Rol van Witkoff en Kushner bij 'vredesgesprekken' draait om binnenharken van geld

De Amerikaanse gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner worden de hele wereld over gestuurd om te bemiddelen in conflicten. Niet om vrede te bereiken, maar vooral om gunstige deals te sluiten voor de Verenigde Staten, zeggen experts.

Het was een bijzondere keuze van de Amerikaanse president Donald Trump om geen diplomaten aan te wijzen voor onderhandelingen in Oekraïne en het Midden-Oosten. Sinds de Tweede Wereldoorlog was dat namelijk de norm voor het Amerikaanse buitenlandbeleid. In Trumps tweede termijn staat het ministerie van Buitenlandse Zaken vrijwel volledig buitenspel bij dit soort zaken, zegt Amerikadeskundige Jack Thompson.

"Sinds de jaren negentig doet de uiterst rechtse flank van de Republikeinse Partij zijn uiterste best om de mensen die het buitenlandbeleid bepalen in diskrediet te brengen", zegt hij. Dat ging de laatste jaren steeds vaker gepaard met complottheorieën als die over de deep state (een onzichtbare en invloedrijke elite) en is steeds meer doorgesijpeld in de top van de partij.

Trump koos daarom niet meer voor experts op het gebied van diplomatie, maar voor mensen uit zijn eigen kring. "Hij vertrouwt hen meer dan een diplomaat van Buitenlandse Zaken die een diploma van Harvard heeft. Er is een wantrouwen tegenover ambtenaren", zegt Thompson. En dus koos hij voor zijn voormalige zakenpartner Witkoff en schoonzoon Kushner, twee zakenmannen zonder enige kennis van zaken van diplomatie.

"Ze beschikken niet over de middelen die nodig zijn om effectief te kunnen onderhandelen. Ze kennen het land en de geschiedenis niet en spreken de taal niet", zegt Thompson. Buitenlandexpert Laurien Crump geeft hun taak om te bemiddelen in Iran als voorbeeld. "Witkoff en Kushner zeiden dat ze zich in het vliegtuig hadden ingelezen over Iran en nucleaire zaken. Dan weet je niet waar je mee bezig bent."

'Dit zijn geen vredesonderhandelingen'

Het is onduidelijk wat de twee precies doen als ze een afspraak hebben in bijvoorbeeld Moskou. Thompson zegt dat er geen masterplan klaarligt voor de onderhandelingsgesprekken. "Trump wil vooral een einde maken aan de oorlog, zodat hij deals met Rusland kan sluiten. Dat zijn de termen waarin hij denkt. Ze doen dus wel degelijk een poging, maar Rusland heeft duidelijk gemaakt dat het niet bereid is concessies te doen. Daarom proberen ze Oekraïne zo ver te krijgen dat wel te doen."

Volgens Crump is er in geen enkel opzicht sprake van vredesonderhandelingen. "Dit is geen diplomatie. Ze zitten daar om zakelijke deals te sluiten en hun eigen belangen te behartigen." Ze wijst op het plan dat een jaar geleden op tafel lag. Daarin stond bijvoorbeeld dat de VS en Rusland een langetermijnovereenkomst voor economische samenwerking zouden aangaan. Ook zou de VS 50 procent van de winst uit investeringen ontvangen om Oekraïne weer op te bouwen.

"Trump laat Witkoff en Kushner met Rusland onderhandelen, waarbij Poetin de VS beloningen en zakelijke voordelen in het vooruitzicht stelt", zegt Thompson. Trump ziet volgens Crump vooral geld in de Donbas, een van de rijkste mijnbouwregio's van Europa waar veel belangrijke grondstoffen en mineralen liggen. "De VS en Rusland zitten deals te sluiten over een land en een gebied dat noch van Poetin noch van Trump is. Het gaat om het verdelen van de buit." Met die taak gaan Witkoff en Kushner aan de slag.

Andere landen zouden hier niet mee wegkomen

Het zijn simpelweg gezegd niet de kwaliteiten en prioriteiten die je zoekt bij een Amerikaanse functionaris die onderhandelt met een vijandige buitenlandse mogendheid, zegt Thompson. "Het gaat niet om een onbeduidend handelsakkoord, maar om vrede. Het wordt afgehandeld door volslagen amateurs met een enorme belangenverstrengeling. Zo voer je geen effectief buitenlandbeleid."

Geen enkel ander land zou hiermee wegkomen, voegt Crump toe. "Stel je voor dat premier Rob Jetten mensen uit zijn persoonlijke kring zou aanstellen. Die mensen zouden niet ontvangen worden. Maar omdat de VS dit doet, kan het. Daarmee zie je dat we niet meer met een democratisch land of een democratische regering te maken hebben. Het schendt alle principes van hoe soevereine landen met elkaar omgaan."

Voor dit artikel sprak NU.nl met:

• Laurien Crump: buitenlandexpert van het Centrum voor Parlementaire Geschiedenis van de Radboud Universiteit Nijmegen.
• Jack Thompson: universitair docent amerikanistiek aan de Universiteit van Amsterdam.

Om een vraag te kunnen stellen dien je in te loggen. Log in of maak binnen 1 minuut jouw gratis account aan.