بحران گرسنگی در زندان؛ زندانیانی هستند که برای نان خالی التماس میکنند
گزارشی تحقیقی به قلم یکی از زندانیان سیاسی سابق به «ایرانوایر» رسیده که نشان از سازوکار پیچیده و فاسد در یک بنیاد دولتی که زیر نظر قوه قضاییه جمهوری اسلامی اداره میشود، دارد؛ «بنیاد تعاون و حرفهآموزی و صنایع زندانیان کشور».
ایرانوایر برای تکمیل اطلاعات و بهدست آوردن تصویری دقیقتر از آنچه در زندانهای جمهوری اسلامی میگذرد با دو زندانی سیاسی سابق که در زندانهای تهران بزرگ و اوین محبوس بودهاند درباره این بنیاد، شرایط کار زندانیان شاغل در زندان، وضعیت تغذیه و بهداشت و سلامت آنها و زد و خوردهایی که زندانیان را نه به مثابه یک انسان، بلکه مصرفکننده بالقوه مواد مخدر میبیند, گفتوگو کرده است.
به گفته یکی از این زندانیان سیاسی سابق، با دشوارتر شدن شرایط معیشتی در سراسر ایران در ماههای اخیر، شرایط زندانیانی که بیرون از زندان پشتوانه مالی ندارند، «وحشتناکتر» شده و برخی از آنها به بقیه زندانیان التماس میکنند که نان خود را به آنها بدهند تا شکمشان را سیر کنند.
به گفته یکی دیگر از منابعی که با ایرانوایر گفتوگو کرده است، سازوکار توزیع غذای زندان در سالنهای زندان تهران بزرگ بهشدت «تبعیض آمیز» است، بهنحوی که برای زندانیان عادی، فقط آبِ خورش یا آش باقی میماند و زندانیان ناچارند سر همان روی هم «چاقو بکشند.»
زندانی از هر دو سوی استثمار میشود
یک زندانی سیاسی سابق به ایرانوایر میگوید که زندانیان، بهویژه زندانیانی که از طبقه زحمتکش و فقیر میآیند از هر دو سوی، یعنی هم بهعنوان خریدار و هم بهعنوان نیروی کار مورد تبعیض و استثمار قرار میگیرند. او که خود تجربه حبس در سه زندان اوین، قزلحصار و تهران بزرگ را دارد با تاکید بر اینکه در هر سه زندان شرایط تقریبا یکسان بوده و همین نشاندهنده ساختاری بودن این شرایط تحمیل شده به زندانیان است، میگوید: «زندانی توی زندان ناچار به خرید کردن است. چون غذایی که زندان میدهد کافی نیست و زندانی مجبور است بخش اعظمی از نیازهایش را از طریق فروشگاه تهیه کند. فروشگاه زندان در اختیار گروهی است به اسم حامی که همه مجبورند از آنجا خرید کنند. اینها در یک زنجیره انحصاری است و عملا این اجبار باعث شده همه چیز در اختیارشان باشد و خودشان تعیین میکنند چه چیزی را بیاورند و به چه قیمتی به زندانی بدهند.»
او با تاکید بر اینکه قیمتها در داخل زندان اغلب برای برند خود حامی که بیکیفیت است، چندین برابر برندهای خوب بیرون است، میگوید: «اجناسی را میآورند که از بیکیفتترین برندهاست و به قیمتی خیلی بیشتر از چیزی که در بیرون از زندان است فروش میرود. این سازوکاری بین نهاد قضایی، مسوولان زندان و فروشگاه است که انحصار بهوجود آورده و باعث شده زندانی داخل آن استثمار شود.»
او همچنین به زندانیانی که از سر نداری و نداشتن پشتوانه بیرون از زندان و بعضا نانآور عزیزان خود بودن مجبورند در داخل زندان با دستمزدهای ناچیز کار کنند نیز اشاره کرده و میگوید: «کارگاههایی داخل زندان است که زندانیها آنجا کار میکنند. اغلب کارهای هنری ارزشمندی درست میکنند. یکی از زندانیها بود که با چوب عناب عصا میتراشید. من ندیدم کسی بتواند به این شکل و ظرافت روی چوب کندهکاری کند. ولی خب مسوولان زندان اول سعی کردند با وعده و وعید آثارش را بگیرند، وقتی نشد به زور از او گرفتند. منتقلش کردند جای دیگری و همه کارهایش ماند برای همان شهرام بهرامهای بند.»
