Emekli maaşı hesaplaması değişiyor

Programda, hem sosyal güvenliğe kapsamlı yer verildi hem de 2027 yılında bu alanda yapılacaklar sıralandı. Bunlardan önemli gördüklerime gelecek yazılarımda değineceğim ama yapılacaklar arasında, emeklilik sistemine ve emekli aylıklarına yönelik düzenleme dikkatimi çekti.

Programa göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, Hazine ve Maliye Bakanlığı, Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ve SGK’nın ortak çalışması ile 2027 yılında, aylık bağlama sistemi yeniden düzenlenecek. Yapılacak değişiklikle çalışanların daha uzun süre istihdamda kalması teşvik edilecek. Aylık bağlama sistemi, çalışanların emekli maaşı için önemli bir kriter ve daha da önemlisi en çok şikayet edilen konu. Düşük emekli aylığının da temel nedeni. Peki, nedir aylık bağlama sistemi ve neden bu kadar önemli?

Haberin Devamı

AYLIK BAĞLAMA ORANININ ETKİSİ

Emekli aylığının hesaplanmasında kullanılan aylık bağlama oranı (ABO), sigortalıların prime esas kazançlarının ne oranda emekli aylıklarına yansıtılacağını gösteren bir sistem. Yani, sosyal güvenlik sisteminde çalışanın kazancının ve prim gün sayısının yüzde kaçının emekli maaşı olarak bağlanacağını gösteren orana; aylık bağlama oranı deniyor.

1999 öncesi için aylık bağlama oranı yüzde 60’lardaydı ve yüzde 76’ya kadar yükseliyordu. 1999 sonrasında sistem değişti ve 10 yıl içinde aylık bağlama oranı yüzde 35, sonraki her yıl için yüzde 2 ve 25 yıldan sonra her bir yıl için yüzde 1.5 artış yapılarak, hesaplanmaya başladı. 2008 yılından sonra aylık bağlama oranı yüzde 50’ye düşürüldü.

Aylık bağlama oranı düştükçe emekli maaşı azalıyor. Dönemsel olarak bakıldığında; 2000 ve sonrasında prime esas kazanç, güncelleme katsayısı ile aylık bağlama oranının çarpımın sonucu maaş hesaplanırken, 2008 sonrasında aylık kazanç ve aylık bağlama oranının çarpımı ile maaş hesaplaması yapılmaya başlandı.

DÜŞÜK EMEKLİ MAAŞININ NEDENİ

Yıllar içinde yapılan düzenlemelerle, daha doğrusu sosyal güvenlik sisteminde yapılan reformlarla; geçmişte yüzde 76’larda olan aylık bağlama oranı yüzde 30’lara kadar düşürüldü. Uzun yıllardır düşük emekli maaşından şikayet edilmesinin nedeni, aylık bağlama oranının düşürülmesi.

Haberin Devamı

Bu durum düşük emekli maaşının dışında başka sorunlar da yaratıyor. Mesela, özellikle asgari ücret ve biraz üzeri maaşla çalışanların emekli olmayıp, çalışmaya devam etmeleri halinde emekli maaşlarının düşmesine neden oluyor. Mevcut sistem, belirli bir kesim için daha uzun çalışıp, daha yüksek emekli aylığı alınmasına imkan tanımıyor. O zaman da kişiler, düşük maaşlarla emekli oluyor ama çalışmaya da devam ediyor.

NASIL DEĞİŞİKLİK YAPILACAK?

Aylık bağlama oranında revizyon konusu bir süredir gündemde. Tabi tek başına bu yeterli değil. Emeklilik maaşı için gerekli prim oranının artırılması gibi düzenlemeler de gerekiyor ki, bu yılın başında bu düzenlemelerin bazıları uygulamaya girdi. Çalışanların prim oranının işveren hissesi 1 puan artırıldı, SGK kesinti oranında yukarı yönlü revizyon yapıldı.

Haberin Devamı

Şimdi de 2027 yılında çalışanların daha uzun süre istihdamda kalmasını teşvik edecek aylık bağlama sistemlerine yönelik çalışmalar yapılacak. Bir anlamda aylık bağlama oranı artırılacak. Bu ne sağlayacak? Çalışanların emeklilik prim birikimleri artarken, daha uzun çalışma dönemi ile de daha yüksek emekli maaşı alabilme imkanı doğacak. Bu sayede çalışanlar, aktif çalışma dönemdeki maaşın yarısına emekli olmayacak.