Kościelna niebieska fala w Polsce? Na tym etapie niemożliwe [OPINIA]

Tekst powstał w ramach projektu WP Opinie. Przedstawiamy w nim zróżnicowane spojrzenia komentatorów i liderów opinii publicznej na kluczowe sprawy społeczne i polityczne.

Elektorat religijny w USA ma ogromne znaczenie. Ludzie religijni, którzy niezmiennie stanowią tam większość wyborców, choć nie zawsze i niekoniecznie kierują się w swoich wyborach głównie względami religijnymi, jednocześnie nieczęsto jednak całkowicie je ignorują. I tak było także podczas wyborów połówkowych, w których najważniejszą kwestią były względy materialne. Dla większości zarejestrowanych wyborców – co wynika z danych opublikowanych przez Pew Research Center – należących do największych wspólnot religijnych – czarnoskórych protestantów (89 procent), katolików (87 procent), białych protestantów z głównych nurtów (83 procent) oraz białych ewangelikalnych protestantów (81 procent) – stan gospodarki był kluczowym czynnikiem wpływającym na decyzję przy urnie.

To nie były zatem wybory dotyczące światopoglądu ani religii, ale właśnie gospodarki.

Niezdecydowani politycznie katolicy

Tyle że to wcale nie oznacza, że religia nie miała w tych wyborach znaczenia. Miała, bo przesunięcie w preferencjach wyborczych wśród katolików (a stanowią oni niemal 20 procent wszystkich głosujących, i spośród nich 51 procent zagłosowało na demokratów, choć jeszcze dwa lata temu 59 procent z nich wspierało Trumpa), a także części mainstreamowych protestantów (choć tu nadal wygrywają republikanie) miało ogromne znaczenie wyborcze. I tu istotną rolę odegrali kandydaci, którzy jasno zagrali kartą religijną.

Swoje znaczenie w tej sprawie mieli także – i to też trzeba jasno wskazać – papieże Franciszek i Leon XIV i biskupi katoliccy, którzy otwarcie wskazywali, że katolicy pozostają bezdomni, i że wcale nie jest niczym oczywistym, że powinni głosować na republikanów (choć ci są, co do zasady, raczej antyaborcyjni). Dlaczego? Bo poza kwestią prawnej ochrony życia nienarodzonych dla katolików ważny jest także sprzeciw wobec kary śmierci, zbyt szerokiego dostępu do broni, praw migrantów i uchodźców czy reguł wojny sprawiedliwej, a w tej sprawie lepsze (choć także zdecydowanie nieidealne) stanowisko zajmują demokraci.

Ta narracja sprawiła, że katoliccy wyborcy mogli lepiej zrozumieć, że mają realny wybór moralny. "Uważam, że amerykańscy biskupi wykonali kawał dobrej roboty, poszerzając katalog kwestii społecznych, które przedstawiają katolikom jako istotne" – podkreślała w rozmowie z RNS Nichole Flores, profesor religioznawstwa na Uniwersytecie Wirginii. Inną istotną kwestią jest także to, że katoliccy wyborcy są wciąż jeszcze określani "swingującymi", labilnymi, dokonującymi wyborów między jedną a drugą partią, a starsi z nich pamiętają zapewne czasy, gdy to Partia Demokratyczna była naturalnym wyborem dla wiernych ich Kościoła.

Polscy Talarico

Czy taki model pozyskania wyborców katolickich (w Polsce będzie chodzić przede wszystkim o nich, bo akurat u nas prawica dość skutecznie – choć to się zmienia – odpychała od siebie wyborców z wyznań mniejszościowych, którzy częściej głosują na partie liberalne czy lewicowe, a w każdym razie umiarkowane) jest do powtórzenia także u nas? Odpowiedź jest złożona, bo z jednej strony

Istnieją w naszym kraju środowiska i osoby, które mogłyby stać się polskimi Jamesami Talarico, ale z drugiej strony sytuacja społeczna i religijna jest odmienna.

Jeśli chodzi o ludzi, to mamy w naszym kraju choćby osoby skupione wokół warszawskiego, raczej lewicowego i katolickiego magazynu "Kontakt", część działaczy warszawskiego Klubu Inteligencji Katolickiej, którzy – właśnie z przyczyn religijnych – byli jednoznacznie zaangażowani na granicy, czy ludzi, którzy próbują działać – właśnie na polu religijnym – na rzecz osób LGBTQ+. Mamy też całą grupę zaangażowanych teologów protestanckich młodszego pokolenia, którzy prezentują niekiedy poglądy zbliżone do Partii Razem. Ludzie by się zatem znaleźli i eksperyment z otwarciem liberalnej czy zwykłej lewicy na narracje chrześcijańskie można by powtórzyć.

Inne są jednak, i to jest powód, dla którego będzie to trudne, okoliczności społeczne. Kościół katolicki w Polsce z dużą niechęcią przyjmuje tezę o zasadniczej bezdomności politycznej katolików, nie jest zdolny jako całość (choć pierwsze tego rodzaju głosy się pojawiają) do mocnego podkreślenia, że podejście do migrantów, pokoju i życia nienarodzonych włącza się w tę samą katolicką etykę życia, a to oznacza, że każda z tych tez powinna być rozważana. I wreszcie najbardziej zaangażowani wyborcy katoliccy – na tym etapie – statystycznie związani są z mniej lub bardziej radykalną prawicą.

Jeśli ten obraz uzupełnić szybką laicyzacją, która łączy się z typowo polskim antyklerykalizmem, to powody, dla których powtórzenie modelu amerykańskiego nie będzie proste ani oczywiste. Lewica (społeczna i obyczajowa) czy środowiska liberalne nie mają obecnie wielu powodów, by szukać wsparcia katolickich wyborców poprzez granie kartą wprost religijną.

Zagospodarować nie-prawicowych katolików

Ale to wcale nie oznacza, że pewnego przesunięcia jednak w tej sprawie nie widać, i że nie będą możliwe także dalsze ruchy na tym polu. Donald Tusk już dokonał korekty kursu swoich nieco młodszych kolegów i jednoznacznie zrezygnował (choć w tę narrację próbowała go wpychać lewica) z likwidacji Funduszu Kościelnego. To jednoznaczny sygnał w kierunku Kościoła, ale i wierzących wyborców, że KO nie chce sporu, a także istotna informacja dla wyborców katolickich, że interesy ważnej dla nich instytucji nie będą naruszane. KO – choć oczywiście podjęła kwestię aborcji – to naprawdę robi wiele, by nie uczynić z niej głównego przekazu swojej formacji, więc i w tej sprawie widać większą ostrożność. Te decyzje pokazują, że i obecna koalicja rządowa nie może zrezygnować z głosów wierzących katolików.

To jednak, rzecz jasna, nie jest jeszcze moment na stworzenie formacji (czy pojawienie się kandydatów) jednoznacznie chrześcijańskich i progresywnych. Aby mieli oni jakiekolwiek szanse, do świadomości społecznej musiałyby się przebić mocno prospołeczne (obecne w teologii na Zachodzie) interpretacje nauki społecznej Kościoła, najbardziej zaangażowani katolicy musieliby nieco bardziej podzielić się politycznie, a hierarchowie Kościoła (a jeszcze mocniej niższe duchowieństwo) musieliby mocniej głosić, że z perspektywy katolickiej wcale nie jest tak, że istnieje jedyny możliwy wybór. Taki czas jeszcze nie nadszedł, ale to wcale nie oznacza, że nigdy – i w Polsce także – nie nadejdzie.