اشاره این زندانی سیاسی سابق به شهرام و بهرام، زندانیانی است که با مقامات رسمی زندان در ارتباط هستند و اغلب بدهبستانهایی با مسوولان زندان دارند. وکیل بند از جمله این اشخاص است که بهواسطه روابطش با مسوولان زندان، در رابطهای نابرابر با سایر زندانیان قرار میگیرد.
او با اشاره به اینکه کارگاههای داخل زندان اغلب بسیار سودده هستند چون از «نیروی کار مفت زندانی» استفاده میکنند، میگوید: «کارگاههای خیلی بزرگ فرشبافی دارند. بخش چوب دارند یا در سالنهای دیگر، لباس فرم بیمارستان تهیه میکردند. کارگرانی که آنجا کار میکردند ساعتها کار میکنند با حداقل حقوقی که در این چندین ساله خیلی هم تغییر نکرده و بیرون حاصل زحمت آنها تبدیل به پول میشود و میرود جزو سرمایه بنیاد.»
او با اشاره به اینکه هیچ سندی درباره سودآوری این کارگاهها منتشر نمیشود و شفافیت تقریبا صفر است، میگوید: «این سازوکار را باید بازرس یا نهادی نظارت کند ولی عملا ناظر و ذینفع یکجا جمع شدند. خود هیات مدیره را رییس سازمان زندانها تعیین میکند و سازوکار مالیشان هم خیلی غیرشفاف است و هیچچیز را منتشر نمیکنند. من و یکی از دوستانم مدتی پیش با چند نهاد تماس گرفتیم تا درباره وضعیت مالی این بنیاد بپرسیم ولی فقط یکی جواب داد که شما اگر سوالی دارید حضورا تشریف بیاورید!»
او با اشاره به قانون تعاونیها در ایران که واگذاری قراردادها و در این مورد خاص، فروشگاههای داخل زندان را تنها در صورت برگزاری و برنده شدن در مزایده قانونی میداند، میگوید: «طبق قانون باید مزایده برگزار شود و تعدادی شرکت کنند و در مزایده برنده شود. ولی عملا با قانونهای مندرآوردی، به اسم مسایل امنیتی و اطلاعات محرمانه، قانون را دور زدهاند و در دست آدمهای خاص است.»
زندانیها سر یک ملاقه آب خورش روی هم چاقو میکشند
یک زندانی سیاسی سابق دیگر که مدتی را در زندان تهران بزرگ حبس کشیده به ایرانوایر میگوید که زندانیان دستکم در این زندان از زور گرسنگی با هم دعوا میکنند. به گفته او نظم توزیع غذا در سالنهای مختلف این زندان به شدت تبعیضآمیز است: «غذای زندان یک قابلمه بزرگ برنج و یک قابلمه بزرگ خورش میآید. قبلا هم که میآمد گوشت داخلش نبود، چه برسد به الان. همان حجمی هم که میآید اتاق یک که معمولا وکیل بند و اتاقهای دو سه چهار که زد و بند کارها در آن هستند، اول آنها بر میدارند. معمولا گوشت را جدا میکنند و برمیدارند، بنابراین، به اتاق ششم هفتم که میرسد دیگر ظرف خورش، آب خالی است. آنها هم ناچارند برای هم چاقو بکشند و همدیگر را با مشت و لگد بزنند.»
