دولت عراق به‌دنبال قطع ارتباط ۵۰ هزار عضو حشد شعبی با گروه‌های مسلح است

علی الزیدی، نخست‌وزیر عراق، در پی آن است که با بررسی‌های مالی و اداری، ارتباط حدود ۵۰ هزار عضو حشد شعبی را با فرماندهان گروه‌های مسلح خارج از ساختار رسمی ارتش این کشور قطع کند.

العربیه و الحدث پنج‌شنبه ۲۳ مهر با اعلام این خبر گزارش دادند دولت عراق و ائتلاف شیعی «چارچوب هماهنگی» توافق کرده‌اند پرداخت حقوق اعضای حشد شعبی ادامه یابد و هم‌زمان ارتباط آن‌ها با گروه‌های مسلح مورد بررسی قرار گیرد.

چارچوب هماهنگی ائتلافی متشکل از احزاب و گروه‌های سیاسی شیعه عراق است که اکثریت پارلمان این کشور را در اختیار دارد.

بر اساس این گزارش‌ها، گمان می‌رود حدود ۵۰ هزار نفر از اعضای حشد شعبی همچنان با فرماندهان گروه‌های مسلح خارج از زنجیره رسمی فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق ارتباط داشته باشند.

اقدامات دولت عراق شامل بررسی وضعیت مالی و اداری نیروهای وابسته به «کتائب حزب‌الله»، «جنبش نجبا»، «کتائب سیدالشهدا» و برخی تیپ‌های «عصائب اهل حق» نیز می‌شود.

هدف از این اقدامات، قرار دادن تدریجی تیپ‌های حشد شعبی تحت کنترل دولت عراق، بدون رویارویی مستقیم با فرماندهان گروه‌های مسلح و فراهم کردن زمینه انحصار سلاح در دست دولت عنوان شده است.

تلاش برای انحصار سلاح

الزیدی همچنین در پی تغییر جایگاه‌های نفوذ اداری و مالی در ساختار حشد شعبی است تا توانایی فرماندهان گروه‌های مسلح برای کنترل منابع دولتی کاهش یابد.

نخست‌وزیر عراق هشتم مهر در مراسم پایان ماموریت ائتلاف بین‌المللی مبارزه با داعش در بغداد تاکید کرد: «هیچ سلاحی خارج از چارچوب قانون و هیچ نیرویی خارج از نهادهای دولتی نخواهد بود.»

خبرگزاری رویترز هشتم مهر گزارش داد خروج آخرین نیروهای آمریکایی از عراق نگرانی‌هایی را درباره افزایش نفوذ گروه‌های مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی و ایجاد خلا امنیتی در این کشور به همراه داشته است.

احمد یونس، تحلیلگر سیاسی در بغداد، نیز به رویترز گفت ممکن است این گروه‌ها پس از خروج نیروهای غربی برای گسترش نفوذ خود در تصمیم‌گیری‌های دولت و نهادهای کلیدی عراق تلاش کنند.

غسان عاشور، تحلیلگر مسائل خاورمیانه، در گفت‌وگو با ایران‌اینترنشنال گفت گروه‌های نزدیک به جمهوری اسلامی حضور نیروهای آمریکایی در عراق را بهانه‌ای برای حفظ سلاح‌های خود قرار می‌دادند، اما پس از خروج این نیروها نیز با مطرح کردن دلایل تازه، از خلع سلاح خودداری خواهند کرد.

سخنگوی وزارت خارجه آمریکا سوم مهر در گفت‌وگو با اسکای‌نیوز عربی گفت واشینگتن خواهان عراقی مستقل است که در آن گروه‌های مسلح وابسته به جمهوری اسلامی خلع سلاح شوند.

الزیدی ۳۰ شهریور در گفت‌وگو با نیویورک‌تایمز اعلام کرد قصد دارد گروه‌های مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی را تا ۳۰ ژوئن ۲۰۲۷ (۹ تیر ۱۴۰۶) خلع سلاح کند و به فعالیت مستقل آن‌ها پایان دهد.

شکل‌گیری و گسترش گروه‌های مسلح در عراق

ریشه شکل‌گیری و گسترش بسیاری از این گروه‌ها به تحولات پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳ و ظهور داعش در سال ۲۰۱۴ بازمی‌گردد.

با پیشروی داعش، گروه‌های مسلح متعددی در عراق گسترش یافتند که شماری از آن‌ها از حمایت جمهوری اسلامی برخوردار بودند.

حشد شعبی یا بسیج مردمی عراق، خرداد ۱۳۹۳ با هدف مقابله با داعش تشکیل شد.

این تشکیلات برآمده از حدود ۴۰ گروه مسلح است که بخش عمده آن‌ها گروه‌های شیعه مورد حمایت جمهوری اسلامی هستند.

این نیرو آذر ۱۳۹۵ با تصویب پارلمان عراق به‌عنوان یک نیروی نظامی مستقل از ارتش، در ساختار رسمی نیروهای مسلح این کشور به رسمیت شناخته شد.

با وجود تلاش دولت عراق برای کنترل این تشکیلات، برخی گروه‌های عضو آن همچنان ارتباط خود را با تهران حفظ کرده‌اند و خارج از زنجیره رسمی فرماندهی دولت فعالیت داشته‌اند.