زنان حق دویدن ندارند؛ حکم یک زن علیه زنان با قلم سپاه

مدیریت مجموعه ورزشی «کشوری» تهران اعلام کرده که از اول آبان ۱۴۰۵، «زنان عضو این مجموعه»، دیگر اجازه استفاده از پیست روباز دوومیدانی را نخواهند داشت و باید تمرینات خود را صرفا در سالن سرپوشیده انجام دهند.  

تصمیمی که با اعتراض دوندگان زن و مرد روبه‌رو شد. برخی ورزشکاران در شبکه‌های اجتماعی گفته‌اند که در واکنش به این تصمیم، از حضور در این مجموعه خودداری خواهند کرد. 

این نخستین برخورد با ورزشکاران به بهانه حجاب اجباری طی روزهای اخیر نیست. پیش‌تر مجموعه‌های ورزشی انقلاب و کشوری با دستور مدیرعامل شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی کشور تعطیل اعلام شدند؛ تصمیمی که وزارت ورزش آن را تکذیب کرد. اما حالا، به ممنوعیت استفاده زنان از پیست روباز کشوری رسیده است. 

بررسی سوابق مدیران این مجموعه‌ها، پای سپاه پاسداران و قرارگاه خاتم‌الانبیا را به مدیریت و قراردادهای ورزشگاه‌ها باز می‌کند. 

در این گزارش می‌پرسیم چگونه یک زن، پای زنان را از ورزشگاه کشوری برید و چرا سپاه، روی شرکت توسعه سایه انداخته است؟  

از تعطیلی دو ورزشگاه تا ممنوعیت تمرین زنان

شامگاه یکشنبه ۱۹مهر۱۴۰۵، شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی کشور با انتشار اطلاعیه‌ای از تعطیلی مجموعه‌های ورزشی انقلاب و شهید کشوری تهران تا اطلاع ثانوی خبر داد. 

دلیل این تصمیم، «ضرورت رعایت ضوابط و موازین شرعی، قانونی و عرفی» عنوان شده بود. شرکت توسعه همچنین تاکید کرد که تعطیلی دو مجموعه با دستور مدیرعامل و مصوبه هیات مدیره صورت گرفته است. 

اما وزارت ورزش و جوانان ساعاتی بعد، تصمیم شرکت زیرمجموعه خود را تکذیب کرد. «محسن معتمدکیا»، مدیر روابط عمومی وزارت ورزش، مدعی شد که فعالیت مجموعه‌های ورزشی طبق روال معمول ادامه خواهد یافت و اطلاعیه منتشر شده، ناشی از ناهماهنگی بوده است. 

شرکت توسعه پس از این واکنش، اطلاعیه دوم را منتشر کرد. این بار به‌جای تعطیلی کامل، از ممنوعیت استفاده از فضاهایی سخن گفت که ضوابط مورد نظر را رعایت نمی‌کنند. 

«ایران‌وایر» دوشنبه ۲۰مهر۱۴۰۵، این اتفاق را نشانه اختلاف میان وزارت ورزش و شرکت توسعه و نشانه‌هایی از شکاف میان نهادهای امنیتی و دولت در ورزش ایران دانست.  

حالا با گذشت کمتر از یک هفته، مدیریت ورزشگاه کشوری محدودیت تازه‌ای برای زنان در نظر گرفته؛ ممنوعیت استفاده از پیست روباز دوومیدانی از اول آبان. 

اما چه کسانی مدیریت مجموعه‌ای را برعهده دارند که یکی از مهم‌ترین مراکز تمرین ورزشکاران دوومیدانی تهران محسوب می‌شود؟ 

الهه رجبی پیرکوهی؛ مدیری با سوابق نامشخص

این‌جا پای یک زن، در میان است؛ زنی که علیه زنان نامه‌ها و دستورهای بالادستی را امضا و ابلاغ می‌کند. 

«الهه رجبی پیرکوهی» از اسفند ۱۴۰۳ مدیریت مجموعه ورزشی شهید کشوری را برعهده گرفت؛ مجموعه‌ای قدیمی که طی دهه‌های گذشته محل تمرین و پرورش ورزشکاران رشته‌های مختلف، به‌ویژه دوومیدانی بوده است. یکی دیگر از یادگارهای حکومت پیش از جمهوری اسلامی که در میانه‌های دهه ۱۳۴۰ خورشیدی ساخته و بهره‌برداری شد.  

