"The Guardian": Mroczna strona brytyjskiej telewizji

Interia współpracuje z czołowymi redakcjami na świecie. W naszym cotygodniowym, piątkowym cyklu "Interia bliżej świata" publikujemy najciekawsze teksty najważniejszych zagranicznych gazet. Założony w 1821 r. brytyjski dziennik "The Guardian", z którego pochodzi poniższy artykuł, jest jedną z najstarszych gazet na świecie. Jego dziennikarze wielokrotnie zdobywali najbardziej prestiżowe dziennikarskie nagrody, w tym m.in. Pulitzera.

W połowie pierwszej dekady XXI wieku seksizm i mizoginia były w świecie telewizji niemal codziennością. Mimo to Naomi Harvey i jej współpracownicy uznali, że w sprawie Russella Branda trzeba coś zrobić.

Harvey należała do zespołu zajmującego się wyszukiwaniem fanów popularnego reality show "Big Brother" stacji Channel 4, którzy mogliby wystąpić w programie dyskusyjnym "Big Brother's Big Mouth", prowadzonym przez Branda.

Pracownicy zauważyli, że prezenter miał zwyczaj prosić asystentów produkcji, czyli osoby zajmujące najniższe stanowiska w ekipie, o wyciąganie numerów telefonów kobiet siedzących na widowni. Numery te miały następnie trafiać do niego.

Tym razem wydarzyło się jednak coś nowego. Do Harvey zadzwoniła zdenerwowana uczestniczka nagrania, która chciała złożyć skargę. Po zakończeniu programu Brand zaprosił ją na drinka.

- Pamiętam przede wszystkim, jak bardzo była roztrzęsiona. To mnie zaskoczyło - wspomina Harvey. - Wcześniej zauważyliśmy, że Brand zbiera numery telefonów kobiet. Teraz sprawa zaszła już tak daleko, że zadzwoniła do nas zdenerwowana osoba z publiczności.

- Uznaliśmy, że jako zespół odpowiedzialny za widownię mamy obowiązek zareagować. Razem z dwojgiem współpracowników zgłosiliśmy sprawę naszemu bezpośredniemu przełożonemu.

- Nigdy więcej nic o tym nie usłyszeliśmy.

W porównaniu z przestępstwami ujawnionymi podczas procesu Branda incydent ten może wydawać się błahy. Pokazuje jednak, jak funkcjonowało środowisko, w którym prezenterowi wiele uchodziło na sucho, a niepokojące zachowania pozostawały bez odpowiedniej reakcji.

Russell Brand skazany. Kobiety bały się mówić

Sprawa Branda postawiła BBC, Channel 4 oraz współpracujące z nim firmy producenckie przed trudnymi pytaniami. Świat telewizji ponownie zastanawia się, czy działania podjęte w ostatnich latach, by lepiej chronić ludzi przed nadużyciami, rzeczywiście zapobiegną podobnym przypadkom.

Podczas procesu Branda kilkakrotnie można było odnieść wrażenie, że na ławie oskarżonych zasiada wraz z nim cała kultura telewizyjna, która przez tak długi czas tolerowała jego postępowanie.

Jedna z kobiet oskarżających Branda wyjaśniła przed sądem, dlaczego wcześniej nie zdecydowała się opowiedzieć o swoich doświadczeniach.

- Branża medialna chroni swoich - powiedziała.

Inna kobieta, była pracowniczka MTV, zeznała, że nie zgłosiła incydentu, ponieważ się bała. Brand był sławny i stanowił dla stacji "ogromną wartość".

Plotki o niewłaściwym zachowaniu Branda krążyły w środowisku komików stand-upowych, zanim jeszcze pojawił się na ekranach telewizorów. Mimo to poważne oskarżenia pod jego adresem wyszły na jaw dopiero w 2023 roku, po wspólnym śledztwie programu "Dispatches" stacji Channel 4 i gazety "The Sunday Times".

Nie bez znaczenia były surowe angielskie przepisy dotyczące zniesławienia.

- Kiedy zaczynamy sobie wyobrażać, jak takie informacje zostałyby zweryfikowane podczas przesłuchania w sądzie, okazuje się, że część tych powszechnie znanych historii nie wytrzymuje tak dokładnej kontroli - mówi Charlie Moloney, współautor podręcznika "McNae's Essential Law for Journalists".

- Ktoś pyta: "Skoro wszyscy o tym wiedzą, to czy potraficie udowodnić, że rzeczywiście do tego doszło?". I wtedy okazuje się, że przed nami jeszcze mnóstwo pracy.

Jak Brand wyleciał z BBC

Tymczasem sygnałów ostrzegawczych nie brakowało nawet w publicznych wypowiedziach Branda.

W 2008 roku, podczas audycji w BBC Radio 2, prezenter śmiał się na antenie, opowiadając, że chwilę wcześniej obnażył się przed kobietą pracującą w tym samym budynku w Los Angeles.

W swoim programie radiowym kierował również żarty pod adresem prezenterki wiadomości, mówiąc, że chciałby "rozpętać piekło na jej udach". Wyglądało też na to, że lekceważył prośby ekipy produkcyjnej, aby przeprosił za swoje zachowanie.

