مذاکره بی‌توافق، تهدید بی‌وقفه؛ رویارویی تهران و واشنگتن
«دونالد ترامپ»، رییس‌جمهور آمریکا، روز سه‌شنبه ۱۲ آبان حمله به یک تاسیسات پدافند هوایی ایران در شامگاه دوشنبه در جزیره قشم را تایید کرد. او به شبکه «فاکس» گفت: «یک تاسیسات ضدهوایی ساخته بودند... به‌محض اینکه تکمیل شد، دیشب خیلی خوب آن را زدیم.» پیش از این حملات، سپاه ادعا کرده بود که دو پهپاد شناسایی آمریکایی را در جنوب جزیره قشم با استفاده از سامانه‌های جنگ الکترونیک به تصرف خود درآورده است. این تنش‌ها در شرایطی رخ می‌دهد که بسیاری انتظار به نتیجه رسیدن مذاکرات را داشتند.
تنش‌ها در شرایطی بالا گرفته است که طرفین در رایزنی‌های اخیر خود با میانجیگری قطر هنوز به توافق اعلام‌شده‌ای نرسیده‌اند. با این حال «ماجد الانصاری»، سخنگوی وزارت خارجه قطر، روز سه‌شنبه گفت هر دو طرف به روند مذاکره متعهدند و پیشنهادهای میانجی‌ها را بررسی می‌کنند. در تهران نیز «مسعود پزشکیان»، رییس‌جمهور ایران، بر ادامه تلاش برای حل بحران از راه گفت‌وگو تاکید کرد و از اجازه رهبری برای این کار خبر داد. اما در شامگاه سه‌شنبه «محسن رضایی» دبیرشورای عالی امنیت ملی اعلام کرد: «پاسخ آمریکا به مطالبات و حقوق جمهوری اسلامی قانع‌کننده نبوده است.»
حالا با فروکش کردن ایده مذاکره و پیدایی اختلاف نظر‌ها، مقامات جمهوری اسلامی نه تنها منطقه را تهدید می‌کنند بلکه اکنون دامنه تهدیدهایشان به اروپا نیز رسیده است. پس از پیامی که رهبر جمهوری اسلامی به فرماندهان نظامی داد و از «پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی» به حملات گفت، مقامات و رسانه‌هایی در تهران برای تهدید منطقه به صف شده‌اند و نقشه اهداف خود را منتشر می‌کنند و در میدان‌ها بار دیگر صدای انتقام بلند شده است. به نظر می‌رسد با کمرنگ شدن امیدها به مذاکرات، جمهوری اسلامی تنها آلترناتیو پیش رو را تشدید تنش می‌داند.
هرمز؛ توافق بر سر کدام طرح؟
مذاکرات فشرده‌ای که در روزهای گذشته میان ایران و میانجی‌های منطقه‌ای در جریان بود، به نظر می‌رسد بی‌نتیجه مانده یا متوقف شده است هرچند که هنوز گروه‌هایی امیدوار هستند. رسانه‌های نزدیک به حاکمیت عموما گزارش دادند که مهم‌ترین اختلاف در این نشست‌ها بر سر ترتیب اقدام‌های دو طرف بود. مقام‌های ایران نیز در این مدت بارها تاکید کردند که واشنگتن باید ابتدا شروط تهران را اجرا کند.
«علی عبداللهی» رییس ستادکل نیروهای مسلح و فرمانده قرارگاه مرکزی خاتم‌الانبیا، در پیامی جنگ ایران و آمریکا را به «جابه‌جایی هندسه قدرت جهانی» تعبیر کرده و معتقد است که تامین امنیت ایران تامین امنیت منطقه‌ای است. او خواسته‌های تهران را برای رسیدن به امنیت پایدار بر پنج اصل استوار دانست:
«۱. پایان جنگ در همه جبهه‌ها، بویژه لبنان و غزه؛ مذاکره همزمان با تهدید، تحمیل است.
۲. رفع کامل تحریم‌ها و آزادسازی اموال مسدودشده ملت ایران.
۳. پرداخت غرامت جنگ‌های تحمیلی؛ ملت ایران بدهکار نیست، طلبکار است.
۴. به‌رسمیت شناختن حاکمیت ایران بر تنگه هرمز و جایگزینی «سازوکار هرمز» با چتر امنیتی فرسوده آمریکا.
۵. تضمین عدم تجاوز مجدد و شکل‌گیری ترتیبات امنیتی درون‌زا در غرب آسیا.»
رضایی هم همین رویکرد را در پیامی در ایکس تکرار کرد و گفت: «آن‌ها باید کامل و صریح هفت شرط ایران را پاسخ داده و به آن عمل کنند؛ تنها در این صورت تنگه هرمز باز خواهد شد.» او بازگشایی هرمز را به پس از اجرای شروط موکول کرد. همان رسانه به نقل از روزنامه «العربی‌الجدید» و منابع نزدیک به میانجیگری همزمان از موافقت آمریکا با پیش‌نویس ارائه‌شده به ایران خبر می‌داد. یعنی پیش‌نویسی که به گزارش این رسانه واشنگتن پذیرفته بود، در تهران کافی شمرده نشد.