با وجود اهمیت این مجموعه در ورزش همگانی پایتخت، اطلاعات عمومی درباره سوابق تحصیلی، مسیر استخدامی و مسئولیت‌های پیشین مدیر آن محدود است.   

وب‌سایت رسمی مجموعه کشوری، ۲۱اسفند۱۴۰۳ از انتصاب رجبی پیرکوهی با حکم «سید محمدعلی ثابت‌قدم»، مدیرعامل شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی کشور، خبر داد. او جانشین «مهدی ملک‌نیا» شد و پیش از دریافت حکم مدیریت هم، سابقه معاونت همین مجموعه را داشت.

در گزارش رسمی مراسم معارفه، مسئولیت دیگری نیز در سوابق او دیده می‌شود: سرپرستی امور قراردادهای جاری شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی کشور. رجبی پیرکوهی پیش از مدیریت مجموعه ورزشی کشوری، فقط در بخش قراردادهای شرکت توسعه نیز مسوولیت داشت. 

رجبی پیرکوهی حکم خود را از مدیری دریافت کرده که پیشینه او با سپاه پاسداران، قراردادهای بزرگ عمرانی و پروژه‌های اقتصادی ورزش پیوند خورده است.  

حسین طلا چرا رفت و محمدعلی ثابت‌قدم چگونه آمد؟

روز ۲۴دی۱۴۰۳، «حسین طلا» از مدیرعاملی شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی کشور کنار رفت و «سید محمدعلی ثابت‌قدم» با حکم «احمد دنیامالی»، وزیر ورزش و جوانان، جانشین او شد. 

این تغییر مدیریت، تنها دو هفته پس از اظهارات حسین طلا درباره قرارداد بازسازی ورزشگاه آزادی اتفاق افتاد.

طلا ۹دی۱۴۰۳ در گفت‌وگو با خبرگزاری «ایسنا» اعلام کرده بود قرارداد بازسازی ورزشگاه آزادی با قرارگاه خاتم‌الانبیا سپاه پاسداران، ۱۹۰۰ میلیارد تومان ارزش داشته که حدود ۷۰۰ میلیارد تومان آن برای بازسازی ضلع غربی ورزشگاه هزینه شده است. 

منابع «ایران‌وایر» در وزارت ورزش و جوانان خبر داده بودند که برکناری حسین طلا پس از اظهاراتش را نتیجه فشار سازمان‌های اطلاعاتی سپاه برای کنار رفتن او و حضور محمدعلی ثابت‌قدم دانست. 

در گزارشی که به استناد شواهد این منابع خبری منتشر شد، ثابت‌قدم از فرماندهان سپاه پاسداران و مدیران نزدیک به «محمدباقر قالیباف» معرفی شده بود. 

ثابت‌قدم پیش از ورود به مدیریت شرکت توسعه، دو دوره شهردار رشت بود و مسوولیت‌هایی نیز در «بنیاد مستضعفان»، «سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران» و ساختارهای مرتبط با ریاست‌جمهوری برعهده داشت. 

او در سال ۱۳۹۶ برای شهرداری گرگان انتخاب شد، اما وزارت کشور صلاحیتش را به دلیل پرونده‌های فساد مالی، برای تصدی دوباره این پست، تایید نکرد. 

با این سابقه، ثابت‌قدم در دی ۱۴۰۳ مدیریت شرکتی را به دست گرفت که بخش مهمی از قراردادهای ساخت، بازسازی و نگهداری اماکن ورزشی کشور از مسیر آن می‌گذرد. 

مهم‌ترین موضوع در مورد این شرکت، همکاری‌هایش با سپاه پاسداران و بخصوص قرارگاه سازندگی خاتم در سال‌های گذشته است؛ بازسازی آزادی برای سپاه فقط یک پروژه عمرانی نبود؛ هم امکان کنترل تماشاگران را فراهم می‌کرد و هم به منبع درآمد تازه‌ای تبدیل می‌شد. 

