Brusselse vzw ijvert voor 'humaan composteren': begraven worden in een cocon van stro

Sinds 2019 werkt de Brusselse Cléo Duponcheel onder de naam Croque-Madame als uitvaartondernemer, waarbij ze zo duurzaam mogelijk probeert te werken. “Het gaat nog om details, want echt ecologische begrafenissen zijn nog niet mogelijk”, zegt ze. “Er is veel greenwashing in de sector, onder meer rond urnes waar zogezegd vlotjes een boom uit zou groeien.”

Vandaag zijn er in ons land twee legale begrafenismogelijkheden: begravingen en crematies. Die hebben allebei een milieu-­impact, stelt Duponcheel. “Bij begravingen bevinden lichamen zich op een diepte waar ze door een gebrek aan zuurstof en de juiste micro-organismen slecht ontbinden, zodat ze het grondwater kunnen vervuilen. Crematies verbruiken veel energie en bovendien is er het risico dat er, ondanks de filters, schadelijke deeltjes in de lucht komen.”

Zo'n twee jaar geleden richtte ze met gelijkgezinden de vzw Compostez-moi! op, die strijdt voor het wettelijk maken van een derde optie: humaan composteren of veraarden. “Om duurzaamheidsredenen, maar ook omdat veel mensen meer verbinding met de natuur willen, ook na de dood. Met veraarding geef je de voedingsstoffen van je lichaam terug aan de aarde.”

De vzw zet in op onderzoek, partnerschappen en bewustmaking. Komend weekend heeft ze een stand op de eerste editie van het Brusselse plantenevent Jardins de l'HippoDrohme, waarbij bezoekers onder meer een model kunnen bestuderen van een speciale installatie voor humaan composteren.

“Wij hebben het niet over op compostering in natuurlijke omstandigheden (in een soort composthoop, red.), want daar zijn te veel problemen mee, maar concentreren ons op veraarding onder gecontroleerde omstandigheden”, benadrukt Duponcheel. Daarbij wordt het lichaam in een soort cocon gelegd met organisch materiaal – zoals stro en houtsnippers – en wordt er gewaakt over de juiste balans van vochtigheid, zuurstof en temperatuur, zodat het lichaam goed wordt afgebroken door micro-organismen.

In 2021 noemde het Belgisch Raadgevend Comité voor Bio-ethiek de methode “uitvoerbaar, veilig en duurzaam”, zodat ze in principe “op middellange termijn” toegelaten zou kunnen worden. Een recente peiling van de Universiteit Antwerpen suggereert dat er een groeiend draagvlak voor is, stelt doctoraatsonderzoeker Hanne Dielis. “Mensen blijken in het algemeen gematigd positief te staan tegenover deze alternatieve techniek, maar vragen wel meer informatie.”

Veel van de huidige kennis over de methode komt uit de VS en Duitsland, waar ze in bepaalde staten legaal is. “De regel­geving varieert daarbij, maar soms worden bijvoorbeeld mensen die leden aan prionziekten (veroorzaakt door ziekteverwekkende eiwitten, red.) als Creutzfeldt-Jakob uitgesloten door risico's gesignaleerd door onderzoekers.”

Volgens onder meer de Nederlandse Gezondheidsraad moet er meer onderzoek plaatsvinden, om bijvoorbeeld uit te zoeken welke stoffen er overblijven na het composteren van een menselijk lichaam dat onder meer vullingen, protheses en medicijnen kan bevatten.

“Die nood aan kennis invullen is de kern van het werk van Compostez-moi!” zegt Duponcheel. “De Universiteit van Leipzig deed onlangs belangrijk onderzoek, maar wij pleiten voor een proefproject aan een Belgische universiteit.”

Intussen stelt de vzw op 9 en 10 oktober al buitenlandse proeven voor op een conferentie in Louvain-­la-Neuve.