Farkında ol, sağlıklı yaşa - Ülkü Sarıtaş

Günümüzde pek çok hastalık, aşılama ve sağlıklı yaşam alışkanlıklarıyla önlenebilir veya riskleri azaltılabilir. Kanser gibi ciddi hastalıklarda ise erken tanı, tedavi başarısını artırabilir. Toplumda sağlık bilincini geliştirmek amacıyla belirli günler, haftalar ve aylar boyunca çeşitli farkındalık çalışmaları yürütülmektedir. Başlık olarak kullandığımız “Farkında Ol, Sağlıklı Yaşa” sloganı pek çok kurum tarafından bu özel günler için kullanılagelmektedir.

Ekim ayı, meme kanseri konusunda farkındalık oluşturmak amacıyla çeşitli etkinliklerin düzenlendiği bir dönemdir. Bu ay boyunca sağlık kuruluşları ve sivil toplum örgütleri, meme kanserinin risk faktörleri, erken tanı ve hastalara destek konularında bilgilendirme çalışmaları yürütür.

HER YIL 32 BİN TANI 

Meme kanseri, kadınlarda en sık görülen kanser türlerinden biridir ve kanser kaynaklı ölümlerin önemli nedenleri arasında yer alır. Hastalığın cerrahi tedavisi bazı durumlarda memenin tamamının alınmasını gerektirebilir. Bu durum, bazı kadınlarda beden algısı, cinsellik ve psikolojik iyilik hali üzerinde güçlükler yaratabilir. Meme kanseri ağırlıklı olarak kadınlarda görülmekle birlikte erkeklerde de ortaya çıkabilir.

Dünyada her yıl 2 buçuk milyona yakın kadını etkileyen meme kanseri, kadınlarda görülen kanserler arasında yaklaşık yüzde 12 sıklık oranı ile başı çekmektedir. Kadınlarda görülen tüm kanserlerin yaklaşık yüzde 25’ini meme kanseri oluşturmaktadır. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı güncel verilerine göre her yıl yaklaşık 32 bin kadına meme kanseri tanısı konmaktadır. Ulusal kanser istatistiklerine göre yeni tanı alan meme kanserlerinin yüzde 48.2’si lokalize (memeye sınırlı ve erken evre) kanserler iken, yüzde 10.2’si uzak organ tutulumlu (metastaz yapmış, ileri evre) kanser olarak bildirilmektedir.

RİSK FAKTÖRLERİ

Meme kanserinde erken tanı, tedavi başarısını artırır ve sağkalım olasılığını yükseltir. Erken evre meme kanserinde tedavi başarısı ve beş yıllık sağ kalım oranları yüzde 90’ın üzerindedir. İleri evre hastalıkta ise tedavi daha kapsamlı olabilir ve hastaların yaşam kalitesini etkileyebilir. Bu nedenle korunmaya yönelik önlemler, uygun tarama programları ve belirtilerin gecikmeden değerlendirilmesi önemlidir.

Meme kanseri riskini azaltmaya yardımcı olmak için dengeli beslenmek, düzenli fiziksel aktivitede bulunmak ve sağlıklı kiloyu korumak önemlidir. Alkol tüketiminden kaçınmak ve tütün ürünlerini kullanmamak da genel sağlığın korunmasına katkı sağlar. Bununla birlikte sağlıklı yaşam alışkanlıkları meme kanserinin ortaya çıkmasını kesin olarak önleyemez. Meme kanseri oluşmasında rol oynayan birçok etken vardır. Bunlardan önemli bir kısmı sağlıklı yaşam tarzı ile değiştirilebilir etkenlerdir.

Meme kanserinde yaşam şekliyle ilişkili etkenler; Hareketsizlik, fazla kilo, alkol kullanımı ve bazı hormonal maruziyetler olarak özetlenebilir. Meme kanseri oluşumunda değiştirilemeyecek etkenler ise yaş, kalıtsal yatkınlık, aile öyküsü, üreme öyküsü ve bazı önceki tıbbi tedavilerdir.

Meme kanserinde değiştirilebilir risk etkenleri oranı yaklaşık yüzde 63’tür, bu etkenler dikkate alınarak yapılacak yaşam tarzı değişiklikleri ve erken tanı için uygulanacak muayene ve tarama yöntemleri ile vakaların nerdeyse dörtte üçü erken evrede tanı ve tedavi ile yaşamlarını sağlıklı bir şekilde sürdürebilirler.

MEME FARKINDALIĞI VE ERKEN TANI

Kadınların meme dokularındaki olağan görünümü ve değişiklikleri tanımaları önemlidir. En basit muayene kadınların her ay kendisi tarafından yapacakları elle meme muayenesidir. Kendini düzenli olarak muayene eden bir kadın, yeni gelişen bir kitleyi, meme derisi veya meme başındaki çekintiyi veya renk değişikliğini, iki meme arasındaki farklı görünümü ayırt edebilir. Ülkemizde kanser tarama merkezleri (KETEM) başta olmak üzere her basamaktaki sağlık merkezi tarafından bu muayenenin ne şekilde yapılacağının eğitimi kadınlara verilmektedir. Memede yeni bir kitle veya olağan dışı bir değişiklik fark edildiğinde sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Meme kanserinde erken tanı, tedavi seçeneklerini ve başarılı sonuç elde etme olasılığını artırır. Bu nedenle kişilerin belirtiler konusunda bilinçli olması, gerekli durumlarda sağlık kuruluşuna başvurması ve kendileri için önerilen tarama programlarına katılması büyük önem taşır. Ekim ayındaki farkındalık çalışmaları, meme kanseri konusunda doğru bilgiye erişimin artırılması ve tarama hizmetlerinin yaygınlaştırılması açısından önemlidir. Kadınların yanı sıra meme kanseri tanısı alan bireylerin ve yakınlarının tanı ve tedavi sürecinde desteklenmesi de hastalık yükünün azaltılmasına katkı sağlar.