ABW przewidywała scenariusz zamachu jak ten z Krakowa

• ABW ostrzegała przed zagrożeniami, które zmaterializowały się podczas zamachu w Krakowie.
• Samochód jako narzędzie terroru i ataki na przypadkowych przechodniów nie były dla ekspertów nowym scenariuszem.
• Służby dostrzegały też ryzyko radykalizacji młodych ludzi, którzy pod wpływem internetu mogą stać się sprawcami przemocy lub narzędziami w rękach innych.
• Wiedza i ostrzeżenia nie przełożyły się na konkretne działania.

Z analiz zebranych pod auspicjami ABW w najnowszym wydaniu zbioru "Terroryzm – studia, analizy, prewencja" wynika jednoznacznie, że państwo miało wiedzę na temat nowego typu zagrożeń. Nie tylko tych związanych z dywersją i sabotażem prowadzonymi przez służby specjalne Białorusi i Rosji. I nie tylko z politycznym ekstremizmem.

Państwo od dawna obawiało się również czegoś, co określa się mianem homegrown terrorism, czyli zamachowców ukształtowanych na miejscu i działających w pojedynkę, a tym samym trudnych do wykrycia. Ludzi oddanych przemocy, wyalienowanych i zradykalizowanych poprzez niemal całkowite przeniesienie życia do sieci.

WIDEO

Giełzak o zamachowcu z Krakowa. "Powinien być postacią absolutnie anonimową"

Najnowszy numer wydawanego przez ABW magazynu "Terroryzm…" jest w zasadzie prognozą tego, co wydarzyło się w Krakowie.

Samochód jako broń

Jeden z artykułów dotyczy zabezpieczenia miast przed zamachowcami posługującymi się autem. Materiał zatytułowany jest "Ochrona przestrzeni publicznych i wydarzeń publicznych przed atakami z użyciem pojazdu – znaczenie systemów HVM i barier pojazdowych VSB w kontekście rekomendacji dla Polski". Autor odwołuje się w nim również do rajdu, jaki miał miejsce w Sopocie w 2014 r. Wówczas 32-letni kierowca czerwonej Hondy wjechał na pieszą strefę ul. Monte Cassino. Taranując ludzi, dotarł do molo. Poszkodowane zostały 23 osoby. Kierowca był niepoczytalny, a ataku nie uznano za atak terrorystyczny.

W materiale ABW czytamy jednak, że tamte wydarzenia były punktem wyjścia do myślenia o tym, jak zabezpieczyć centra miast przed podobnym wydarzeniem, ale o charakterze terrorystycznym. Zakładano również, że w przyszłości samochód może zostać wykorzystany jako taran. Nie brano pod uwagę wersji znacznie bardziej radykalnej – czyli rajdu autem przez centrum miasta z zamachowcem, który strzela z niego do przypadkowych przechodniów. Niezależnie jednak od tego, uznawano, że prawdopodobieństwo użycia samochodu do zabijania ludzi jest wysokie.

"W polskich realiach to zagadnienie (użycie auta do zamachu – red.) pozostaje nierozpoznane w wystarczającym stopniu, zarówno na poziomie organizacyjnym, jak i projektowym. Mimo niewystąpienia na terytorium Polski zamachów terrorystycznych z użyciem pojazdu, nie należy marginalizować tego zagrożenia, zwłaszcza w odniesieniu do imprez masowych i innych wydarzeń organizowanych na otwartej przestrzeni" – czytamy na łamach "Terroryzmu…".

Analizowana wersja ataku zakłada, że już sam samochód jest dla zamachowca bronią. "Atak z użyciem pojazdu należy do tych zagrożeń, których skuteczność wynika z połączenia trzech czynników: prostoty wykonania, powszechnej dostępności narzędzia oraz możliwości oddziaływania – przy odpowiednio dobranym kierunku i momencie ataku – na dużą liczbę osób w krótkim czasie. Sprawca nie musi dysponować zaawansowanym zapleczem technicznym ani skomplikowaną logistyką. Z tego względu to zagrożenie ma szczególne znaczenie w kontekście ochrony wydarzeń publicznych oraz wszystkich przestrzeni o dużej koncentracji ruchu pieszego" – czytamy.

