Mensenrechten aan Europese buitengrenzen staan onder druk, waarschuwt EU-agentschap

• Grenscrises aan de buitengrenzen van de EU vormen een risico voor de fundamentele mensenrechten en de veiligheid van vluchtelingen.
• Voorgestelde noodmaatregelen brengen het risico met zich mee dat asielwetgeving en wettelijke normen worden omzeild.
• Het lage aantal veroordelingen voor misstanden aan de grenzen draagt bij aan een cultuur van straffeloosheid.

Een recent rapport van het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten wijst op aanzienlijke gevaren voor de fundamentele vrijheden aan de buitengrenzen van de Europese Unie.

Ceuta

Het agentschap, met hoofdkantoor in Wenen, beschreef de plotse toestroom van tienduizenden migranten naar de Spaanse exclave Ceuta in juli als een belangrijke stresstest. De gebeurtenis stelde het vermogen van de regio om mensenrechten te beschermen en tegelijk de grensveiligheid te handhaven op de proef.

Binnen twee dagen trokken meer dan 70.000 mensen vanuit Marokko de exclave binnen. Dat leidde tot discussie over de aanpak van grootschalige migratiestromen die mogelijk strategisch worden georganiseerd.

Voorgesteld kader voor noodhulp

Als reactie op deze uitdagingen heeft Ursula von der Leyen, voorzitter van de Europese Commissie, de invoering van een noodresponssysteem voorgesteld. Dit voorgestelde kader zou tijdens crises beperkte en strikt gereguleerde afwijkingen van de standaardwerkprocedures mogelijk maken.

Griekenland en verschillende andere lidstaten hebben gepleit voor de mogelijkheid om asielaanvragen tijdens noodsituaties op te schorten. Critici waarschuwen dat dit kan leiden tot illegale terugsturingen. Anderen vinden dan weer dat zulke beslissingen onder de bevoegdheid van de lidstaten moeten blijven en niet op EU-niveau moeten worden genomen.

Internationale rechtsnormen blijven van kracht

Het agentschap stelt dat noodprocedures in overeenstemming moeten blijven met het internationale en Europese recht. Het wees met name op het essentiële recht om asiel aan te vragen en het beginsel van non-refoulement als ononderhandelbare pijlers van de veiligheid van vluchtelingen.

Hoewel von der Leyen heeft verklaard dat de EU de grensveiligheid niet zal opofferen, hield zij vol dat de kernwaarden en rechten van de Unie moeten worden gehandhaafd.

Structurele tekortkomingen

Naast de crisis in Ceuta waarschuwt het rapport voor bredere structurele problemen. Het gaat onder meer om het toezicht op de naleving van grondrechten tijdens migratiehervormingen en de obstakels waarmee zoek- en reddingsgroepen worden geconfronteerd.

Bovendien constateerde het agentschap een verontrustend gebrek aan verantwoordingsplicht voor misstanden aan de grenzen. Uit gegevens blijkt dat tussen 2020 en 2025 slechts negen veroordelingen voortvloeiden uit 322 voorlopige strafrechtelijke onderzoeken die in 12 EU-landen werden uitgevoerd. Dit falen om overtredingen te vervolgen creëert een gevoel van straffeloosheid dat de rechtsstaat binnen de Unie in gevaar zou kunnen brengen. (lv)

Volg Business AM ook op Google Nieuws

Wil je toegang tot alle artikelen, geniet tijdelijk van onze promo en abonneer je hier!