Rząd szykuje rewolucję na rynku tytoniowym. Eksperci ostrzegają
- Rządowy projekt przewiduje zakaz sprzedaży jednorazowych e-papierosów, smakowych saszetek tytoniowych i części innych produktów nikotynowych.
- Rada Przedsiębiorczości domaga się wstrzymania prac nad ustawą. Zastrzeżenia do projektu zgłosiło także pięć państw UE.
- Rząd szacuje, że nowe ograniczenia zmniejszą wpływy do budżetu o niemal 3,9 mld zł w ciągu 10 lat. Eksperci ostrzegają przed rozwojem szarej strefy.
Jednorazowe e-papierosy, zarówno z nikotyną, jak i bez niej, oraz smakowe saszetki tytoniowe mają zniknąć z legalnej sprzedaży. Takie zmiany przewiduje rządowy projekt nowelizacji ustawy o ochronie zdrowia przed następstwami używania tytoniu i wyrobów tytoniowych. Zakaz ma objąć również inne produkty nikotynowe, m.in. gumy i plastry, które nie zostały dopuszczone do obrotu jako produkty lecznicze.
17 listopada projektem zajęły się połączone sejmowe komisje zdrowia i rolnictwa. Odbyło się jego pierwsze czytanie.
Ministerstwo Zdrowia przekonuje, że nowe przepisy mają przede wszystkim chronić młodych ludzi i osoby niepalące. Resort wskazuje, że atrakcyjne smaki i formy produktów nikotynowych mogą sprzyjać sięganiu po nie, a w konsekwencji uzależnieniu.
"Wyroby te stanowią wyraźne zagrożenie dla zdrowia publicznego, w szczególności młodego pokolenia i osób niepalących, co powoduje konieczność wprowadzenia całkowitego zakazu wprowadzania ich do obrotu" – czytamy w uzasadnieniu projektu.
Nie wszyscy zgadzają się jednak z proponowanym rozwiązaniem.
Przedsiębiorcy protestują. Ostrzegają przed skutkami zakazów
Przeciwko projektowi wystąpiła Rada Przedsiębiorczości, zrzeszająca najważniejsze organizacje gospodarcze w Polsce. W stanowisku z 10 listopada zaapelowała o wstrzymanie prac nad ustawą. Powód? Obawy o przyszłość polskiego przemysłu tytoniowego i rolnictwa.
Rada przypomina, że Polska jest jednym z najważniejszych producentów wyrobów tytoniowych w Unii Europejskiej, odpowiadając za około 40 proc. unijnego zapotrzebowania. "Według danych za 2025 r. wartość polskiego eksportu papierosów, cygar i cygaretek wyniosła 4,51 mld euro, co odpowiadało około jednej piątej światowego eksportu tej kategorii" – wskazano w stanowisku.
Organizacja zwraca również uwagę na sytuację plantatorów. Obecnie tytoń uprawiany jest w Polsce na ponad 9 tys. hektarów, a powierzchnia upraw rośnie.
Zastrzeżenia do polskich propozycji pojawiły się także na poziomie unijnym. W ramach obowiązkowej procedury notyfikacji potencjalne bariery w handlu dostrzegły Rumunia, Słowacja, Szwecja, Grecja i Włochy.
Nawet 3,9 mld zł mniej w budżecie. Eksperci ostrzegają przed szarą strefą
Obawy dotyczą nie tylko przedsiębiorców, ale również finansów państwa. Jak wynika z oceny skutków regulacji, rząd przewiduje, że zakazy mogą zmniejszyć wpływy z akcyzy o niemal 3,9 mld zł w perspektywie 10 lat.
Eksperci, z którymi rozmawiała "Rzeczpospolita", wskazują jednak na jeszcze jeden problem. Ich zdaniem ograniczenie legalnej sprzedaży nie musi oznaczać spadku zainteresowania produktami nikotynowymi.
– Ograniczenie dostępności alternatywnych produktów nikotynowych nie wyeliminuje przecież popytu na nie, może natomiast przyczynić się do rozwoju szarej strefy. Samo wprowadzenie ustawowego zakazu nie oznacza natychmiastowej zmiany przyzwyczajeń konsumentów – ocenia Marcin Zieliński, prezes i główny ekonomista Forum Obywatelskiego Rozwoju.
Jego zdaniem część konsumentów może przenieść zakupy na nielegalny rynek, nad którym państwo nie sprawuje kontroli. Ekonomista zaznacza przy tym, że ochrona zdrowia, szczególnie młodych ludzi, pozostaje ważnym celem.
Wątpliwości ma również Agata Kotwica-Stefańska, adwokat w kancelarii Mariański Group. Ekspertka wskazuje, że choć prognozowane straty budżetowe nie są szczególnie duże w dziesięcioletniej perspektywie, to przy obecnej sytuacji finansów publicznych każdy ubytek dochodów ma znaczenie.
– Warto przypomnieć, że ubiegłoroczny plan wpływów z podatku akcyzowego nie został w pełni wykonany. Poza tym zakazywanie sprzedaży takich produktów wydaje się ograniczeniem nieproporcjonalnym do celu, co budzi wątpliwości co do jego zgodności z konstytucją – ocenia.
Adwokatka zwraca też uwagę na częste zmiany przepisów dotyczących branży tytoniowej. Jak przypomina, wcześniej zmodyfikowano zasady tzw. mapy akcyzowej, następnie objęto podatkiem kolejne wyroby, a teraz część z nich ma zostać zakazana. Jej zdaniem utrudnia to firmom planowanie inwestycji.
Kontrowersje wokół zakazów także w Unii Europejskiej
Podobne rozwiązania rozważane są również na poziomie Unii Europejskiej. Komisja Europejska pracuje nad zmianami w przepisach dotyczących wyrobów tytoniowych i ich reklamy. Wśród propozycji znalazły się m.in. jednolite opakowania papierosów oraz zakaz aromatyzowanych saszetek tytoniowych.
Także te plany spotkały się z krytyką. 9 listopada unijna Rada ds. Kontroli Regulacyjnej negatywnie oceniła przedstawione propozycje, wskazując m.in. na niewystarczającą analizę skutków zakazów i brak uwzględnienia planowanych podwyżek akcyzy.
Zakwestionowano również proporcjonalność proponowanych ograniczeń. W efekcie prace nad unijnymi regulacjami się opóźniły, a ich przyjęcie jeszcze w tym roku stoi pod znakiem zapytania.
Nie zatrzymało to jednak prac nad polską ustawą, która jest już procedowana w Sejmie.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.