Slimmer stroomnet kan miljarden aan uitbreiding schelen, zeggen experts

Netbeheerders denken de komende jaren 235 miljard nodig te hebben om het stroomnet uit te breiden. Maar dat is deels weggegooid geld, zeggen experts. Ze vinden dat het huidige stroomnet slimmer gebruikt moet worden en wijzen op plekken waar dat al succesvol gebeurt.

Zo zijn er huizen die dankzij innovaties een stuk minder stroom verbruiken. En in Arnhem komt een nieuwe 'netbewuste' wijk. De stroomaansluiting is daar drie keer kleiner dan normaal. Waarom gebeurt dat niet vaker, vraagt hoogleraar energietransitie en duurzaamheid Jan Rotmans zich af.

Niet alleen de woningbouw heeft last van netcongestie, ook het bedrijfsleven. Eerder vandaag werd bekend dat bijna 15.500 bedrijven en organisaties op de wachtlijst staan om (meer) stroom te gebruiken. Dat is ruim 300 meer dan begin dit jaar.

Het volle stroomnet maakt dat veel woningbouwplannen worden uitgesteld of zelfs afgeblazen. Dus besloot netbeheerder Alliander in Arnhem een duurzame wijk te bouwen met zevenduizend huizen die bij elkaar opgeteld een veel lichtere stroomaansluiting krijgen. Dat kan, zegt de netbeheerder, door de wijk te ontwerpen als "één systeem".

De pieken in het stroomverbruik worden - veel meer dan bij andere wijken - verspreid. Niet alleen over één specifieke dag, maar ook over meerdere weken of zelfs maanden.

De wijk krijgt een centrale plek waar iedereen zijn of haar elektrische auto kan opladen. Maar verder lijkt de buurt op buurten als alle anderen, zegt Alliander-directeur Maartje Brans. "In de basis zullen bewoners er niet zo veel van merken. De besturing vindt vooral achter de schermen plaats."

Minister Boekholt-O'Sullivan is groot fan van de Arnhemse wijk. Ze wil dat dit 'netbewuste' bouwen vanaf 2028 de norm wordt. Een mooi streven, vindt Rotmans, maar hij benadrukt dat het nog bijna nergens anders in Nederland gebeurt. "Ongelofelijk eigenlijk."

Het is de hoogste tijd dat dit soort oplossingen de norm worden en niet de uitzondering, zegt hij. Net als andere deskundigen(opent in nieuw venster) ergert Rotmans zich aan de nadruk op het verzwaren van het stroomnet, dat in zijn ogen een "negentiende-eeuws systeem" is.

Waarom komt netbewust bouwen nu pas van de grond? De problemen met het elektriciteitsnetwerk zijn al jaren bekend. Maar volgens Alliander wordt de pijn pas sinds kort echt gevoeld. "Woonwijken konden tot voor kort eigenlijk altijd gewoon aangesloten worden", zegt Brans.

Ook Joost Folmer snapt niet dat netbewust bouwen pas begint nu een aansluitstop dreigt. Hij heeft een bedrijf dat huizen voorziet van kleinere stroomaansluitingen: 10 ampère:

Volgens netbeheerders kunnen alleen 'slimme' technieken zoals netbewust bouwen het probleem van netcongestie niet oplossen. Uitbreiding van het al bestaande stroomnet is ook noodzakelijk. Daarvoor zijn talloze nieuwe transformatoren en kabels nodig. Kosten: naar verwachting 235 miljard.

"Dat kan de helft minder zijn", zegt Rotmans. "Wie gaat dat geld opbrengen? Dat zijn wij (de consument, red.) met z'n allen. Dat wordt er niet bij verteld, maar dat is wel de praktijk."

Maartje Brans van Alliander kijkt daar wat anders naar. Volgens haar kunnen stroombesparende innovaties "zeker 10 procent" van het probleem oplossen. Overigens heeft ook netbewust bouwen een prijskaartje: de Arnhemse huizen zullen een stukje duurder worden dan die met een reguliere stroomaansluiting.

Jammer, vindt wethouder Paul Smeulders, maar het alternatief was volgens hem nog minder aantrekkelijk. Namelijk een streep door het hele bouwproject. "Want er is gewoon geen ruimte op het net."

De netbeheerders hebben nog een ander ijzer in het vuur om de druk op het net te verminderen: in 2029 komen er tijdsafhankelijke tarieven. Dat betekent dat bijvoorbeeld het opladen van een elektrische auto 's nachts goedkoper is dan 's avonds. Als die tijdsafhankelijke tarieven goed werken, kunnen ze ervoor zorgen dat er ruimte komt voor de bouw van 700.000 extra huizen, rekende adviesbureau Berenschot uit(opent in nieuw venster) op verzoek van de overheid.