Snel grote boom met veel schaduw laten groeien? Proef moet uitwijzen welke grond daarvoor het best is

"Dit is zo ongeveer de mooiste dag uit mijn leven", zegt bomenexpert Hans Kaljee van de gemeente Amsterdam. Naast hem staan veel iepen die met wortels en al uit de grond zijn gehaald. Met de scan van de kluit en met metingen van acht jaar onderzoek gaan boomwetenschappers aan de slag om te achterhalen welke grond het beste is voor bomen om te groeien.

Die informatie is belangrijk. "Vroeger wilden we kleine bomen, die netjes in de straat pasten en niet zo hard groeiden", legt Kaljee uit. Dat sentiment is veranderd, onder meer door extreme hitte in de zomer. "Nu willen we juist een brede kroon, zodat er veel schaduw is."

Maar het duurt lang voordat een boom zo groot is. Daarom vroeg de expert zich af: met welke grond groeien bomen het best? Dat wilde hij samen met (inmiddels gepensioneerde) onderzoekers van de Wageningen Universiteit en andere bomenexperts uitvinden. Daarom zijn acht jaar geleden 180 identieke iepen in vijftien verschillende grondmengsels geplaatst in het Amsterdamse Havengebied.

Sla de carrousel over

• Een van de iepen, die deel zijn van de bomenproef

• Met wortel en al werden ze uit de grond gehaald

• De bomenproef moet uitwijzen in welke grond een boom het beste groeit

Slide 1 van 3

De gemeente Amsterdam is erg benieuwd naar de uitkomsten van dat onderzoek. "In onze stad is weinig ruimte in de ondergrond", zegt wethouder Groen Lian Heinhuis. "Het is voor bomen dus best moeilijk om te groeien in de stad."

Met de nieuwe kennis wil de gemeente meer bomen gaan planten, vooral op plaatsen waar de afkoeling het meest nodig is. "Maar eigenlijk is deze informatie voor de hele wereld interessant," zegt Heinhuis. "Andere steden hebben natuurlijk vergelijkbare uitdagingen."

Als bomenexpert is het vaak gissen hoe het gaat met de wortels in de grond, zegt Kaljee. Hij wilde deze bomenproef daarom al heel lang doen. "Maar dat kost enorm veel geld." Dat het uiteindelijk toch is gelukt, maakt het voor hem zo'n mooie dag.

De iepen in het Havengebied zijn bijvoorbeeld geplant in bomenzand of steenachtige mengsels. "We gebruikten ook mengsels die we al zo'n 25 jaar toepassen in de stad. Maar toen we de kluit uit de grond haalden, zagen we opeens: oei, dit is niet de beste grond", zegt Kaljee. Die kluit is kleiner gebleven, met minder haarwortels. Dat terwijl die fijne worteltjes in het wortelsysteem van een boom juist erg belangrijk zijn voor de opname van water en voeding.

Gerrit-Jan van Prooijen heeft een boomtechnisch adviesbureau en werkt mee met het onderzoek naar de beste ondergrond. Dat rapport moet in het voorjaar af zijn. "Dat is nog best ingewikkeld", zegt hij. De afgelopen acht jaar zijn de boomstammen en de kronen vaak opgemeten. De scans van de wortels komen daar deze week bij. "Nu moeten we de bovengrondse gegevens goed koppelen aan de ondergrondse gegevens."

De wetenschappers moesten de iepen nauw in de gaten houden tijdens het onderzoek. In sommige gevallen 'ontsnapten' wortels uit het vierkante stuk grond dat met schermen voor hen was afgezet. Dat was niet de bedoeling, want tijdens de proef kregen alle iepen een stuk grond dat even groot was.

"Die wortels zijn net Houdini, echt een meester in ontsnappen", zegt Van Prooijen daarover. "Bomen en wortels zijn grote rendementsdenkers. Ze zijn continu op zoek naar de plek met zoveel mogelijk zuurstof, vocht en voeding." Toch is het nog niet zeker of de boom het grondmengsel in die gevallen dus niet waardeerde. "Het kan ook zijn dat er een stukje gras over het scherm heen groeide waardoor de wortels de kans hadden om te ontsnappen."

Naar het park

Welk grondmengsel het best uit de test komt, is nog onduidelijk. Wel zag Kaljee al dat de fijnheid van het mengsel waarschijnlijk belangrijk is voor goede wortels. "En we gaan geen granulaat meer gebruiken waar klei in zit", zegt hij.

De 180 iepen die uit de grond zijn gehaald, krijgen een nieuw plekje in de stad. De meeste gaan waarschijnlijk naar parken, zegt Kaljee. "Maar sommige krijgen misschien een plekje op straat met een mengsel dat op basis van de eerste indruk wel goed werkt", denkt hij.