در سوی دیگر، «جی‌دی ونس»، معاون رییس‌جمهور آمریکا، عصر دوشنبه ۱۱ آبان گفت رایزنی‌های غیرمستقیم پیشرفت داشته و ممکن است به دور تازه مذاکرات منتهی شود. او تمرکز کاخ سفید را تضمین دست‌نیافتن ایران به سلاح هسته‌ای دانست و وجود ضرب‌الاجل برای رسیدن به نتیجه پیش از حمله را رد کرد. اما در ایران مقامات بسیاری از جمله «علی نیکزاد» نایب رییس مجلس گفت: «دشمنان ما باید بفهمند که ملت ایران در هیچ شرایطی و تحت هیچ فشاری، تصمیمی برای مذاکره در موضوع هسته‌ای ندارد.»
به نظر می‌رسد که اختلاف بر سر مسئله اصلی مذاکره همچنان پابرجاست، چرا که واشنگتن مذاکره در مورد مسئله هسته‌ای را می‌خواهد در حالی که ایران صرفا در مورد شروط خود مذاکره می‌کند و فعلا بر سر تنگه هرمز. روزنامه «فایننشال تایمز» نیز به نقل از منابع مطلع شرح داد: واشینگتن خواستار تعیین جدول زمانی حضور بازرسان آژانس بین‌المللی انرژی اتمی در تاسیسات اصلی و انتقال ذخایر اورانیوم با غنای بالا به خارج است؛ تهران انتقال ذخایر را رد کرده است.
واشنگتن و تل‌آویو؛ شاید به زودی حمله کنیم
حمله به قشم بی‌مقدمه نبود. ترامپ دو شب پیش از آن، شامگاه شنبه ۹ آبان در فلوریدا، گفته بود: «ما برنامه هسته‌ای آن‌ها را از بین برده‌ایم. هنوز باید، به نظرم، یکی دو سایت را تعیین تکلیف کنیم، اما می‌توانیم این کار را در ۱۰ دقیقه انجام دهیم.» در سوی دیگر «مارکو روبیو»، وزیر امور خارجه آمریکا، گفت ترامپ هنوز درباره حملات تازه تصمیم نگرفته و حل دیپلماتیک مناقشه را ترجیح می‌دهد، هرچند به توان آمریکا برای اقدام نظامی اطمینان دارد. روزنامه «هاآرتص» نیز به نقل از شبکه «ام‌اس‌ناو» گزارش داد که دولت آمریکا به متحدان خود در خلیج فارس نسبت به احتمال آغاز حملات کوتاه و شدید از ۱۳ آبان هشدار داده است.
در اسراییل، سخن از هدف قرار دادن خود فرماندهان بود. «عودید ایلام»، معاون پیشین عملیات بین‌الملل موساد، در مصاحبه با روزنامه «نیویورک‌پست» احتمال عملیاتی غافلگیرکننده شبیه انفجار پیجرها علیه فرماندهان ایران را مطرح کرد. او تاکید کرد: «غافلگیری، تحولات غیرمنتظره و اقدامات ناگهانی، اساس رویکرد اسراییل را تشکیل می‌دهند.» اشاره ایلام به انفجار دستگاه‌های ارتباطی حزب‌الله در ۲۷ و ۲۸ شهریور ۱۴۰۳ بود که باعث کشته و زخمی‌شدن هزاران نفر از اعضای این گروه سیاسی-نظامی شد.
همچنین «یوسی کوهن»، رییس پیشین موساد، به تازگی در یک سخنرانی توضیح داد که جمهوری اسلامی همچنان به بازسازی و گسترش تأسیسات و توانمندی‌های خود ادامه می‌دهد. او با توجه به شرایط منطقه و کشورها احتمال انجام یک «عملیات نظامی هدفمند» دیگر علیه این رژیم را اجتناب‌ناپذیر دانست.
شاید ریشه این پیش‌بینی‌ها شخص «بنیامین نتانیاهو»، نخست‌وزیر اسراییل، باشد که خواهان بازگشت سریع‌تر به جنگ است. وب‌سایت «آکسیوس»، گزارش داد که نتانیاهو در تماس شنبه با ترامپ فشار آورده تا حمله بلافاصله پس از انتخابات میان‌دوره‌ای آغاز شود، اما ترامپ می‌خواهد به مذاکره فرصت بدهد.
یکی از اهدافی که مطرح شده است تاسیسات هسته‌ای کوه کلنگ است. «تاکر کارلسون»، مجری و مفسر آمریکایی، مدعی شد ترامپ زیر فشار نتانیاهو ممکن است به حمله هسته‌ای روی آورد و ونس و «استیو ویتکاف»، نماینده ویژه آمریکا، هنوز از امکان توافق دفاع می‌کنند. وب‌سایت «تایمز اسراییل» در مقابل نوشت کارلسون توضیح نداده چگونه از احتمال جنگ دوباره به نتیجه حمله هسته‌ای رسیده است.
