حکم حکومتی فدراسیون سپاه؛ مردان حق داوری فوتبال زنان را ندارند

سازمان لیگ فوتبال ایران در نامه‌ای رسمی به باشگاه‌ها و هیات‌های فوتبال استان‌ها، حضور تمامی مردان در ورزشگاه‌های میزبان مسابقات فوتبال زنان را ممنوع اعلام کرده است. این ممنوعیت فقط تماشاگران مرد را هدف قرار نمی‌دهد؛ خبرنگاران، عکاسان، فیلمبرداران، مربیان و حتی مدیران مرد باشگاه‌ها نیز اجازه حضور در محل برگزاری مسابقات را نخواهند داشت.

«محمدرضا کشوری‌فرد»، دبیر سازمان لیگ فوتبال، در نامه‌ای که یکشنبه ۲۶ مهر ۱۴۰۵ منتشر شد، مسوولیت «اجرای این دستور» را برعهده باشگاه‌های میزبان گذاشته و هشدار داده که تخلف از آن به «ارکان قضایی فدراسیون فوتبال» ارجاع خواهد شد. 

محمدرضا کشوری‌فرد با سابقه حضور در سپاه پاسداران، از مدیران پیشین اقتصادی این ارگان نظامی است که زندگی‌اش در فوتبال ایران را از سال ۱۳۹۱ با حکم «كرم رضا پیریایی» استاندار وقت قم، در باشگاه «صبا» به عنوان مدیرعامل این باشگاه آغاز کرد. 

این تصمیم کشوری‌فرد، در آستانه نخستین شهرآورد فوتبال زنان میان استقلال و پرسپولیس اعلام می‌شود؛ مسابقه‌ای که قرار است جمعه آینده در ورزشگاه «کاظمی» تهران برگزار شود. سازمان لیگ همچنین خواستار کنار گذاشتن «موعود بنیادی‌فر»، داور بین‌المللی فوتبال ایران، از اتاق کمک‌داور ویدیویی این مسابقه شده و نوشته است که لزومی به حضور یک داور مرد در دربی زنان تهران وجود ندارد. 

اما پرسش اینجاست که چرا در کشوری که زنان فوتبالیست حتی هنگام مسابقه موظف به رعایت حجاب اجباری هستند، حضور یک خبرنگار، مدیر باشگاه یا داور مرد نیز ممنوع اعلام می‌شود؟

این بخشنامه تازه را نمی‌توان جدا از مجموعه تصمیم‌هایی بررسی کرد که طی هفته‌های اخیر، محدودیت‌های جنسیتی در ورزش ایران را گسترش داده‌اند. از ممنوعیت تمرین زنان در پیست روباز ورزشگاه کشوری تا تلاش برای تعطیلی مجموعه ورزشی انقلاب، نشانه‌های تازه‌ای از بازگشت سیاست تفکیک جنسیتی به ورزش ایران دیده می‌شود.

از دستور قضایی تا بستن درهای ورزشگاه‌ها

«غلامحسین محسنی‌اژه‌ای»، رئیس قوه قضاییه جمهوری اسلامی، ۶مهر ۱۴۰۵ از دادستان کل کشور خواست موضوع مقابله با آنچه «برهنگی» می‌نامد را در دستور کار شورای امنیت قرار دهد. او همچنین مدعی شد «مسعود پزشکیان»، رئیس‌جمهوری، با برخورد با وضعیت کنونی پوشش در جامعه موافق است و از دستگاه‌های قضایی و امنیتی خواسته تا با زنانی که پوشش مورد نظر حکومت را ندارند، به صورت جدی برخورد شود. 

این سخنان در ادامه فشارهایی مطرح شد که فرماندهی انتظامی و نهادهای قضایی برای مقابله با حجاب اختیاری زنان مطرح کرده بودند. کمی پیش‌تر، «احمدرضا رادان»، فرمانده کل انتظامی، نیز از تشکیل پرونده و ارجاع زنان بدون حجاب اجباری به مراجع قضایی صحبت کرده و به صورت علنی تهدید کرده بود که با آن‌چه «برهنگی» می‌دانست، برخورد خواهد کرد. 

اما دامنه این سیاست‌ها دیگر به خیابان‌ها، خودروها و مراکز تجاری محدود نمی‌ماند. ورزشگاه‌ها نیز به یکی از محل‌های اجرای محدودیت‌های جنسیتی برای حکومت ایران تبدیل شده‌اند؛ اتفاقی که حتی تا پیش از جنبش «زن، زندگی، آزادی» دیده نمی‌شد. 

شامگاه یکشنبه ۱۹مهر، شرکت توسعه و نگهداری اماکن ورزشی کشور با انتشار اطلاعیه‌ای از تعطیلی مجموعه‌های ورزشی انقلاب و شهید کشوری تهران به دلیل رعایت نشدن «ضوابط و موازین شرعی، قانونی و عرفی» خبر داد.

وزارت ورزش و جوانان ساعاتی بعد این تصمیم را تکذیب کرد و مدعی شد فعالیت مجموعه‌ها طبق روال معمول ادامه خواهد یافت. ساعاتی بعد شرکت توسعه ناچار شد اطلاعیه دوم را منتشر کند و این بار به جای تعطیلی کامل، از ممنوعیت استفاده از فضاهایی سخن بگوید که «ضوابط مورد نظر» را رعایت نمی‌کنند.

