Hoe leer je als topsporter jezelf te beheersen tijdens een wedstrijd? 'Knijpen, stampen'

"Let op waar je tong ligt in je mond", zegt sportpsycholoog Tim Koning. "Als je tong laag ligt, in z'n bedje, wijst dat op ontspanning. Maar als je tong tegen je gehemelte aan plakt, kan dat een signaal zijn van spanning."

Koning begeleidt in zijn praktijk dagelijks topsporters met hun emoties. We spreken hem naar aanleiding van de woede-uitbarsting van FC Groningen-doelman Etienne Vaessen afgelopen zondag. Vaessen gaat zich met hulp van FC Groningen professioneel laten begeleiden om beter om te kunnen gaan met zijn emoties. Hoe doe je dat op een gezonde manier?

'Sport is emotie'

Koning, die niet bekend is met Vaessens specifieke omstandigheden, herkent de problematiek van het omgaan met boosheid zeker. "Sport is emotie. Zouden we überhaupt nog naar sport kijken als er geen emotie zou zijn? De kunst is natuurlijk wel het voorkomen dat je ontploft."

Wat helpt is het op tijd leren herkennen van signalen, vaak lichamelijk. Naast de plek van de tong, zijn er meer signalen rond de mond, zoals gespannen kaken en 's nachts tandenknarsen, weet Koning: "Dat laatste is bij uitstek een signaal dat je emmer vrij vol zit en dat, als je daar niks mee doet, die emmer overloopt."

Woede-uitbarstingen zijn ook tennisser Tallon Griekspoor niet vreemd. Hij slaat regelmatig een racket kapot. "Ik ben er niet trots op dat ik dit soort dingen doe, zeker omdat je een voorbeeldfunctie hebt naar de jeugd. Maar dat is op dat moment een uitlaatklep en daarna kap ik ook met zeiken en begin ik", zei Griekspoor onlangs in de podcast Serve and Turf(opent in nieuw venster).

Hij leerde dit van zijn trainer vroeger. "Hij zei letterlijk: ik heb liever dat jij een racket breekt en daarna doorgaat, dan dat je de hele wedstrijd blijft stuiteren en er niet uitkomt."

Knijpen in tennisbal

Koning, die ook toptennissers begeleidt, herkent de hoge druk waaronder zij staan, zeker omdat ze in hun eentje verantwoordelijk zijn voor succes of verlies. Wel leert hij ze andere strategieën om frustratie voortijdig te reguleren.

"Ik bespreek met hen dat ze in de bal mogen knijpen na elk punt. Dat knijpen is een vorm van reguleren. Of ze bijten in hun handdoek tijdens de rust, of ze stampen op de grond."

Griekspoor noemt zichzelf een speler vol passie en emotie. Diezelfde woorden gebruikte Duco Telgenkamp na zijn uitbarsting in de halve finale op het WK hockey deze zomer. Hij liet zich provoceren door de tegenstander, kreeg een tijdstraf van tien minuten en Oranje verloor.

"Ik doe mijn best, probeer mijn hart en ziel te geven voor het team. Soms laat ik me uit de tent lokken, c'est ça. Helaas help ik het team daar niet mee", reflecteerde Telgenkamp na afloop tegen de NOS over zijn eigen gedrag.

Sportpsycholoog Koning wil nog wel iets kwijt over 'het team' in algemene zin, want medespelers kunnen een belangrijke rol spelen in het het helpen van iemand die snel ontploft. "Als je de triggers van je teamgenoot kent, zoals onrechtvaardigheid of uit de tent lokken, kan je daar iets mee doen", zegt Koning. "Dat heet co-regulatie."

"Als een baby huilt, kan je die geruststellen door 'm te wiegen. Dat kan in teamsport ook. Het kan helpend zijn wanneer een teamgenoot je triggers herkent, even naast je komt staan of een arm om de schouder legt als signaal: het is oké, ik snap het, ik ben bij je."

Wel waarschuwt hij dat dit alleen kan helpen in kalmte. "Als iemand is ontploft of al vol boosheid zit, maak je iemand vaak nog woedender."

Is er hoop voor de boze gefrustreerde sporter? Volgens Koning wel.

"Dit zijn mensen met een enorme passie die laten zien hoeveel dit voor ze betekent. Dat hun woede niet helpend is op dat moment is duidelijk, maar het is een uitnodiging hiermee aan slag te gaan. Omgaan met emoties kan je trainen, het is een vaardigheid. Daar pluk je de rest van je leven de vruchten van, ook als je kinderen hebt."