Criminologe over rijkswacht-idee van Francken: 'Totale steekvlam­politiek'

De rijkswacht behoorde in het verleden tot de krijgsmacht (het leger) en viel vóór 1991 onder het ministerie van Defensie. Minister van Defensie Theo Francken (N-VA) en minister van Binnenlandse Zaken en Veiligheid Bernard Quintin (MR) pleiten nu voor de heroprichting van deze militaire arm om betogingen in te dijken, in reactie op de herhaaldelijke rellen in Brussel.

Maar de geschiedenis toont volgens De Kimpe aan dat ook in de tijd van de rijkswacht "al veel betogingen uit de hand liepen", ondanks de harde repressie. "De rijkswacht had vaak niets om handen, maar werd dan 'losgelaten op betogingen', iets wat veelvuldig tot doden en gewonden heeft geleid doorheen de Belgische politionele geschiedenis."

Ze verwijst onder meer naar geweld tijdens de Cockerillstaking in 1869, de Vietnambetoging aan de Amerikaanse ambassade in 1968 waar meer dan tien gewonden vielen en ook naar de jaren 80 met betogingen waar soms meer dan honderden gewonden vielen. De voorbeelden doorheen de geschiedenis zijn legio, zo ziet de criminologe.

Onderhandelen

De Kimpe wijst erop dat België het systeem heeft afgeschaft bij de wet op de demilitarisering van de rijkswacht van de hand van de toenmalige minister van Binnenlandse Zaken Louis Tobback. Tobback, van de toenmalige SP (nu Vooruit), wilde de gendarmerie onder civiel bestuur brengen. "We hebben in de jaren negentig het model van het onderhandeld beheer van de publieke ruimte bedacht, een model waarmee België wereldwijd bekend is geworden. De techniek is tot in Zuid-Afrika geëxporteerd."

Volgens De Kimpe klopt het dat betogers vandaag zelf minder geneigd zijn om te onderhandelen met de politie, maar is een terugkeer naar een gemilitariseerde politie "olie op het vuur gooien". "Dit zal uiteindelijk leiden tot meer geweld en de spiraal van geweld enkel versterken. Het is steekvlampolitiek."

De professor bepleit meer "kwalitatieve investeringen" in de politie, met een terugkeer naar een "sociale invulling" van de ordehandhaving. Volgens De Kimpe volgt Francken zijn buikgevoel. "Meer geweld gebruiken om geweld tegen te gaan, is een typische reflex. Maar dat gaat ook ten koste van de sociale cohesie in de maatschappij. We zien vandaag enkel nog polarisatie."

Die kwaliteitsverbetering omvat volgens De Kimpe onder meer een versterking van de politieopleiding. "Nu staan agenten soms na anderhalf jaar op straat. Ze leren te weinig bemiddelen en doen vooral wat de leidinggevende zegt." De Kimpe herinnert er nog aan dat "zowel in het Vlaamse als federale regeerakkoord gewag wordt gemaakt van het versterken van de opleiding". "Waarom nemen Vlaams minister van Justitie en Handhaving Zuhal Demir (N-VA, red.) en Quintin dit niet vast? Dit gaat toch over dezelfde partijen die nu dit voorstel doen?"

Rubberen kogels

De Kimpe is ook niet gewonnen voor een ander ballonnetje van de minister van Defensie, namelijk over de inzet van het zogenaamde 'less lethal' FN303-geweer, dat rubberen kogels afvuurt tijdens betogingen. "De politie is nu al in het bezit van deze FN303, maar zet deze bewust niet in. Schieten met rubberen kogels is niet onschuldig en voegt toe aan het geweld."

De Kimpe wijst erop dat "nieuwe blikken politie opentrekken" niet de oplossing is. "In Scandinavië en Noorwegen is er per hoofd van de bevolking minder politie", maar "zij doen het pakken beter. De politie heeft daar meer gezag."

"Wat we toen hebben losgemaakt van het leger willen ze nu teruggeven. Nochtans was dit een bewuste keuze", concludeert ze. Overigens geeft De Kimpe nog mee dat "ook de federale politie vandaag algemene reserves heeft" indien er een tekort aan manschappen is bij de Brusselse politie. "Maar deze hebben te weinig feeling met de Brusselse wijken en zijn veel minder burgergericht. Bovendien hebben afgelopen regeringen deze plat bespaard en afgebouwd."

'Geen respect voor politie'

Ook een ervaren bron binnen de Brusselse politie erkent dat het "geweld en de haat tegen politiediensten vandaag ongezien zijn", maar zegt meteen ook dat "we niet mogen vervallen in een spiraal van geweld". De agent stelt dat er "niet per se iets nieuws moet opgericht worden", maar getuigt wel over een "gebrek aan angst en respect voor de politie in Brussel".

"Zo is het voor ons heel moeilijk om aan onderhandeld beheer te doen", getuigt hij over de gewelddadige betogingen van voorbije weken.

De bron denkt dat gemengde patrouilles van agenten en het leger, zoals vandaag al in sommige Brusselse stations, een eventuele optie kan zijn en bepleit op zijn beurt de inzet van rubberen kogels of speciaal opgeleide politieagenten zoals agenten van de Anti-Overval Brigade (AOB) bij "noodtoestanden". "De vraag is dan wat betogers daartegenover zullen zetten". "Dit is een bijzonder ingewikkeld vraagstuk."