هشدار درباره افزایش کسری گاز به روزانه ۵۰۰ میلیون مترمکعب!

بحران کمبود گاز در ایران زنگ خطرها را به صدا درآورده و کارشناسان انرژی پیش‌بینی می‌کنند کسری گاز در زمستان امسال به روزانه ۵۰۰ میلیون مترمکعب افزایش یابد؛ یعنی کمبودی بیش از نیمی از تقاضای کشور در فصل سرد!

کمبود گاز در ایران در حالی از سوی مقامات و رسانه‌های حکومتی با عنوان نادرست «ناترازی» معرفی می‌شود که نه مشکلی ناشی از اختلاف و ناترازی میان تولید و مصرف بلکه به معنای بحران عمیق کمبود و کسری گاز برای تأمین نیاز داخلی کشور است.

این بحران اگرچه از سال‌ها پیش و در پی عدم سرمایه‌گذاری موثر در صنعت نفت، و به دلایلی چون کاهش توان تولید گاز، فرسودگی زیرساخت‌ها و افت فشار مخازن ایجاد شده، اما امسال وارد مرحله‌ هشدار شده است. به عقیده کارشناسان انرژی، میزان کمبود گاز که در زمستان گذشته و در سردترین روزهای سال نزدیک به ۳۰۰ میلیون مترمکعب رسید و بطور میانگین حدود ۲۰۰ میلیون مترمکعب اعلام شد، امسال به ۵۰۰ میلیون مترمکعب خواهد رسید؛ یعنی رقمی بیش از نیمی از نیاز روزانه گاز کشور!

هاشم اورعی، تحلیلگر حوزه انرژی و رئیس اتحادیه انجمن‌های انرژی ایران، درباره افزایش رقم کسری گاز در پاییز و زمستان امسال گفته: «قبل از جنگ و در بهترین حالت، ما چیزی حدود متوسط روزانه ۸۰۰ میلیون مترمکعب تولید گاز شیرین داشتیم که این میزان معمولاً در طول سال کمی نوسان دارد، ولی ما متوسط آن را مبنا قرار می‌دهیم. نکته اول این است که امروز و در طول جنگ چه اتفاقی رخ داده است. متأسفانه در بخش گاز، بخش ظرفیت تولید آسیب نسبتاً قابل‌ توجهی دیده است؛ بطوری که ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت تولید را از دست دادیم و در نتیجه، حدود ۱۵۰ میلیون مترمکعب از این ظرفیت هنوز به مدار تولید بازنگشته است.»

هاشم اورعی با بیان اینکه «پیش‌بینی می‌شود که حدود ۲ الی ۳ سال طول بکشد تا آن ظرفیت به مدار برگردد» هشدار داده، در صورت سرد بودن زمستان، ایران ممکن است با ۴۰۰ تا ۵۰۰ میلیون مترمکعب کسری گاز مواجه شود؛ رقمی که از نگاه او معادل بیش از نیمی از نیاز کشور در اوج مصرف است.

هاشم اورعی همچنین با اشاره به وابستگی شدید تولید برق به گاز گفته است که در زمستان، مصرف خانگی گاز می‌تواند به حدود ۴۶ درصد کل گاز کشور برسد و در صورت تحقق کسری ۵۰ درصدی، گاز کافی برای نیروگاه‌ها و صنایع باقی نخواهد ماند. اگر چنین سناریویی تحقق یابد، مسئله دیگر فقط افت فشار گاز در خانه‌ها نخواهد بود. گاز نیروگاه‌ها نیز تحت فشار قرار می‌گیرد و بحران گاز می‌تواند دوباره خود را به شکل بحران برق نشان دهد.

این کارشناس انرژی معتقد است: «میزان کسری ما در وهله اول ناترازی نیست، بلکه کسری و بحران است. با این درصد از کسری، این مسئله چیزی نیست که بتوانیم با اقدامات موقت و مقطعی آن را حل کنیم.»

او بحران کنونی را نتیجه جنگ اخیر آمریکا با جمهوری اسلامی ندانسته و گفته کسری گاز یک مشکل ساختاری در ایران است و «ما قطعاً در پی سال‌ها ناکارآمدی و ضعف سیاست‌گذاری، بطور خودکار در این سراشیبی که منتهی به ته درّه می‌شود حرکت می‌کردیم.»

نهادهای دولتی نیز افزایش رقم کسری گاز در سال جاری را تأیید می‌کنند. شرکت ملی گاز ایران نیز در امردادماه امسال اعلام کرد که کشور در زمستان گذشته روزانه با ۲۵۰ تا ۳۰۰ میلیون مترمکعب ناترازی گاز روبرو بوده است. این شرکت همچنین از آسیب‌ دیدن چهار پالایشگاه گاز در جریان جنگ اخیر و خروج موقت حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت پالایش کشور خبر داده است.

همچنین مقامات و مدیران صنعت نفت درباره افت طبیعی فشار در میدان پارس جنوبی و ضرورت اجرای طرح‌های فشارافزایی هشدار داده‌اند. بیش از دو دهه از آغاز توسعه این میدان که با کشور قطر مشترک است گذشته و حفظ ظرفیت تولید آن به سرمایه‌گذاری‌های سنگین و اجرای پروژه‌های جدید نیاز دارد.

امسال وزارت نفت نیز برای افزایش ظرفیت تولید، طرح‌های ضربتی توسعه میادین گازی را در دستور کار قرار داده است؛ اما واقعیت این است که چنین پروژه‌هایی زمانبر هستند و حتی در صورت اجرا، این طرح‌ها نخواهند توانست در کوتاه‌مدت شکاف میان عرضه و مصرف را برطرف کنند.

سال‌هاست کارشناسان انرژی هشدار می‌دهند رسیدگی به وضعیت میدان‌های گازی، فشارافزایی پارس جنوبی، ساخت نیروگاه، توسعه شبکه انتقال و افزایش ظرفیت انرژی‌های تجدیدپذیر، همگی باید در دستور کار قرار بگیرد و بودجه‌ای کافی برای سرمایه‌گذاری در این بخش‌ها اختصاص یابد.

در این میان راهکار دولت همچنان فشار به بخش‌های مختلف اقتصاد و مردم برای کاهش مصرف است. فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کرد که هدف‌گذاری دولت برای زمستان، کاهش ۲۰ درصدی مصرف انرژی است. او تأکید کرد که این هدف باید برای استان‌های مختلف به شکل مشخص و قابل اندازه‌گیری دنبال شود و مدیریت مصرف نباید به مردم یا اشتغال آسیب بزند!

محمدجعفر قائم‌پناه معاون اجرایی ریاست جمهوری نیز به تازگی درباره احتمال افت فشار یا قطع گاز در ۱۵۳ شهر در ۱۱ استان کشور هشدار داده و از احتمال درگیر شدن بیش از ۳۳ میلیون مشترک با محدودیت گاز خبر داده است. وی همچنین بر ضرورت ذخیره سوخت نیروگاه‌ها برای ماه‌های دی و بهمن تأکید کرده است.