Jeugdgevangenissen steeds verder onder druk, inspecties manen kabinet tot actie

Er is met spoed actie nodig om de veiligheid en leefomstandigheden van jongeren in jeugdgevangenissen te verbeteren. Dat zeggen de drie inspecties die betrokken zijn bij jongeren in jeugddetentie in een brandbrief aan de staatssecretaris van Justitie en Veiligheid.

De jongeren zijn de dupe van het personeelstekort, waardoor hun dagprogramma steeds verder wordt versoberd, signaleren de inspecties van Justitie en Veiligheid, Onderwijs, en Gezondheidszorg en Jeugd. De behandeling is gericht op hun terugkeer in de samenleving en het voorkomen dat ze opnieuw in de fout gaan.

Al sinds 2019 maken de inspecties zich zorgen over de versoberde omstandigheden, die het gevolg zijn van personeelstekort. Daardoor is het aantal beschikbare plekken ook noodgedwongen verminderd.

Daardoor zijn de jongeren minder in een groep dan wettelijk is vereist en zitten ze te veel op hun kamer. Soms vervalt het dagprogramma zelfs helemaal. De inspecties zien dat dat tot verveling en irritatie leidt en invloed kan hebben op hun motivatie.

Kinderombudsman Margritte Kalverboer waarschuwde eind juli ook al dat er nauwelijks verbetering is na een soortgelijke alarmbrief van de inspecties een jaar geleden. Volgens haar worden bijna alle kinderrechten geschonden in de jeugdgevangenissen.

Het ministerie van Justitie en Veiligheid werkt aan een toekomstplan, maar totdat dat is goedgekeurd en ingevoerd, blijven de Justitiële Jeugdinstellingen (JJI's) noodmaatregelen nemen. Daarom moeten er ook oplossingen worden gezocht voor de korte termijn, zeggen de inspecties.

In de zes JJI's verblijven in totaal ongeveer 450 jongeren die zijn veroordeeld voor of verdacht worden van strafbare feiten. Per jaar zijn het er 1500 tot 2000. Hun dagprogramma is gericht op opvoeding, behandeling en beveiliging, zodat ze kunnen leren van hun fouten en kan worden voorkomen dat ze opnieuw in de criminaliteit belanden.

Volgens hoofdinspecteur bij de Inspectie Justitie en Veiligheid Elske van Amelsfort staat de resocialisatie van de jongeren steeds meer onder druk. "Door het tekort aan personeel zien wij een verdergaande versobering van de zorg, behandeling, het onderwijs en het dagprogramma. Tijdelijke noodmaatregelen als een ingekort dagprogramma zijn inmiddels staande praktijk. Daarom is op korte termijn een actieplan nodig van de staatssecretaris", zegt ze.

De inspecties concluderen na een bezoek aan de jeugdgevangenissen in Lelystad en Teylingereind in Sassenheim dat er "hardnekkige knelpunten" zijn ontstaan. Ondanks de enorme gedrevenheid en betrokkenheid van het personeel heeft dat effect op de jongeren, zien de inspecties.

Ook het personeel lijdt eronder. Er zijn medewerkers met minder werkervaring en de werkdruk is hoog. Er ontstaat spanning onder medewerkers en jongeren doordat er steeds andere begeleiders zijn op een afdeling. De staatssecretaris moet begin 2027 met een plan komen, zeggen de inspecties.