Abortuspil aanvragen kan niet langer alleen via online vragenlijst

De website Thuisabortus.nl, waarop ongewild zwangere vrouwen abortuspillen kunnen aanvragen, moet haar werkwijze aanpassen van de Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd. Zo'n aanvraag gebeurt via een online vragenlijst, maar vanaf volgende week is ook een telefoongesprek verplicht.

De organisatie helpt sinds maart online gemiddeld vijftien vrouwen per dag aan een recept waarmee ze bij een apotheek pillen kunnen ophalen die een abortus in gang zetten. Dat is vermoedelijk een kwart van alle abortuspilbehandelingen in Nederland.

De inspectie vindt een gesprek daarbij nodig om tot "zorgvuldige besluitvorming" te komen Thuisabortus.nl schiet met alleen een online vragenlijst tekort "in de invulling van de bijzondere zorgvuldigheidseisen die gelden voor de abortuszorg". Dat schrijft de inspectie in het nog te verschijnen rapport, dat al is ingezien door NU.nl.

De inspectie signaleerde tijdens de controle in mei ook andere tekortkomingen, zoals gebrek aan nazorg en identiteitscontrole van de vrouw. Ook kleinere, organisatorische zaken waren niet in orde, zoals hoeveel jaar dossiers bewaard bleven en hoeveel medewerkers beheerderstoegang tot de website hadden.

De inspectie deed haar bevindingen dus maanden geleden al, maar publiceert het rapport dinsdag pas. Thuisabortus.nl heeft sinds de inspectie al veel kritiekpunten kunnen aanpakken, zegt initiatiefnemer Peter Leusink. De inspectie concludeerde ook al dat de tekortkomingen "grotendeels" zijn weggenomen en verwachtte dat de rest binnen een aantal weken werd opgelost.

Volgens de inspectie is een gesprek voor het verstrekken van een abortuspilrecept wettelijk verplicht. Waarom deden jullie dat dan niet eerder?

Leusink: "Wij dachten dat we óp de lijntjes kleurden: volgens ons was informatievergaring online ook een vorm van een gesprek. De Wet afbreking zwangerschap stamt uit 1984. Toen was er nog geen internet en kon de wetgever ook niet vermoeden dat informatie-uitwisseling ooit ook op deze manier zou kunnen, met een online vragenlijst. Maar de inspectie zegt nu heel duidelijk: er moet sprake zijn van een gesprek, dus van simultane informatie-uitwisseling zoals videobellen, chatten of telefoneren. Dus vanaf maandag gaan we binnen de lijntjes kleuren en elke vrouw bellen na haar online aanvraag."

Je zei dat je "positief opgelucht" was met dit rapport, "want het had zomaar kunnen zijn dat we hadden moeten stoppen". Als je daarover twijfelde, waarom had je deze abortuszorg dan niet bij voorbaat anders ingericht?

"We lagen onder een vergrootglas gezien het maatschappelijke debat, kritiek van de beroepsverenigingen en de inspectie die onder druk staat van de politiek. We wisten dus niet hoe ons initiatief zou 'vallen'. Maar we zijn hier niet risicovol ingestapt. We wisten uit buitenlands onderzoek dat deze online aanpak een veilige, effectieve manier van abortuszorg is. Daar is zo'n gesprek of identiteitscontrole niet verplicht."

Wat gaat er gebeuren in zo'n telefoongesprek?

"We bespreken wat de vrouw heeft ingevuld op het online formulier, zoals haar medische voorgeschiedenis, medicatiegebruik en haar menstruatie. Maar het belangrijkste is dat we de informed consent bespreken: heb je je keuze voor abortus vrijwillig gemaakt, heb je het goed overwogen, ben je goed geïnformeerd en weet je wat je te wachten staat? Past het bij jou en jouw situatie?"

"Sommigen zullen overal direct 'ja' op zeggen, dan zijn we misschien in zeven of acht minuten klaar. Sommigen zullen toch wat meer details willen bespreken of hebben nog behoefte aan extra informatie. Dan zal het misschien een kwartier duren."

Jullie zijn een kleine organisatie. Hebben jullie hier wel tijd voor? En is deze werkwijze dan nog wel rendabel?

"We hadden anderhalf fte aan mensen in dienst (die mensen werken dus samen evenveel uur als anderhalve fulltimer, red.) en breiden dat uit met een halve fte. Dat is 'jammer geld', vinden wij. Ook omdat we een deel van de winst aan Abortion Network Amsterdam uitkeren, voor vrouwen bij wie een abortus niet vergoed wordt. Bijvoorbeeld omdat ze geen zorgverzekering hebben of als buitenlandse student tijdelijk in Nederland verblijven."

De inspectie had kritiek op jullie gebrek aan nazorg en jullie vakgenoten hadden dat eerder ook. Vrouwen met bijvoorbeeld complicaties of vragen konden niet bij jullie terecht. Wat hebben jullie op dat vlak veranderd?

"Sinds half mei kunnen vrouwen ons bellen en mailen. We zijn bereikbaar op werkdagen van acht uur 's ochtends tot vijf uur 's middags. 's Avonds en in het weekend kunnen ze bij de huisartsenpost terecht. Dat is ook zo als een vrouw een abortuspil haalt bij haar huisartsenpraktijk: dan moet je buiten kantoortijden ook naar een huisartsenpost toe."

Je bent dit initiatief gestart omdat je vond dat abortuszorg laagdrempeliger moest worden. Maar eerder bleek al dat een kwart van de vrouwen alsnog op pad moet voor een echo. Verder wilde niet elke apotheek meewerken en nu wordt een telefoongesprek verplicht. Is het nog wel zo laagdrempelig?

"Ja, ik vind het nog steeds laagdrempelig genoeg. Het proces is sneller dan in een abortuskliniek. En hoe sneller, hoe prettiger voor de vrouw, met minder kans op complicaties. Vrouwen hoeven niet meer een halve dag vrij te nemen, lopen minder risico op sociale druk van familie en hoeven bij een abortuskliniek niet door een eventuele haag aan demonstranten. Dat blijft overeind."

Kim schrijft over de grote ontwikkelingen in de gezondheidszorg en het onderwijs in Nederland. Tips of vragen? Mail naar kim@nu.nl