezwykłą dokładnością: od wystawy pełnej zabawek, przez charakterystyczny wystrój, aż po samego właściciela – starszego pana z siwymi włosami pod brodą, ubranego w niebieski barchanowy kaftan i biały fartuch. Te szczegóły, jak potwierdzają wspomnienia żony pisarza, Oktawii Głowackiej, zostały żywcem przeniesione z rzeczywistego sklepu, który istniał w Lublinie.

Zaskakujący pierwowzór. Kim naprawdę był Jan Nepomucen Mincel?

Jan Nepomucen Mincel, urodzony w 1795 roku w czeskim Horni Prysk, do Lublina trafił jako młody człowiek. Sprowadzony przez Józefa Wencla – niemieckiego kupca, który po III rozbiorze Polski osiadł w Lublinie – Mincel szybko dał się poznać jako zdolny i przedsiębiorczy pomocnik. Z czasem usamodzielnił się i otworzył własny sklep przy Krakowskim Przedmieściu 12. Jednak prawdziwy przełom w jego karierze nastąpił po ślubie z wdową po Antonim Wenclu, co pozwoliło mu przejąć sklep przy Krakowskim Przedmieściu 6.

To właśnie ten motyw – wżenienie się w sklep i przejęcie majątku – stał się inspiracją dla historii Stanisława Wokulskiego. W powieści główny bohater również zaczynał jako pomocnik, by dzięki małżeństwu z wdową po swoim pracodawcy wejść do świata kupców. Tak niezwykłe podobieństwa nie są przypadkowe – Prus znał Mincla osobiście, a jego losy śledził z bliska podczas pobytu u ciotki Domiceli przy ul. Olejnej.

Ślub z rozsądku i wielki majątek. Tak narodził się Wokulski

Sklep Mincla nie był zwyczajnym miejscem. To tutaj młody Aleksander Głowacki, wychowywany przez ciotkę po śmierci rodziców, mógł podziwiać wystawy pełne zabawek, papieru i mydła. Odległość z ul. Olejnej do Krakowskiego Przedmieścia była niewielka, a kontakty rodzinne sprawiały, że przyszły pisarz często odwiedzał sklep oraz słuchał opowieści synów Mincla.

Po latach te wspomnienia zaowocowały niezwykle realistycznym opisem sklepu w „Lalce”. W powieści pojawia się zarówno stary Mincel, jak i postać Wokulskiego, której życiorys wzorowany był na prawdziwej historii lubelskiego kupca.

Więcej niż kupiec. Tajemnice z życia lubelskiego filantropa

Jan Nepomucen Mincel był postacią nietuzinkową. Od 1819 roku należał do Zgromadzenia Kupców Miasta Lublina. Prowadził jedną z najbardziej znanych firm kupieckich w mieście, obracał losami loterii klasycznej w Królestwie Polskim i wspierał lokalne instytucje charytatywne. Po jego śmierci w 1864 roku dzieci nie przejęły rodzinnego interesu – kamienica została sprzedana, a majątek podzielony.

Po śmierci pierwszej żony Tekli, Mincel związał się z Józefą, która pomagała mu w prowadzeniu domu. Oficjalnie pobrali się dopiero na tydzień przed śmiercią kupca, po osiemnastu latach wspólnego życia.

Spacer śladami Prusa. Te miejsca w Lublinie musisz zobaczyć

Spacerując po Lublinie, łatwo natknąć się na miejsca związane z historią Mincla i Prusa. Kamienice przy Krakowskim Przedmieściu 6 i 12 wciąż przypominają o historii lubelskiego kupca. Po drugiej stronie ulicy znajduje się kościół pw. św. Ducha, gdzie Mincel brał ślub z Teklą z Podkowińskich. Kilkaset metrów dalej, przy ul. Olejnej, mieszkała ciotka przyszłego pisarza.

Na cmentarzu przy ulicy Lipowej można odnaleźć rodzinny grób Mincla. Co ciekawe, to właśnie na tym cmentarzu młody Aleksander Głowacki miał swoją przygodę – został aresztowany za rzekome znieważenie grobów podczas młodzieńczego zakładu.