«ایران‌وایر» در گزارش ۲۰مهر، این اختلاف را بررسی کرد؛ اختلافی که نشان می‌داد حتی میان وزارت ورزش و جوانان که در ظاهر زیرمجموعه دولت جمهوری اسلامی است و شرکت زیرمجموعه آن نیز بر سر شیوه اعمال محدودیت‌ها هماهنگی وجود ندارد. شرکتی که در نام زیر نظر وزارت ورزش است ولی در عمل، به عنوان یکی از بازوهای اقتصادی و حالا اجتماعی سپاه پاسداران در ورزش شناخته می‌شود. 

با این حال، عقب‌نشینی از تعطیلی کامل ورزشگاه‌ها به معنای پایان محدودیت‌ها نبود. 

مدیریت ورزشگاه شهید کشوری در تصمیم دیگری اعلام کرد زنان عضو این مجموعه از اول آبان ۱۴۰۵ دیگر اجازه استفاده از پیست روباز دوومیدانی را نخواهند داشت و باید تمرینات خود را به سالن سرپوشیده منتقل کنند. 

حالا پس از سازمان توسعه به عنوان یکی از زیرمجموعه‌های وزارت ورزش و جوانان، سازمان لیگ فوتبال به عنوان مهم‌ترین زیرشاخه فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی نیز با بخشنامه‌ای تازه، ممنوعیت حضور مردان در مسابقات زنان را ابلاغ کرده است.

در فاصله‌ای کوتاه، سه تصمیم در سه سطح متفاوت اتخاذ شده‌اند: محدود کردن فعالیت زنان در فضای باز، تلاش برای تعطیلی مجموعه‌های ورزشی به بهانه حجاب و ممنوعیت حضور مردان در فوتبال زنان. 

این تصمیمات در شرایطی اتخاذ می‌شوند که جامعه ایران با پیامدهای جنگ، فشار تورم و مشکلات اقتصادی روبه‌روست. با وجود این بحران‌ها، نهادهای حکومتی همچنان بخشی از توان اجرایی و نظارتی خود را صرف کنترل پوشش شهروندان و جداسازی زنان و مردان کرده‌اند. 

هم‌زمانی این اقدامات و شباهت مبانی اعلام‌شده برای اجرای آن‌ها در سطح دستگاه‌های امنیتی و قضایی، الگویی فراتر از تصمیم‌های پراکنده مدیران ورزشی را نشان می‌دهد؛ الگویی که محدودیت‌های جنسیتی را از سطح سیاست‌گذاری به زندگی روزمره ورزشکاران منتقل می‌کند و نگاه مدیریت ورزش کشور را به سطح سخیف نگاه مدیران دولتی، قضایی، امنیتی و نظامی کشور تنزل می‌دهد. 

فیفا و المپیک؛ تبعیض جنسیتی با کدام مجوز؟

ماده چهارم اساسنامه فدراسیون جهانی فوتبال، فیفا، «هرگونه تبعیض» علیه اشخاص یا گروه‌ها بر مبنای جنسیت را به صراحت ممنوع می‌داند. منشور المپیک نیز برخورداری از حقوق و آزادی‌های مندرج در این منشور را بدون تبعیض جنسیتی به رسمیت می‌شناسد.

با این معیارها، محروم کردن بخشی از جامعه از حضور در مسابقات فوتبال، صرفا به دلیل زن یا مرد بودن، مانند تمام سال‌های گذشته، «تعهد فدراسیون فوتبال» جمهوری اسلامی به اصول بین‌المللی را زیر سوال می‌برد. 

این نخستین بار نیست که فدراسیون فوتبال، نگاه امنیتی و جنسیتی خود را که برگرفته از مدیران نظامی آن است، در ورزش ایران اجرایی می‌کند. 

اردیبهشت۱۴۰۳ کمیته انضباطی این فدراسیون، از «زنان» به عنوان «عامل تنبیه مردان» در یک حکم انضباطی استفاده کرد. به این شکل که به دلیل فحاشی بازیکنان و هواداران دو تیم سپاهان و پرسپولیس مقابل یکدیگر، هر دو تیم را محکوم کرد که در دو بازی رفت و برگشت مقابل زنان تماشاگر فوتبال بازی کنند. 

حکمی که از نگاه بسیاری از مردان و زنان ایرانی، توهین‌آمیز به نظر می‌رسید. حالا همان فدراسیون، این بار مردان را از حضور در مسابقات فوتبال زنان محروم می‌کند.

پرسش فقط این نیست که آیا فیفا به بخشنامه تازه سازمان لیگ واکنش نشان خواهد داد یا خیر.

سوال مهم‌تر می‌تواند این باشد که فدراسیون فوتبال جمهوری اسلامی، تا چه زمانی می‌تواند بخشی از جامعه را از حضور در ورزشگاه‌ها محروم کند و هم‌زمان مدعی پایبندی به مقررات نهادی باشد که تبعیض جنسیتی را ممنوع می‌داند؟ 

فدراسیون فوتبال و وزارت ورزش و جوانان، فعلا نخستین نهادهایی هستند که در راستای منویات احمدرضا رادان، غلامحسین محسنی‌اژه‌ای و خطیبان نماز جمعه کشور گام عملی برداشته‌اند.