به گفته او، «طرف هر چقدر هم با شخصیت و با خانواده باشد یک روز گرسنگی میکشد، دو روز گرسنگی میکشد. بالاخره روز سوم میگوید من چرا باید بنشینم شما همهچیز را جدا کنید؟! الان بدتر هم شده. قبلا (قابلمه) میآمد چهار تا گوشت توش بود که برایش بروند چاقوکشی کنند و دعوا شود، ولی الان همان هم نیست. آش رشته میآید پر از سنگ، حبوباتی که فقط رویش آب گرفتند و ریختند تو قابلمه.. زندانی ایستاده سر آب آشرشته دارد چاقوکشی میکند، ببینید در چه شرایطی دارد نگهداری میشود. نه خانوادهای هست پول بزند، مجبورند بروند یا کار خلاف کنند، یا لباس و ظرف زندانیهایی که پول دارند را بشویند.»
اوضاع بعد از جنگ ۱۲روزه بدتر هم شده
به گفته یکی از زندانیان سیاسی سابقی که با ایرانوایر گفتوگو کرده، شرایط بعد از جنگ ۱۲روزه و دشوار شدن شرایط معیشتی در ایران برای زندانیان چندین برابر بدتر شده است: «با چند تا از بچهها در زندان قزلحصار و تهران بزرگ حرف زدم به شوخی میگفتند وضع اینجا بهتر است. جنگ و قیمت دلار یک کاری کرده که تفاوتی با بیرون نداریم. میگفتند اگر قبلا شما یک بسته پنیر را میخریدید ۲۰هزار تومان، ما اینجا یک برندی که معلوم نبود کی تولیدش کرده را میخریدیم ۵۰هزار تومان. خیلی فرق داشتیم با شما. الان دایره سودشان آمده پایین و قیمت داخل زندان و بیرون از زندان تفاوت چندانی ندارد. بنابراین اگر شما چیزی را می خرید یک میلیون، ما اینجا می خریم یک میلیون و صد. حتی بعضی از اجناس قیمتشان ۵۰ تا ۱۰۰هزار تومان هم ارزانتر بود داخل زندان نسبت به بیرون.»
او البته به دست خالی اغلب زندانیان اشاره کرده و میگوید: «مساله این است که کسانی که قبلا نمیتوانستند به صورت هفتگی پنجاه هزار تومان بدهند که بتوانند بنشینند پای سفره و با دوستانشان غذا بخورند، الان قاعدتا نمیتوانند چنین مبلغی را تامین کنند. خیلیها مجبورند به همان غذای زندان اکتفا کنند. قبلا مثلا میتوانستند به قول خودشان با پولی که از بیرون زندان رسیده بود جشن بگیرند و ماهی یک بار دو بار غذای بیرون از زندان بخورند ولی الان همان را هم نمیتوانند.»
او با تاکید بر اینکه آنچه قبلا نبوده، الان تبدیل به «بحران» شده، میگوید: «موضوع تغذیه واقعا بحران شده. مواردی بوده که زندانی آمده التماس کرده لطفا نانتان را بدهید به ما. خب نان خالی سیر نمیکند که؟! بحث خورد و خوراک عملا به مساله بحرانی تبدیل شده، بحث درمان هم دیگر هیچ. وقتی توی خیابان، مردمی که آزادند پول دارو ندارند توی زندان، چه دارویی میخواهند بهشان بدهند.»
فرد دیگری که با ایرانوایر گفتوگو کرده از روش رایج در زندان برای حل هر بحرانی پرده برداشته و میگوید: «چه سرطان داشته باشی، چه گرسنه باشی، راهشان داروی آرامبخش و خوابآور است. آنچنان راحت تجویز میکنند که بعد از مدتی طرف ۱۵تا قرص کلونازپام ۲ میاندازد انگار نقل و نبات بالا انداخته. همین باعث میشود خیلیها سراغ مواد مخدر بروند. کسبوکار بسیار سوددهی که توی زندان است و منفعت اصلی آن به جیب مقامات زندان میرود. وگرنه زندانی معمولی که نمیتواند مواد وارد کند.»
او به کشف هزاران قرص ب۲ و تجویز بدون نسخه شربت متادون برای وابسته کردن زندانیان به مواد مخدر نیز اشاره کرده و میگوید: «زندانی را آدم نمیبینند، مصرفکننده بالقوه مواد میبینند که حاضر است هر کاری در زندان بکند تا مواد بهدست بیاورد یا پول مواد را جور کند.»
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.