İşitme engelli kişinin üyeliğini yenilemeyen araç kiralama şirketine ceza

Yüzde 42 işitme engelli kişi, daha önce üyesi olduğu araç kiralama şirketinin TikTak Yeni Nesil Çözümleri ve Araç Kiralama Anonim Şirketi tarafından devralınmasının ardından üyelik verilerinin aktarılması ve üyeliğinin yenilenmesi talebiyle şirkete başvuruda bulundu.

Üyelik yenileme talebinin, işitme engeli dolayısıyla sürücü belgesinde yer alan "02" kişiselleştirilmiş kısıt kodu nedeniyle reddedildiğini savunan işitme engelli vatandaş, engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiği gerekçesiyle Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu (TİHEK) başvurdu.

Bu başvuru üzerine şirketin TİHEK'e sunduğu görüşte, araç kiralama hizmetinin self-servis bir iş modeli çerçevesinde yürütüldüğü, bu nedenle başvuranın sürücü belgesinde yer alan bu kodun gerektirdiği sağlık koşullarının ve özel donanım ihtiyaçlarının araç başında ve anlık denetlenmesinin mümkün olmadığı belirtildi.

Filosundaki tüm araçların özel donanımlarla sürekli olarak bulundurulmasının mümkün olmadığını savunan şirket tarafından, uygulamanın hem kullanıcıların hem de üçüncü kişilerin can ve mal güvenliğini korumaya yönelik meşru bir amaca dayandığı bildirildi.

TİHEK'in incelemesinde, başvuranın engeli gerekçe gösterilerek bireysel bir değerlendirme yapılmadan hizmetten yararlandırılmamasının orantılı ve ölçülü olmadığı belirlendi.

Bu kapsamda incelemeyi yapan Kurul, engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiği kanaatine vardı ve şirkete 200 bin lira idari para cezası uygulanmasına karar verdi.

Kararın değerlendirme ve gerekçe bölümünden

Kararda, Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu Kanunu'nun "Eşitlik ilkesi ve ayrımcılık yasağı" başlıklı maddesi uyarınca engellilik temelinde ayrımcılığın yasak olduğu hatırlatıldı.

İşitme engelinin hizmetten yararlanma konusunda otomatik ve kategorik ret nedeni olarak kabul edildiği belirtilen kararda, şirket hakkında sürücü belgelerinde bulunan farklı nitelikteki kısıt kodları nedeniyle benzer ret uygulamalarıyla karşılaşıldığına ilişkin şikayetlerin internet ortamında görüldüğü bildirildi.

Kararda, şirket tarafından sürücü belgelerinde yer alan kişiselleştirilmiş kısıt kodlarının içeriğini ve kapsamını inceleyerek bunların araç kiralama hizmetinden yararlanmaya engel oluşturup oluşturmadığı belirlenebilecekken, kısıt kodunun mahiyeti araştırılmadan üyelik talebinin doğrudan reddedilmesinin ölçülülük ilkesiyle bağdaşmadığı kaydedildi.

Öte yandan, İçişleri Bakanlığı Emniyet Genel Müdürlüğünce TİHEK'e sunulan görüşte, sürücü belgesinde "02. İşitme desteği/iletişim desteği kodu" bulunan sürücülerin işitme desteği/iletişim desteği alması şartıyla sürücü belgesinde uygun bulunan sınıfa ait araçları kullanmalarında herhangi bir sakınca bulunmadığının altı çizildi.

Kararda, şu ifadelere yer verildi:

"Tüm bu hususlar birlikte göz önünde bulundurulduğunda, somut olayda başvuranın engeli gerekçe gösterilerek bireysel herhangi bir değerlendirme yapılmaksızın hizmetten faydalandırılmamasının orantılı ve ölçülü olmadığı, muhatap tarafından yapılan farklı muamele meşru amaç taşısa bile uygulamada makul bir denge gözetilmediği, engeli nedeniyle başvuranın dezavantajlı konuma düşürüldüğü, dolayısıyla engellilik temelinde ayrımcılık yasağının ihlal edildiği kanaatine varılmıştır."