زندانیان سیاسی گمنام؛ مهدی ملایم‌رفتار برای ۵۰۰میلیون وثیقه، ۸ماه است زندان است
قوه قضاییه جمهوری اسلامی برای «مهدی (فرحان) ملایم‌رفتار»، شهروند ۲۷ساله گیلک و اهل رشت که در بهمن‌ماه۱۴۰۴ و در ارتباط با اعتراضات دی‌ماه در این شهر بازداشت شده، از اسفندماه قراره وثیقه تعیین کرده ولی چون این جوان توان پرداخت یا تودیع وثیقه را ندارد، نزدیک به هشت‌ماه است که همچنان در حبس است.
منابع مطلع به ایران‌وایر گفته‌اند که قرار وثیقه نخستین او ۲میلیارد تومان بوده ولی با درخواست او برای کاهش وثیقه به‌دلیل نداشتن توان مالی، بازپرس وثیقه‌اش را به ۵۰۰میلیون تومان کاهش داده ولی «فرحان کسی را ندارد که بیفتد دنبال کارهایش، یک پدر و یک برادر کم‌سن و سال دارد. پدرش دارایی ندارد و از نظر وضعیت سلامت جسم و روان در شرایطی نیست که بتواند برایش وثیقه جور کند.»
مهدی (فرحان) ملایم‌رفتار کیست و چرا زندان است؟
مهدی یا آن‌گونه که دوستان و بچه‌محل‌هایش او را صدا می‌زنند، فرحان ملایم‌رفتار، متولد سال ۱۳۷۸ است، یعنی بیست‌وهفت ساله. به گفته منابع مطلع، او چند هفته بعد از سرکوب اعتراضات دی‌ماه و کشتار گسترده معترضان در ۱۸ و ۱۹دی۱۴۰۴، توسط وزارت اطلاعات بازداشت شده است. به گفته این منابع، او حدودا ۲هفته را در بازداشتگاه اداره اطلاعات و تحت شکنجه‌های فیزیکی و روانی بوده و نهایتا به زندان «شماره دو» رشت منتقل شده است؛ بازداشتگاهی در نزدیکی دادگستری رشت که به نداشتن امکانات و شرایط وحشتناک نگهداری زندانیان معروف است.
به گفته یکی از منابع مطلعی که با ایران‌وایر صحبت کرده، مهدی با هفت‌نفر دیگر در یک پرونده مشترک مربوط به اعتراضات بازداشت شده‌اند و اتهامات همگی «تبلیغ علیه نظام» و «اجتماع و تبانی علیه امنیت داخلی و خارجی» بوده است. او و دیگر بازداشتی‌های این پرونده که بعضی حتی همدیگر را نمی‌شناختند دست‌کم مدت دو هفته را در انفرادی بودند و پس از آن به بند عمومی منتقل شده‌اند.
مهدی حدودا اواخر اسفندماه و در پی اعتراض زندانیان در بازداشتگاه محل حبس‌اش به زندان لاکان رشت منتقل می‌شود و از آن زمان در این زندان محبوس است.
دو منبع مطلعی که با ایران‌وایر گفت‌وگو کرده‌اند، می‌گویند که مهدی ملایم رفتار، ماه‌هاست در بند ۱۲زندان لاکان رشت، موسوم به بند «ستارگان» که یکی از کم‌امکانات‌ترین بندهای این زندان است و زندانی‌های محکوم به قصاص و اعدام جرایم قتل و مواد مخدر را در آن نگه می‌دارند، محبوس است.