منابع ایران‌وایر در وزارت ورزش پیش از این، از برنامه اختصاص بودجه‌های جدید به قرارگاه‌های سازندگی سپاه برای ادامه بازسازی آزادی خبر داده بودند. این بودجه‌ها باید به صورت مستقیم از سوی شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی به قرارگاه‌های سپاه حبه می‌شد. 

یکی از این منابع به ایران‌وایر گفته بود رقم دقیق موردنظر قرارگاه خاتم‌الانبیا برای نوسازی دوباره ورزشگاه به وزارت ورزش و شرکت توسعه اعلام نشده، اما شنیده‌ها از افزایش دست‌کم ۲۰۰ درصدی بودجه در مقایسه با سال قبل حکایت داشت.  

از مهم‌ترین پروژه‌های سپاه در ورزشگاه آزادی، نه فقط پولشویی و تامین هزینه‌های این نهاد نظامی از طریق قراردادهای ساخت و ساز در این ورزشگاه، که خاموش کردن سکوهایش بود. 

ورزشگاه آزادی طی سال‌های اخیر بارها به محلی برای اعتراض تماشاگران فوتبال علیه جمهوری اسلامی تبدیل شد؛ از فریادهای اعتراضی علیه ورود پرچم فلسطین به سکوها تا حمایت از «علی کریمی» و شعارهایی در یادآوری نام «رضاشاه». 

حکومت نیز بارها با بستن درهای ورزشگاه‌ها به روی تماشاگران، تلاش کرده مانع شکل‌گیری تجمعات اعتراضی شود. نمونه روشن آن، محرومیت ۱۱۷ روزه تماشاگران فوتبال از حضور در ورزشگاه‌ها پس از آغاز اعتراضات سراسری ۱۴۰۱ بود. 

اما ورزشگاه آزادی فقط با ممنوعیت حضور تماشاگران روبه‌رو نبوده است. ایران‌وایر در گزارش ۹مرداد۱۴۰۵ با عنوان «غارت ۳۶۸ میلیون دلاری سپاه؛ ورزشگاه برای عراق، ویرانی برای آزادی» فاش کرد که این ورزشگاه از سال ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۵، هفت بار به بهانه تعمیر و بازسازی تعطیل شده است.  

در بسیاری از مواردی که آزادی تعطیل شد، شرکت توسعه که زیرمجموعه وزارت ورزش محسوب می‌شود، «بدون اطلاع» و «بدون رضایت» وزارت ورزش و جوانان، اقدام به تعطیل کردن این مجموعه ورزشی «به بهانه» بازسازی کرد؛ در حقیقت شرکت توسعه روی کاغذ، زیرمجموعه وزارت ورزش و در عمل، تابع سپاه پاسداران است.  

تنها از سال ۱۴۰۱ تا امروز، «چهار نوبت بودجه» برای بازسازی آزادی اعلام شده؛ ۱۶۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۱، ۱۹۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳، حدود ۷۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ و ۳۲۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۵. مجموع بودجه‌های اعلام‌شده از سال ۱۳۹۴ نیز به ۷۸۱۰ میلیارد تومان می‌رسد که ارزش دلاری آن در زمان تخصیص، بیش از ۳۶۸ میلیون دلار برآورد شده است.

قرار بود با این هزینه‌ها، سکوها، جایگاه تماشاگران، رختکن‌ها، سرویس‌های بهداشتی و تاسیسات ورزشگاه بازسازی شوند. اما آزادی پس از بازگشایی در دی‌ماه ۱۴۰۳، با پروژکتورهای معیوب، رختکن‌های آب‌گرفته، جایگاه تخریب‌شده معلولان و تعمیرات نیمه‌تمام طبقه دوم روبه‌رو بود. 

حالا ورزشگاهی که بارها با بودجه‌های میلیاردی به قرارگاه سازندگی سپاه سپرده شده، همچنان از میزبانی مسابقات محروم مانده است. پروژه‌ای که برای سپاه درآمدهای کلان به همراه داشته، هم‌زمان یکی از مهم‌ترین محل‌های تجمع و اعتراض شهروندان را نیز از دسترس آنها خارج کرده است.

