پهلوی؛ از آموزش عمومی تا بازگشت آموزش طبقاتی به سبک قاجار
مهدی نوذر – بر اساس برآوردهای منتشرشده درباره هزینه تهیه لوازمالتحریر در آغاز سال تحصیلی، هزینه این اقلام برای هر دانشآموز حدود ۱۱ میلیون تومان برآورد شده است.
اما مسئله فقط قیمت دفتر و مداد نیست؛ مسئله این است که آموزش در ایران چه مسیری را طی کرده است.
در دوران قاجار، تحصیل عمومی به معنای امروزی وجود نداشت و آموزش تا حد زیادی در دسترس طبقات مرفه و خانوادههایی بود که توان مالی و موقعیت اجتماعی لازم را داشتند. برای بخش بزرگی از مردم، فقر فقط به معنای نداشتن پول نبود؛ فقر میتوانست به معنای نداشتن فرصت آموزش هم باشد.
بعدها قرار بود این معادله تغییر کند.
در دوره پهلوی، گسترش مدرسه و آموزش نوین، توسعه آموزش دولتی و اجرای سیاستهای آموزش رایگان، بهتدریج مدرسه را از یک امکان محدود، به یک نهاد عمومی تبدیل کرد. برای دانشآموزان کمبرخوردار نیز حمایتهایی مانند توزیع لوازمالتحریر و برنامههای تغذیه مدارس در نظر گرفته شد.
منطق روشن بود: بچه نباید تاوان فقیر بودن خانوادهاش را بدهد.
یعنی اگر پدر کارگر بود، کشاورز بود، کارمند بود یا درآمد چندانی نداشت، قرار نبود این مسئله آینده فرزندش را از پیش تعیین کند.
اینجا دقیقاً نقطه تفاوت سه دوره است.
در قاجار، آموزش بیشتر امتیاز بود.
در دوره پهلوی، آموزش بهتدریج به حق عمومی تبدیل شد.
و امروز خطر این است که آموزش دوباره به امتیاز تبدیل شود؛ اینبار نه با عنوان اشراف و اعیان، بلکه با قدرت خرید.
امروز ممکن است درِ مدرسه به روی همه باز باشد؛ اما اگر یک خانواده بتواند برای فرزندش مدرسه بهتر، کلاس زبان، معلم خصوصی، کتاب، کامپیوتر و دهها امکان آموزشی دیگر فراهم کند و خانوادهای دیگر برای خرید دفتر و مداد ۱۱ میلیون تومان را هزینهای سنگین بداند، آیا واقعاً فرصتها برابرند؟
قاجار میگفت: جایگاه خانوادهات تعیین میکند چقدر فرصت تحصیل داشته باشی.
پهلوی تلاش کرد بگوید: مدرسه باید برای همه باشد، حتی اگر خانوادهات فقیر باشد.
و امروز دوباره به نقطهای رسیدیم که معنایش این است :
هرکس پول بیشتری دارد، آموزش بهتر و در نتیجه شانس بیشتری برای ساختن آیندهاش دارد.
این یعنی یک دور تاریخی تلخ.
از آموزش طبقاتی قاجار رسیدیم به گسترش آموزش عمومی در پهلوی؛ و حالا با فشار اقتصادی و سوء مدیریت حکومت دوباره به سمت طبقاتی شدن آموزش قاجاری برگشتیم !
آن روز، دیوار طبقاتی جلوی درِ مدرسه بود.
امروز همان دیوار، داخل خود مدرسه ساخته شده است ؛ بین کودکی که امکانات دارد و کودکی که ندارد.
و با این اتفاق دیگر فقط با گرانی لوازمالتحریر روبهرو نیستیم.
داریم درباره چیزی بسیار بزرگتر حرف میزنیم:
اینکه آیا در ایران، آینده یک کودک را استعدادش تعیین میکند یا موجودی حساب پدر و مادرش ؟!
اگر پاسخ دومی باشد، تاریخ فقط تکرار نشده؛
ما یک گام بزرگ به عقب برگشتهایم.
توضیح:
«کیهان لندن» با باور به آزادی بیان بخش «دیدگاه» را برای انتشار نظرات و مطالب علاقمندان، نویسندگان، تحلیلگران و کارشناسان فارسیزبان فراهم کرده اما مسئولیت محتوای منتشر شده با نویسنده است.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.