Minder energiezekerheid deze winter: kabinet gaat gasvoorraad minder vullen

Het vuldoel gaat met 10 procent naar beneden, schrijft minister Stientje van Veldhoven (Klimaat en Groene Groei) in een brief aan de Tweede Kamer. "Daarmee krijgt Nederland een bijgesteld EU-vuldoel van 64 procent, ofwel afgerond 93 TeraWattuur (TWh)", aldus de minister. Ze verwacht het nieuwe doel uiterlijk 1 december te halen.

Eerder stond dat doel nog op 115 TWh. Aan het begin van de winter moesten de opslagen voor 74 procent van de totale opslagcapaciteit gevuld zijn. Dat doel zou in oktober of uiterlijk november bereikt moeten zijn. Al werden er al eerder slagen om de arm gemaakt bij het behalen van de doelen.

Kabinet verwacht geen problemen

Volgens het kabinet leidt een lager vuldoel niet tot problemen. "De afgelopen vijf winters is het gemiddeld gebruik uit de wintervoorraad zo'n 70 TWh. De Europese Commissie geeft aan dat deze verlaging verantwoord is voor de leveringszekerheid", zo stelt de regering. Het was diezelfde commissie die dit voorjaar al opriep om de doelen naar beneden bij te stellen. Dat zou de vraag naar gas, en daarmee de hoge prijs, wat kunnen temperen.

Ook het kabinet zegt dat het met een lager vuldoel wil voorkomen dat 'de gasprijs op de groothandelsmarkt verder wordt opgedreven in een gespannen markt door de situatie in het Midden-Oosten'. 

René Peters, energiedeskundige bij TNO, noemt het lagere doel desondanks zorgelijk. "Je weet niet wat de winter brengt. Als de vulgraad in de winter weer uitkomt op 5 procent, dan zullen de prijzen weer flink gaan stijgen, omdat je dan het gas weer elders vandaan moet halen. En dan moet je concurreren met andere landen en wordt er tegen elkaar opgeboden."

Niet zonder gas

Hij acht de kans wel klein dat we zonder gas komen te zitten. "Tenzij er een calamiteit is", aldus de kenner. Het grootste risico is dat er hele hoge prijzen ontstaan. "Die kunnen wij dan nog wel opbrengen, maar arme landen niet en je kan je afvragen of dat ethisch is."

Hoogste gasprijs in drie jaar

De gasprijs op de groothandelsmarkt heeft inmiddels het hoogste niveau in ruim drie jaar bereikt, en ligt meer dan twee keer zo hoog als vóór het uitbreken van de Iranoorlog, waarschuwt de Autoriteit Consument & Markt (ACM) vrijdag.

Ook de prijs voor de levering van gas over enkele maanden is hoog. "Dit betekent dat handelaren niet verwachten dat de prijzen de komende tijd snel zullen dalen", aldus de waakhond. De stijgende gasprijzen stuwen bovendien de prijzen op de elektriciteitsmarkt. "De elektriciteitsprijs voor levering in 2027 ligt inmiddels ruim 60 procent hoger dan voor de oorlog."

Het oorspronkelijke doel van 115 TWh komt neer op ongeveer de helft van het totale Nederlandse gasverbruik. Een TWh staat gelijk aan het jaarverbruik van 55.000 huishoudens.

Nederland telt vier grote gasbergingen waarin een strategische voorraad aan gas wordt opgeslagen voor de winter. Die voorraad geeft de garantie dat we over voldoende gas beschikken, mocht de levering uit het buitenland onverwacht stokken, of wanneer er sprake is van een strenge winter. Minder voorraad betekent niet dat we direct zonder komen te zitten, wel is er minder leveringszekerheid als er problemen ontstaan.

"Je moet het zien als een back-up", zei Lucia Van Geuns, energiedeskundige van het Haags Centrum voor Strategische Studies er eerder over tegen RTL Z. Na de Russische inval in Oekraïne en de daaropvolgende energiecrisis, zette de EU meer vaart achter de opslag, doelen en leveringszekerheid.

Nederland importeert doorlopend aardgas en vloeibaar gemaakt aardgas (lng) uit landen zoals Noorwegen en de VS. Gashandelaren, zoals Essent en RWE, zijn naast staatsbedrijf EBN verantwoordelijk voor het vullen van de bergingen. Met de momenteel hoge gasprijs, kost dat wel veel belastinggeld.

Dat belastinggeld moet wel geïnvesteerd worden, omdat de markt het laat afweten, zegt energiedeskundige Peters. Marktpartijen komen hun vulverplichtingen onvoldoende na, omdat dit door de huidige hoge prijzen niet rendabel genoeg is.

Eerder beginnen

Volgens energie-expert Martien Visser, voormalig lector aan de Hanzehogeschool Groningen, is de overheid ook te laat begonnen met het vullen van de bergingen. "Feit is dat de bergingen volledig leeg werden geproduceerd, en vervolgens slechts langzaam werden gevuld", zegt hij. EBN had eigenlijk eerder de opdracht moeten krijgen om voldoende tijd te hebben om de bergingen te vullen.

Het kabinet belooft ondertussen de leveringszekerheid 'scherp in de gaten' te houden. "Er zijn voldoende bronnen voor de levering van gas beschikbaar: binnenlandse productie, import per pijpleiding en in de vorm van LNG en gas uit gasopslag. Het feit dat de gasopslagen dit jaar langzamer worden gevuld, doet hier niet aan af", aldus de minister.

Het kabinet houdt de gaskraan in Groningen dicht, maar er zijn nog honderden andere ongebruikte gasvelden, zo zie je in deze video.