Podczas wywiadu z Jimmym Savilem w 2007 roku żartował z kolei, że wyśle do niego rozebraną asystentkę.

Brand ostatecznie odszedł z BBC po skandalu znanym jako "Sachsgate". Wraz z Jonathanem Rossem pozostawił wówczas obsceniczne wiadomości na automatycznej sekretarce aktora Andrew Sachsa (Brand wulgarnie opowiadał tam o swojej intymnej relacji z jego wnuczką - przyp. Interia).

Dlaczego pracownicy milczeli

BBC, Channel 4 oraz Banijay UK, właściciel firmy produkującej między innymi "Big Brother's Big Mouth", przeprowadziły wewnętrzne postępowania dotyczące sposobu reagowania na zgłaszane zastrzeżenia wobec Branda.

Z raportu Banijay wynikało, że nie złożono na niego żadnych formalnych skarg. Jednocześnie ustalono, że nieformalne zgłoszenia, w tym dotyczące proszenia asystentów produkcji o zdobywanie numerów telefonów kobiet z widowni, "nie były odpowiednio przekazywane przełożonym ani właściwie rozpatrywane".

BBC przeprosiło po tym, jak przeprowadzona kontrola wykazała, że niektórzy pracownicy mieli zastrzeżenia do zachowania Branda, ale milczeli, ponieważ uważali, że prezenter "i tak zawsze postawi na swoim".

Z kolei dochodzenie Channel 4 ujawniło, że jedna ze skarg nie trafiła do kierownictwa stacji.

Wszystkie trzy podmioty zapewniły, że usprawniły procedury ochrony przed nadużyciami oraz zgłaszania nieprawidłowości.

- Wszyscy w BBC myślami jesteśmy z odważnymi kobietami, które zdecydowały się opowiedzieć swoje historie i których relacje doprowadziły do wyroku skazującego w tej sprawie - oświadczył rzecznik BBC.

- Nie może być miejsca na nadużywanie władzy. Cała branża musi współpracować, aby każdy, kto dozna krzywdy z rąk drugiej osoby, czuł, że może to zgłosić, że jego obawy zostaną potraktowane poważnie i że ktoś go wysłucha.

Odnosząc się do wcześniejszego raportu, BBC dodało:

- Przeprosiliśmy osoby, które ucierpiały zarówno wskutek panującej wówczas kultury organizacyjnej, jak i naszych zaniedbań. Dziś ponawiamy te przeprosiny.

Portal do zgłaszania nadużyć

Osoby, które w tamtych latach zajmowały wysokie stanowiska w branży telewizyjnej, otwarcie przyznają, że jej kultura wymaga zmiany.

- Przez zbyt długi czas telewizja tolerowała niewłaściwe traktowanie kobiet - mówi Alex Mahon, była dyrektorka Channel 4, która zleciła przygotowanie raportu dotyczącego Branda.

- Ludzie nie milczą dlatego, że nie wiedzą, iż dzieje się coś złego. Milczą, bo nie ufają, że zgłoszenie problemu przyniesie właściwą reakcję. Sytuacja się poprawia, ale ponad połowa osób, które doświadczają w naszej branży nękania lub molestowania, nadal tego nie zgłasza. W innych branżach takie zachowania również są wciąż powszechne. Przed nami jeszcze dużo pracy.

Podjęto rzeczywiste starania, by zachęcić pracowników do zgłaszania nieprawidłowości i ograniczyć nierówności w relacjach służbowych, które dotąd powstrzymywały ich przed składaniem skarg.

Wreszcie uruchomiono długo wyczekiwany portal internetowy, za pośrednictwem którego pracownicy brytyjskich branż kreatywnych mogą zgłaszać przypadki molestowania, nadużyć i innych niepokojących zachowań.

Mimo tych zmian wiele osób związanych z telewizją nadal uważa, że sprawy Branda nie można uznać za problem minionej epoki, kojarzonej z magazynami dla mężczyzn i hałaśliwymi programami reality TV.

Jedna z osób pracujących w branży opisuje panujące w niej zasady następująco:

- W telewizji obowiązuje i zawsze będzie obowiązywać jedna reguła: nic nie mów, nie wychylaj się i bez słowa skargi znoś wszystko, co robią gwiazdy. I tak nikt niczego z tym nie zrobi. A ciebie prawdopodobnie uznają za osobę sprawiającą problemy i możesz trafić na czarną listę.

Śmieciówka? To lepiej niczego nie zgłaszaj

Harvey uważa, że nadawcy są dziś bardziej skłonni wysłuchiwać pracowników zgłaszających niepokojące sytuacje. Obawia się jednak, że w branży nadal występują te same nierówności władzy, a ludzie wciąż boją się, że zostaną uznani za osoby konfliktowe.

- Bardzo często ludzie nie zabierają głosu, ponieważ boją się utraty pracy - mówi. - Ale jest jeszcze coś: nie wierzą, że cokolwiek się zmieni. Zwłaszcza gdy pracujesz jako freelancer, bo wtedy po prostu łatwiej się ciebie pozbyć.

Autor: Michael Savage

Tytuły i sródtytuły od redakcji Interia Wydarzenia

Tekst przetłumaczony z "The Guardian", otwiera się w nowym oknie