Tajemnica zwojów z Herkulanum. Być może da się je odczytać
Spopielone zwoje z Herkulanum mogą zostać odczytane bez ich rozwijania. Badacze pokazali, że nawet śladowe ilości ołowiu w starożytnym tuszu sprawiają, iż litery stają się wyraźne w tomografii rentgenowskiej. To otwiera drogę do wirtualnego odczytu zapisków z pomocą AI.
Zniszczony zwój papirusa z Herkulanum
Źródło zdjęć: © East News
Najważniejsze informacje:
- Naukowcy stworzyli współczesne, zwęglone "zwoje testowe", by bezpiecznie doskonalać algorytmy odczytu.
- Przenośny skaner fluorescencji rentgenowskiej może wykrywać ołów w zwoju i pomagać w wybieraniu egzemplarzy do dalszych badań.
- W ramach Vesuvius Challenge w 2023 r. AI zaczęła przynosić przełomowe efekty, od pierwszego słowa po całe kolumny tekstu.
W 79 r. n.e. erupcja Wezuwiusza pogrzebała Pompeje i Herkulanum pod popiołem oraz skałami. W Herkulanum, w Willi Papirusów, znajdowała się jedyna znana i zachowana do dziś biblioteka ze starożytności z ponad 1,8 tys. papirusowych zwojów.
Papirusy musiały zmierzyć się z wysoką temperaturą i znalazły się pod warstwą wulkanicznych osadów. W ten sposób zostały zakonserwowane, jednak przez wieki nie było sposobu na dotarcie do zawartych w nich treści. Ich mechaniczne rozwijanie zwykle kończyło się zniszczeniem zwęglonych warstw.
Ołów w tuszu i tomografia rentgenowska: co zmienia w odczycie?
Aby opracować bezpieczną metodę pracy, która mogłaby rozwikłać tajemnicę herkulańskich papirusów, zespół badaczy odtworzył proces zwęglenia. Douglas Seiler, współpracownik Berkeley SETI, użył autentycznego papirusu, trzcinowych piór z Egiptu oraz tradycyjnie wytwarzanego tuszu z Japonii.
Na przygotowanych materiałach zapisano m.in. fragmenty Biblii oraz cytaty z "Gwiezdnych Wojen". Potem zwoje poddano wysokiej temperaturze w niemal beztlenowej atmosferze, aby uzyskać efekt zbliżony do tego z Herkulanum.
Przełom przyniosło wskazanie roli ołowiu w starożytnych tuszach. Jak wynika z ustaleń badaczy, nawet minimalna ilość tego pierwiastka sprawia, że litery stają się bardzo dobrze widoczne w tomografii rentgenowskiej. Ołów pochłania promieniowanie rentgenowskie ok. 25 razy silniej niż zwęglony papirus, dzięki czemu zapis wyraźnie odcina się od tła.
Wirtualne rozwijanie zwojów i Vesuvius Challenge
W praktyce oznacza to możliwość wirtualnego "rozwijania" i odczytywania zwojów z pomocą sztucznej inteligencji bez ryzyka mechanicznego uszkodzenia. Badacze wskazali też, że przenośny skaner fluorescencji rentgenowskiej potrafi wykrywać ołów w zwęglonym zwoju, co pozwala szybko wytypować egzemplarze warte dalszych analiz.
Dotąd tylko nieliczne zwoje z Herkulanum wirtualnie rozwinięto i odczytano, a żaden nie był wcześniej testowany pod kątem obecności ołowiu w tuszu. Wśród tekstów, które udało się już poznać, znalazły się nieznane wcześniej dzieła filozofa Filodemosa.
W 2023 r. ruszył międzynarodowy konkurs Vesuvius Challenge (nagroda główna 700 tys. dolarów), a po pięciu miesiącach dzięki AI odczytano pierwsze słowo: "purpura". W kolejnych latach algorytmy pozwoliły na odczytanie całych kolumn tekstu, w tym nieznanych wcześniej traktatów filozoficznych epikurejczyków oraz komentarzy do filozofii stoickiej.
Cały dzień w biegu? Skrót wydarzeń codziennie wieczorem w Twojej skrzynce
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.