در پاسخ به این گفته‌ها، «کاظم غریب‌آبادی» معاون حقوقی وزارت خارجه عنوان کرد: «در رسانه‌ها می‌شنویم که از استفاده از سلاح تاکتیکال صحبت می‌کنند اما ما موضع رسمی ندیده‌ایم.»
پاسخ بدون مرز؛ از غرب آسیا تا اروپا
در پاسخ به تهدیدهای آمریکا و اسراییل، مقام‌های تهران نیز دامنه خط‌ونشان‌های خود را گسترده‌تر کرده‌اند. علی عبداللهی در ۹ آبان اعلام کرد پاسخ به حمله محدودیت جغرافیایی نخواهد داشت و بانک تازه‌ای از اهداف و دارایی‌های طرف مقابل در دستور کار است.
این هشدار در روزهای گذشته بارها مطرح شده است. حتی برخی رسانه‌ها به این تهدیدها ابعاد تصویری داده‌اند. روزنامه «همشهری» در متنی به عنوان «خواهیم دید چه خواهد شد» که روز سه‌شنبه ۱۲ آبان منتشر شد، نوشت مراکز پشتیبانی، پایگاه‌های هوایی و دریایی و زیرساخت‌های لجستیکی آمریکا در اروپا می‌توانند اهداف احتمالی باشند. همشهری برای توضیح این سناریو، نقش پایگاه‌های اروپایی در انتقال نیرو، سوخت‌رسانی و پشتیبانی عملیات آمریکا را برشمرد و برآوردهایی درباره افزایش برد موشک‌های ایران نقل کرد.
اما در روزهای گذشته و به ویژه بعد از پیام رهبر سوم جمهوری اسلامی نمایندگان مجلس نیز برای تهدید اروپا و منطقه وارد صحنه شده‌اند. «کامران غضنفری»، عضو کمیسیون امور داخلی کشور و شوراهای مجلس، در مصاحبه با وب‌سایت «دیده‌بان ایران» انگلیس، فرانسه و آلمان را به همکاری در حملات متهم کرد و گفت: «از این پس جواب آن‌ها را در خاک خودشان می‌دهیم. چه در مورد پایگاه‌های نظامی که در کشورهای‌شان وجود دارد و چه مراکز صنعتی و اقتصادی‌شان.» غضنفری مدعی شد ایران امکان پاسخ در خاک آمریکا را نیز دارد.
«محمدصالح جوکار»، نماینده مجلس و معاون پیشین امور مجلس سپاه، از آزمایش‌های موفق موشکی و افزایش برد و تغییر شیوه هدایت آن‌ها سخن گفت. او درباره پایگاه‌های آمریکا در اروپا گفت: «اگر از آنجا هم شلیکی صورت بگیرد و یا هواپیمایی بلند شود، قدر مسلم فرقی نمی‌کند، جزو اهداف ما قرار می‌گیرد.»
این زبان تهدید اروپا از ۱۰ آبان شدت گرفته است. «محمد اکرمی‌نیا»، سخنگوی ارتش، در برنامه‌ای رادیویی هشدار داد: «در صورت وقوع تجاوز جدید، جنگ احتمالی آینده می‌تواند به‌مراتب طولانی‌تر از جنگ گذشته باشد و رییس‌جمهور آمریکا قادر نخواهد بود زمان و شرایط پایان آن را به‌تنهایی تعیین کند.» او از به‌روزرسانی بانک اهداف خبر داد و گفت: «در صورت آغاز ماجراجویی جدید، تاسیسات، تجهیزات، نیروها و منافع آمریکا در هر نقطه‌ای که در دسترس باشند، می‌توانند هدف پاسخ قرار گیرند.»
همان روز، «منوچهر متکی»، نماینده مجلس، بیان کرد: «اگر جنگ دیگری علیه ایران آغاز شود، دامنه آن به اروپا هم کشیده خواهد شد». متکی انگلیس، ایتالیا، پرتغال و آلمان را به دادن پایگاه به جنگنده‌های آمریکایی متهم کرد. او فردای آن روز، گفت احتمال وقوع جنگ ساعت‌به‌ساعت کمتر می‌شود. همان شب، حمله به قشم رخ داد.
«محمد سراج»، نماینده تهران، این زبان را به همان دستوری بازگرداند که از بالا رسیده بود. او در گفت‌وگویی تاکید کرد: «مجوز صادر شده که اگر جنگی در بگیرد، دیگر جغرافیا نمی‌شناسد، محدوده خاص منطقه‌ای نخواهد داشت و فرامنطقه‌ای خواهد شد.» و افزود: «اگر توانش را نداریم باید خودمان را به آنجا می‌رسانیم.»
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.