یک هم‌بندی سابق آقای ملایم‌رفتار با تاکید بر این‌که فرحان از خانواده‌ای از نظر اقتصادی ضعیف می‌آید، می‌گوید: «قبل از خیلی‌ها وثیقه‌خور شده بود. اول دو میلیارد برایش در نظر گرفته بودند ولی شرایط زندان طوری شده بود که می‌خواستند خیلی‌ها را بفرستند بروند و بند سیاسی‌ها را خالی کنند. وثیقه‌اش را کردند ۵۰۰ میلیون تومان. به فرحان گفتم چرا نمی‌توانی بروی بیرون؟ گفت کسی بیرون نیست که کارم را پیگیری کند. پرسیدم پدرت چطور؟ گفت پدر دارم ولی سندی به‌نامش نیست و پول هم ندارد که بتواند بگذارد. ازش پرسیدم چرا از بازپرس تقاضا نمی‌کنی وثیقه‌ات را تبدیل کند به فیش؟ گفت کسی نیست بیرون پیگیر کار من شود. صحبت اسفندماه را می‌کنم و الان هشت‌ماه است این بچه برای پانصد میلیون در زندان است.»
به گفته این شخص مطلع، اتهامات فرحان «کلیشه‌ای» است و «این بنده خدا را چون دیدند کار خاصی نکرده و آمده بر فرض چهار تا شعار داده خواستند زودتر آزادش کنند، وثیقه بریدند ولی الان این‌طوری شده.»
فراموش‌شده در زندان؛ نه سند دارد نه وثیقه‌اش را کم می‌کنند
این فرد با گفتن این‌که بازپرس پرونده فرحان، فردی به نام «بصیر جعفری» است، می‌گوید که دوستانش به دیدار بازپرس رفته‌اند و از او خواهش کرده‌اند قرار وثیقه را به کفالت تبدیل کند ولی بازپرس نپذیرفته است: «با بازپرس صحبت کرده بودند که کسی را ندارد برایش سند بگذارد و پول را هم نمی‌تواند جور کند. یک پدر دارد که وضعیت جسمی و روانی‌اش زیاد خوب نیست و نمی‌تواند کار این بچه را پیگیری کند. به بازپری گفتند شما زحمت بکشید موافقت کنید و سند را بکنید فیش حقوقی که بتوانیم برایش یک کفیل پیدا کنیم تا این بچه بیاید بیرون و الکی داخل زندان نماند. آقای بصیر جعفری اول گفته بود خبر می‌دهم، دوباره که مراجعه کردند، گفته بود امکان ندارد.»
منبع دیگری که با ایران‌وایر گفت‌وگو کرده نیز روایت مشابهی را مطرح می‌کند، با این تفاوت که می‌گوید: «مقامات قوه قضاییه اگر بخواهند می‌توانند قرار وثیقه مهدی را که مدت طولانی است در بازداشت موقت است تبدیل به کفالت کنند ولی نمی‌کنند. معلوم نیست برای چه در زندان او را نگه داشتند، آن‌هم در بند ستارگان که وحشتناک‌ترین بند لاکان است.»
به گفته او، تا همین چندماه پیش، پنجره‌های این بند حتی شیشه نداشت، می‌گوید: «بچه‌های دی را داده‌اند این بند. البته خیلی‌ها را وثیقه کردند چون از شورش می‌ترسیدند. بچه‌های دی وقتی بند ۲ بودند، خیلی اعتراض می‌کردند، سرودهای ملی و میهنی و انقلابی می‌خواندند. شعار می‌دادند. به‌طوری که حق هواخوری‌شان را هم از آن‌ها گرفته یا محدود کرده بودند.»
او می‌گوید: «حتی اجازه نمی‌دادند بروند هواخوری. دیدند شرایط این طوری است، یک سری‌ها را وثیقه دادند و فرستادند بیرون و بقیه را بردند بند ستارگان که می‌شود بند ۱۲ لاکان. بند که چه عرض کنم آن‌موقع حتی شیشه هم نداشت پنجره‌هایش و کم کم برایش شیشه انداختند.»
به گفته این شخص آگاه، «بند ستارگان کوچک‌تر از بندهای دیگرست. بچه‌ها آن‌جا هم مدام سرود می‌خواندند. چند بار رییس زندان آمد از پشت میله‌ها صحبت کرد گفت تحمل کنید که شما را می‌فرستیم بیرون. از هفته دوم اسفند همه را کم‌کم فرستادند بیرون. با این‌حال فرحان را هنوز نگه داشته‌اند و خودش هم آهی در بساط ندارد که بتواند وثیقه بگذارد.»
