Kontrole niezgodne z prawem. Polak wygrał sprawę z Niemcami

- Jestem zadowolony. To już kolejny taki wyrok w Niemczech, ale pierwszy z inicjatywy Polaka. Przyczyniam się do zwiększenia presji na niemiecki rząd, żeby zakończył utrudnienia na granicach wewnętrznych strefy Schengen. To również sygnał dla innych osób, że warto dochodzić swoich praw - mówi Wirtualnej Polsce Jakub Woliński. - Strefa Schengen pozostaje jednym z najważniejszych osiągnięć integracji europejskiej - dodaje.

Jakub Woliński pochodzi ze Zgorzelca, ale mieszka w sąsiednim Görlitz. Jego rodzina żyje po obu stronach granicy, którą przekracza regularnie, czasem kilka razy dziennie. Kontrole, które Niemcy wprowadzili w październiku 2023 r. na granicy m.in. z Polską, stały się dla niego poważnym utrudnieniem codziennego życia.

W styczniu 2025 r. Wirtualna Polska opisywała jego decyzję o pozwaniu Republiki Federalnej Niemiec. Woliński przekonywał wówczas, że regularne kontrole, którym jest poddawany, oznaczają w praktyce ograniczanie swobody przemieszczania się w strefie Schengen. Jak mówił, zdarzało się, że procedury trwały kilkadziesiąt minut, a jedna z kontroli zakończyła się interwencją 13 funkcjonariuszy.

Przedmiotem sprawy rozpatrywanej w Dreźnie była kontrola z 25 września 2024 r. Niemieccy funkcjonariusze sprawdzili dokumenty Wolińskiego, a następnie zajrzeli do bagażnika jego samochodu. Mężczyzna zakwestionował legalność zarówno kontroli tożsamości, jak i przeszukania pojazdu. Jego pełnomocnikiem był berliński adwokat Christoph Tometten. W środę sąd rozpatrywał również skargę Volkera Wiedersberga z Michendorfu w Brandenburgii, który zakwestionował kontrolę podczas wjazdu do Niemiec z Czech.

Polacy uważają kontrole za poniżające. Oto jedna z relacji: "W listopadzie zostałem zatrzymany na moście i poproszony o zjechanie na pobocze. Po okazaniu swoich dokumentów poprosiłem policjanta o okazanie jego legitymacji służbowej. W odpowiedzi usłyszałem:" Polakowi nie muszę nic pokazywać". Jeden z funkcjonariuszy powiedział mi, że jeżeli dalej będę zadawać takie pytania,"to przestaną być tacy mili". 15 minut przeszukiwali samochód" – relacjonuje rozmówca WP.

W marcu 2025 r. Bawarski Wyższy Sąd Administracyjny uznał za bezprawną kontrolę obywatela Austrii na granicy niemiecko-austriackiej. Sąd wskazał, że przedłużenie kontroli nie zostało uzasadnione nowym, poważnym zagrożeniem.

Podobne rozstrzygnięcie zapadło w kwietniu 2026 r. w Koblencji. Sąd uznał za niezgodną z prawem kontrolę na granicy niemiecko-luksemburskiej. Wskazał, że same dane dotyczące liczby nielegalnych przekroczeń granicy nie wystarczają do wykazania poważnego zagrożenia dla bezpieczeństwa.

- Pojedynczy wyrok rząd może próbować zignorować. Ale jeśli podobnych orzeczeń będzie dziesięć, trudno będzie udawać, że problemu nie ma. Rząd federalny nie może działać wybiórczo, inaczej Niemcy nie będą państwem prawa - komentuje dla WP Woliński.

Czy firmy będą domagać się odszkodowań?

Zdaniem Jakuba Wolińskiego orzeczenia podważające legalność kontroli otwierają drogę do dochodzenia roszczeń również przez przedsiębiorców prowadzących działalność transgraniczną. - To otwiera pole do pozwów odszkodowawczych. Mam na myśli uczciwych ludzi i firmy, którym kontrole utrudniają życie i działalność gospodarczą. Przewoźnicy mogą wykazywać konkretne straty: nadgodziny pracowników, nieplanowane noclegi czy kary umowne za opóźnienia dostaw - mówi Woliński.

Zastrzega, że każdy przypadek wymaga indywidualnej oceny, a sam wyrok stwierdzający bezprawność kontroli nie oznacza jeszcze automatycznego prawa do odszkodowania.

- Uważam, że działania niemieckiego rządu są nieproporcjonalne do wskazywanych zagrożeń. Nie można stosować tak daleko idących środków bez spełnienia wymaganych prawem przesłanek. Każdy kolejny pozytywny wyrok może mieć znaczenie dla osób, które poniosły z tego powodu konkretne straty - podsumowuje.

Przywrócone kontrole na granicy

Niemcy przywróciły kontrole na granicy z Polską w październiku 2023 r., tłumacząc tę decyzję potrzebą przeciwdziałania nielegalnej migracji. Od początku budziły one jednak sprzeciw mieszkańców pogranicza. Burmistrz Zgorzelca Rafał Gronicz zwracał uwagę na korki, utrudnienia w codziennym przemieszczaniu się oraz straty lokalnych przedsiębiorców. Władze miasta zbierają podpisy mieszkańców popierających pomysł skierowania skargi w tej sprawie do Komisji Europejskiej. Ta groźba nie okazała się skuteczna.