Rozmawiał z Putinem, teraz ostrzega sojuszników. "To iluzja"

Pod koniec października Jonas Gahr Støre i Alexander Stubb odbyli bezpośrednią, 90-minutową rozmowę telefoniczną z Władimirem Putinem. Samodzielny krok liderów Norwegii i Finlandii wywołał natychmiastowe kontrowersje wśród sojuszników z Unii Europejskiej i NATO, obnażając głębokie podziały na kontynencie.

– Ściśle współpracujemy z naszymi europejskimi partnerami, wspierając Ukrainę, ale jedyny głos docierający do Moskwy pochodzi z Waszyngtonu – argumentował Støre w wywiadzie dla Politico.

– Mamy dobre i otwarte relacje z amerykańskimi negocjatorami, z amerykańską administracją, ale ta wojna toczy się w Europie. A życie z miesiąca na miesiąc i myślenie, że wojna się skończy, gdy Europa nie będzie rozmawiać z Moskwą, to moim zdaniem iluzja – podkreślił szef norweskiego rządu.

Przełamać monopol Waszyngtonu

Zarówno Oslo, jak i Helsinki od miesięcy rozważały podjęcie bezpośrednich kontaktów z Kremlem. Katalizatorem stały się przygotowania do wznowienia negocjacji pokojowych pod auspicjami Stanów Zjednoczonych. W europejskich kuluarach od dłuższego czasu narasta bowiem obawa, że o losach architektury bezpieczeństwa kontynentu zadecydują porozumienia zawierane ponad głowami Europejczyków.

– Musimy zadać sobie pytanie, czy ktoś inny powinien kontaktować się i prowadzić dyskusję w naszym imieniu? Czy USA powinny być odpowiedzialne za realizację naszych celów? – oceniał anonimowo w rozmowie z mediami jeden z unijnych urzędników.

Część państw członkowskich i dyplomatów ostro ocenia jednak wyłamanie się ze ścisłej izolacji rosyjskiego reżimu. – Jest zbyt wielu mężczyzn w średnim wieku, którzy chcą zapisać się w historii jako ci, którzy zakończyli tę wojnę – skomentował z przekąsem europejski dyplomata. – Putin czerpie korzyści z normalizacji relacji z resztą świata, a jednocześnie nadal bombarduje i zabija niewinnych ludzi na Ukrainie – dodał inny.

"Ja tam byłem. On nie"

Komentując przebieg samej rozmowy, Støre odniósł się do medialnych doniesień sugerujących, że rosyjski dyktator przez półtorej godziny zarzucał rozmówców pseudohistorycznymi tyradami na temat dziejów Słowian.

– Ja tam byłem. On nie – uciął krótko norweski premier. Zaznaczył, że choć Putin powtórzył standardowy zestaw propagandowych tez dotyczących rzekomych przyczyn wybuchu wojny, w bezpośrednim kontakcie zachowywał się "racjonalnie" i "profesjonalnie", a swoje stanowisko wyłożył w sposób klarowny.

Podczas rozmowy Støre i Stubb przekazali Kremlowi stanowisko prezydenta Ukrainy Wołodymyra Zełenskiego, akcentujące konieczność realnej deeskalacji działań zbrojnych jako warunku wstępnego poważnych rokowań. Poruszyli również newralgiczny dla państw nordyckich temat bezpieczeństwa w regionie Morza Bałtyckiego.

– Fakt, że odebrał ten telefon, że mamy inne drogi kontaktu – to sygnał, że jest przynajmniej gotowość do rozmowy – ocenił Støre. Zastrzegł przy tym trzeźwo, że na obecnym etapie szanse na porozumienie są znikome i sam nie oczekuje przełomu po zaplanowanych rozmowach w Abu Zabi.

Brak zgody i rysy w jedności Zachodu

Jednym z najpoważniejszych zarzutów wysuwanych pod adresem przywódców Norwegii i Finlandii był brak wcześniejszych konsultacji z europejskimi partnerami, co publicznie wytknęła m.in. premier Danii Mette Frederiksen.

– Nie prosiliśmy o zgodę – odpowiedział bez ogródek Støre, dodając, że choć państwa skandynawskie tradycyjnie blisko ze sobą współpracują, do podjęcia suwerennej inicjatywy dyplomatycznej nie jest wymagane niczyje pozwolenie.

Eksperci i komentatorzy wskazują, że wykonany telefon – zamiast wzmocnić pozycję przetargową Europy – obnażył jedynie wewnętrzne pęknięcia struktur zachodnich.

– Unia Europejska jest podzielona w sprawie Rosji od początku wojny. To prawda, po prostu nie wypada o tym mówić – podsumowało gorzko jedno ze źródeł Politico w kręgach dyplomatycznych.