Gelijke lonen jagen Nederlandse schepen niet massaal over de grens

Gelijke lonen voor Nederlandse, Filipijnse en Indonesische zeevaarders aan boord van hetzelfde schip zouden de Nederlandse vloot niet massaal naar het buitenland jagen, blijkt uit nieuw onderzoek. Eerder onderzoek waarschuwde dat gelijke beloning Nederland banen en inkomsten zou kosten, maar die conclusie wordt nu betwist.

Nederlandse reders werken veel met Filipijnse, Indonesische en Russische bemanningsleden op bijvoorbeeld vrachtschepen. Zij krijgen een salaris dat past bij het inkomen in hun thuisland. Daardoor kan een Nederlandse kok aan boord twee keer zoveel verdienen als zijn Filipijnse collega die hetzelfde werk doet.

Dat is discriminatie, oordeelde het College voor de Rechten van de Mens een jaar geleden. Het college noemt de ongelijke beloningen "een praktijk die teruggaat tot de koloniale tijd". De zeevaartsector verdedigt deze verschillen met het argument dat iemand die in de Filipijnen woont minder geld nodig heeft.

Het kabinet liet onafhankelijk onderzoek doen naar de gevolgen van het gelijktrekken van de salarissen aan boord. Deloitte en The Hague Centre for Strategic Studies (HCSS) concludeerden dat de helft tot driekwart van de Nederlandse schepen onder een andere vlag zou gaan varen als de cao gelijke lonen zou voorschrijven.

Onder een andere vlag gelden andere regels en krijgen buitenlandse werknemers niet per se een hoger loon. Nederlandse reders komen bovendien op achterstand te staan ten opzichte van buitenlandse concurrenten als ze meer geld kwijt zijn aan hogere salarissen. Voor minister Vincent Karremans (Infrastructuur en Waterstaat) waren dat genoeg redenen om het huidige beleid intact te houden.

Berekeningen onder de loep gehouden

Het Sociaal Economisch Onderzoek (SEO) voerde een second opinion uit in opdracht van stichting Equal Justice, Equal Pay en plaatst veel kanttekeningen bij de eerdere berekeningen. Het SEO schat dat het om 20 procent gaat, in plaats van 50 tot 70 procent.

Een Nederlandse vlag betekent namelijk ook goede toegang tot havens en mogelijke steun van de Nederlandse overheid. Het is niet aangetoond dat schepen deze voordelen zomaar zouden opgeven.

Verder hebben schepen "zowel een eigenaar, een exploitant als een vlag", schrijft het SEO. Die drie hebben elk een eigen nationaliteit. Een andere vlag betekent niet noodzakelijk dat ook de nationaliteit van het personeel verandert, mede door de tekorten aan bijvoorbeeld kapiteins.

Ook zijn er voorbeelden van bedrijven zoals Boskalis en Fugro, die onder buitenlandse vlag varen terwijl hun hoofdkantoor in Nederland staat. De toegevoegde waarde van deze bedrijven voor de Nederlandse economie hangt volgens het SEO niet per se samen met de vlag waaronder hun schepen varen.

Extra kosten hangen af van aantal buitenlandse vaarders

De stijging van de loonkosten is volgens de SEO-onderzoekers niet zo hoog als Deloitte en HCSS schetsen. Het eerdere onderzoek gaat uit van meer Filipijnse zeevaarders aan boord dan uit cijfers in de recentste Maritieme Monitor blijkt. Daardoor zou de kostenstijging hoger uitvallen dan in werkelijkheid.

Volgens de SEO-onderzoekers moeten reders rekenen op een kostenstijging van een paar procent van de totale kosten. Dat zou met innovatie of hogere consumentenprijzen opgevangen kunnen worden.

De internationale vakbond voor de scheepvaart Nautilus International FNV plaatst kritische kanttekeningen bij het SEO-onderzoek. Secretaris-generaal Sascha Meijer denkt dat het kostenverschil hoger kan uitvallen dan berekend, omdat Filipijnse medewerkers nu niet uitbetaald hoeven te worden als ze van boord zijn. Dat zou wel moeten als de cao's worden gelijkgetrokken, maar dat is niet meegenomen in de berekening van het SEO.

"Verder ben ik ongerust over het omvlaggen", zegt Meijer. "Filipijnse medewerkers kunnen veel kwijtraken aan sociale zekerheid als ze niet meer onder de Nederlandse vlag varen. Onder sommige vlaggen zijn ze vrijwel rechteloos. Dan kunnen ze bijvoorbeeld in een ander land worden achtergelaten zonder eten en geld."

Meijer wil de lonen voor alle zeevarenden verhogen, maar niet alleen voor degenen die onder Nederlandse vlag varen. Daarmee sluit ze aan bij de opvatting van Karremans, die naar aanleiding van het SEO-onderzoek niet is veranderd. "Een nationale wijziging zonder internationale afstemming doorbreekt het gelijke speelveld en brengt risico's met zich mee", laat zijn ministerie weten aan NU.nl.

José volgt het economische nieuws. Ze is gespecialiseerd in armoede, schulden, kinderopvang, toeslagen en belastingen. Tips of vragen? Mail naar jose@nu.nl