این فرد با توضیح این‌که فرحان در این چندماه که در سکوت خبری، حبس را تحمل کرده در حالی‌که می‌توانسته با وثیقه بیرون باشد، به‌شدت ناامید و سرخورده شده، فکر می‌کند در این دنیا بی‌کس و کار است و برای هیچ‌کس مهم نیست، می‌گوید: «حتی ملاقاتی هم قبول نمی‌کند این‌قدر سرخورده شده. دوستانش سراغ پدرش رفته بودند که ببینند شاید بالاخره عمویی، عمه‌ای داشته باشد که پیگیر کارش شود. ندارد! اما مادربزرگ شناخته‌شده‌ای در رشت دارد که متاسفانه یا از ترس یا از اعتقادات شخصی خودش که با جمهوری اسلامی است، حاضر نشد برایش وثیقه بگذارد و لحظه آخر پاپس کشید.»
فرد مطلعی که با ایران‌وایر گفت‌وگو کرده با تاکید بر این‌که هنوز جلسه دادگاه برای فرحان و هم‌پرونده‌ای‌هایش برگزار نشده، می‌گوید: «فقط یک جلسه برای آخرین دفاعیه آن‌ها را خواستند. ولی حکم هیچ‌کدام از جمله فرحان نیامده و جلسه آخر هم برگزار نشده.»
او توضیح می‌دهد که پرونده مهدی (فرحان) ملایم‌رفتار در شعبه دوم دادگاه انقلاب رشت و تحت ریاست «محمدعلی درویش‌گفتار»، فرزند قاضی بدنام شعبه اول دادگاه انقلاب رشت، «احمد درویش‌گفتار» است.
به گفته هم‌بندی‌های سابق آقای ملایم‌رفتار، او «بچه ساده‌ای است، شوخ‌طبع است و خیلی مهربان و خوش‌صحبت است.»
این فرد می‌افزاید که تمام بچه‌های بند، رفیق‌ها و بچه‌محل‌ها فرحان را دوست دارند، می‌گوید: «هم با ادب است، هم بانمک است و هم شوخ طبع است.»
بر اساس قوانین در ایران، چنان‌چه فردی از تامین وثیقه ناتوان باشد، مقام قضایی، یعنی بازپرس یا دادستان می‌تواند قرار وثیقه را به قرار تامین خفیف‌تر و متناسب‌تری تبدیل کند؛ مثل قرار کفالت.
قوانین در ایران می‌گویند متهم یا وکیل او می‌تواند درخواست تخفیف میزان وثیقه را از مقام قضایی مطرح کند. همچنین طبق ماده ۲۴۴ قانون آیین دادرسی کیفری، دادستان در جریان تحقیقات مقدماتی می‌تواند درخواست تخفیف تامین از بازپرس کند یا پس از کیفرخواست، درخواست تخفیف به دادگاه ارایه شود.
در قوانین ایران، وثیقه فقط سند ملک در ایران نیست. بلکه، قانون اجازه می‌دهد وجه نقد، ضمانت‌نامه بانکی، یا مال منقول (مثل طلا و سهام) نیز به عنوان وثیقه معرفی شود. همچنین در راستای تسهیل امور، طرح‌های نوین مانند ضمانت الکترونیک و پذیرش هوشمند وثایق نیز برای سرعت بخشیدن به این روند به کار گرفته می‌شوند که به صورت شبانه‌روزی ود ر تمام هفت‌روز هفته در دسترس هستند.
با این‌حال، چنان‌چه فردی کماکان از پرداخت وثیقه ناتوان باشد و قرار دیگری هم برایش صادر نشود، «به ناچار تا زمان رفع مشکل یا تعیین تکلیف پرونده (با رعایت محدودیت‌های قانونی بازداشت) به زندان معرفی خواهد شد.»
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.