Zdaniem autora błędem jest zakładanie, że Polska – jako państwo niekojarzone do tej pory z zamachami – jest mniej podatna na taki atak.

Weaponizacja młodych

Kolejny tekst na łamach tego samego numeru "Terroryzmu" dotyczy radykalizacji młodych. W materiale "Młodzież a bezpieczeństwo państwa. Społeczne uwarunkowania podatności na radykalizację w świetle raportu" Diagnoza Młodzieży 2026" szczegółowo opisane jest, jak narastające kłopoty psychiczne młodych Polaków, osłabione więzi społeczne, dezinformacja i funkcjonowanie w środowisku cyfrowym sprzyjają karmieniu zamachowców takich jak sprawca z Krakowa. Autorzy piszący w magazynie ABW jako grupę badawczą przyjęli tzw. pokolenie Z, czyli Polaków urodzonych między 1996 a 2012 r. 24-letni Michał Oksiński należał do tej kategorii.

Jakie konkluzje zawiera materiał publikowany przez ABW? "Nadmierne korzystanie przez młodzież ze środowiska cyfrowego, pogarszający się dobrostan psychiczny, osłabienie relacji społecznych, kryzys więzi i samotność, problemy w szkole, na rynku pracy i w usamodzielnianiu się nie mają tylko charakteru odrębnych wyzwań sektorowych. Tworzą one układ czynników ryzyka, który może prowadzić do wykluczenia i osłabienia integracji społecznej, a także zwiększać podatność młodych ludzi na radykalizację, polaryzację oraz zachowania stanowiące zagrożenie dla bezpieczeństwa własnego i publicznego" – czytamy.

Rezultatem jest coś, co autorzy określają mianem weaponizacji małoletnich, czyli wykorzystania dzieci i młodzieży do obniżania poziomu bezpieczeństwa. A w konsekwencji zlecania im zadań np. za pomocą szyfrowanych komunikatorów.

W tym kontekście wtórna jest ideologia. Tzw. nihilistyczny ekstremizm – opisywany przez publikację wydawaną przez ABW – jest oderwany od światopoglądu.

Co więcej, w kwietniu 2026 r. w siedzibie ABW zorganizowano konferencję poświęconą radykalizacji młodych Polaków. Wzięli w niej udział przedstawiciele środowisk akademickich, eksperci ds. bezpieczeństwa oraz praktycy z Centralnego Biura Zwalczania Cyberprzestępczości, Państwowej Komisji ds. przeciwdziałania wykorzystaniu seksualnemu małoletnich, Instytutu Bezpieczeństwa Społecznego, Uczelni Korczaka, Uniwersytetu Civitas, NASK-u, Wojskowej Akademii Technicznej i ABW.

"Terroryzm..." relacjonuje to spotkanie. Jak czytamy, jego uczestnicy uznali, że radykalizacja wśród młodych Polaków należy do najważniejszych współczesnych zagrożeń, które mają wpływ na pracę służb specjalnych, policji, stabilność międzynarodową, cyberbezpieczeństwo i politykę społeczną.

Diagnoza bez leczenia

Okazuje się, że na długo przed zamachem w Krakowie państwo na poziomie eksperckim dysponowało szczegółową wiedzą na temat nowych rodzajów zagrożeń. Wiedza i dobrze postawiona diagnoza nie przełożyły się jednak na działania praktyczne, które mogłyby zapobiec zamachowi.

Mimo że od dawna postulowano zakładanie w miastach barier zabezpieczających przed wjazdem auta z zamachowcem, Kraków ich nie posiadał (w odmiennej sytuacji jest Warszawa, która określana jest przez ekspertów ABW jako miasto, które wyciągnęło wnioski z trendów, które panują w Europie).

Poza doraźnym uspokojeniem nastrojów po atakach nożowników w polskich szkołach, na poziomie politycznym nie prowadzono również szczegółowej dyskusji na temat tego, jak zapobiegać – opisywanej na łamach pisma ABW – radykalizacji młodych Polaków.