شرکت توسعه؛ از قراردادهای سپاه تا استفاده نظامی از ورزشگاه‌ها

شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی کشور از نظر سازمانی زیرمجموعه وزارت ورزش و جوانان قرار دارد، اما قراردادهای بزرگ عمرانی آن، به‌ویژه در ورزشگاه آزادی، زمینه حضور گسترده قرارگاه سازندگی خاتم‌الانبیا را فراهم کرده‌اند. 

این قرارگاه که از مجموعه‌های اقتصادی سپاه پاسداران محسوب می‌شود، از سال ۱۳۶۸ فعالیت خود را آغاز کرد و به‌تدریج در پروژه‌های بزرگ عمرانی و اقتصادی کشور گسترش یافت. 

ایران‌وایر در گزارش‌های پیشین خود، علاوه بر نقش اقتصادی سپاه در ورزش، استفاده نظامی و امنیتی از اماکن ورزشی را نیز بررسی کرد. در گزارش ۱۰مهر۱۴۰۴ با عنوان «چگونه سپاه، ورزشگاه‌های تهران را سپر مقرهای امنیتی خود کرد؟»، موقعیت قرارگاه ثارالله سپاه در مجاورت مجموعه‌های ورزشی «انقلاب» و «آرارات» و استقرار مراکز متعدد نظامی در اطراف ورزشگاه‌های تختی و آزادی بررسی شد. 

این گزارش نشان می‌داد چگونه قرار گرفتن مراکز نظامی در نزدیکی اماکن ورزشی، امنیت ورزشکاران و شهروندان را هنگام حملات نظامی تهدید می‌کند و چگونه سپاه، از اماکن ورزشی به عنوان سپر خود استفاده کرده است.  

در جنگ ۱۲ روزه نیز مجموعه آزادی به نیروهای مسلح جمهوری اسلامی خدمات ارائه کرد؛ موضوعی که «محسن خمارلو»، مدیر وقت مجموعه، آن را تایید کرده بود.

در جنگ ۴۰ روزه، ابعاد تازه‌تری از استفاده سپاه پاسداران از سالن‌های مجموعه ورزشی آزادی مشخص شد؛ حمله موشکی به مجموعه ۱۲هزار نفری آزادی.  

ایران‌وایر در گزارشی اختصاصی درباره حمله به سالن ۱۲ هزار نفری آزادی نوشته بود که این مجموعه از نخستین روزهای جنگ برای استقرار نیروهای سپاه و نگهداری تجهیزات نظامی مورد استفاده قرار گرفته بود. 

براساس اطلاعات منابع ایران‌وایر، پس از حمله به مقرهای یگان ویژه تهران، سالن ۱۲ هزار نفری آزادی به محل اسکان این نیروها تبدیل شد. 

همچنین تعدادی از نیروهای نظامی در سالن‌های خانه کشتی آزادی و برخی اماکن ورزشی دهکده المپیک مستقر شده بودند.

به این ترتیب، مجموعه‌هایی که برای فعالیت ورزشکاران و شهروندان ساخته شده‌اند، در کنار نقش ورزشی خود، به بخشی از ساختار پشتیبانی نظامی جمهوری اسلامی تبدیل شده‌اند.

ورزش ایران در مسیر سیاست و تحجر

ممنوعیت تمرین زنان در پیست روباز ورزشگاه کشوری، اتفاقی جدا از تحولات مدیریتی و سیاسی ورزش ایران نیست. 

در ورزش ایران، حالا سپاه پاسداران فقط پیمانکار ساخت و بازسازی ورزشگاه‌ها نیست. فرماندهانش در راس شرکت‌های ورزشی قرار می‌گیرند، از بودجه‌های میلیاردی بازسازی سهم می‌برند و در زمان جنگ، سالن‌های ورزشی را به محل استقرار نیروهای نظامی، دپوی تسلیحات و سپر بلای خود تبدیل می‌کنند. 

در سوی دیگر، زنانی که برای تمرین دویدن به ورزشگاه کشوری می‌روند، از اول آبان دیگر حق استفاده از پیست روباز را نخواهند داشت. این تصمیم را مدیری اعلام کرده که حکم انتصابش را از یکی از فرماندهان پیشین سپاه دریافت کرده است. حکم یک زن علیه زنان!