Dr. Armağan’la okul saldırılarını konuştuk: Şiddet mutlaka bir sinyal verir

OKULLAR açıldığından beri çocuklar ve gençler arasındaki şiddet olaylarını daha sık konuşuyoruz. Her yeni olayın ardından akıllara aynı soru geliyor: “Bu çocuklara ne oluyor?” Tabii bununla birlikte şu soruyu da sormak gerekiyor:

Biz anne babalar, öğretmenler, eğitimciler olarak neyi görmüyoruz? Aslında uzmanlara göre bu şiddet olayları birden ortaya çıkmıyor. Öncesinde mutlaka küçük ya da büyük işaretler veriyor. Bir mesajda, bir konuşmada, bir sosyal medya paylaşımında, bir sohbette ipuçlarını bulmak mümkün. Ama yetişkinlerin bunu ne kadar dikkate aldığı tartışmalı. Eğitim ve okul çağı çocuklarının sorunları üzerine çalışmalar yapan Enstitü Sosyal Koordinatörü Dr. İpek Coşkun Armağan ile bu konuyu konuştum.

Haberin Devamı

‘ŞAKA’ DEYİP GEÇMEYİN

Armağan’ın özellikle altını çizdiği nokta şu: Tek bir davranıştan yola çıkarak hiçbir çocuğa “potansiyel saldırgan” etiketi yapıştırılamaz. Önemli olan kritik belirtilerin bir araya gelmesi, süreklilik göstermesi ve giderek şiddetlenmesi. Armağan, “Şaka yaptı deyip geçmeyin” diyor ve ‘kritik belirtiler’in neler olabileceğini şöyle sıralıyor: “Bir çocuk okula gelip ‘Hepinizi vuracağım’, ‘Burayı patlatacağım’ gibi laflar ediyor ya da bir arkadaşına zarar vereceğini söylüyorsa, bunu yalnızca anlık bir öfkeye  bağlamamak veya kötü bir şaka olarak kabul edip geçmemek gerekiyor. Uzmanların “bilgi sızdırma” dediği bir durum var. Çocuk saldırı düşüncesini açıkça söylemese bile arkadaşlarıyla konuşurken, yazdığı ödevlerde veya sosyal medya paylaşımlarında niyetine ilişkin ipuçları verebiliyor. Hatta bazen bazı arkadaşlarını “Yarın okula gelme” diye uyardığı bile oluyor. Bunların hiçbiri tek başına o çocuğun saldırı gerçekleştireceği anlamına gelmiyor. Ama “Bu çocuk bize ne anlatmaya çalışıyor?” dememiz için yeterli işaretler.

BU İŞARETLERE DİKKAT

Bir işaret de şiddet uygulayan kişilere duyulan aşırı hayranlık. Öğrenci bir olayı merak edip onu araştırabilir, ancak saldırganı kahraman olarak görüyorsa, şiddeti “haklı” bulma eğilimindeyse,  bu belirtilere dikkat etmeli. Ancak aradaki hassas çizgi önemli. Karanlık olaylara merak duyan, farklı giyinen veya sert içerikler izleyen her çocuk veya ergeni potansiyel saldırgan olarak potansiyel olarak değerlendirirsek bu durumda da onları anlamak yerine damgalamış oluruz.

Haberin Devamı

Dr. İpek Coşkun Armağan

YARDIM ÇAĞRISI GÖRÜLMELİ

Öğretmenlerin çok önemli görevleri var. Öğrencinin şiirlerinde, hikâyelerinde, resimlerinde veya projelerinde sürekli şiddet, cinayet ve saldırı temaları görülüyorsa hemen paniğe kapılmayın. Ama içerik giderek kişiselleşiyorsa; örneğin hikâyedeki saldırgan çocuğun kendisine benziyor, kurbanlar kendi okulundaki gerçek kişilerden oluşuyorsa ve buna tehdit, yoğun öfke veya başka davranış değişiklikleri de eşlik ediyorsa üzerinde durmak gerekiyor. Öğretmen bu durumdaki öğrencinin söyleyemediği yardım çağrısını görürse büyük olayları engelleyebilir.”

DİJİTAL SUSKUNLARIN SESSİZ ÇIĞLIĞI

Sadece öğretmenlerin değil ailelerin de dikkatli olması gerekiyor. Anne babayla konuşmayan çocuk internette, sosyal medyada, yapay zekâ ile konuşuyor. Öfkelerini, kırgınlıklarını, yalnızlıklarını hatta bazen şiddet düşüncelerini bu mecralarda  paylaşabiliyor. Evde aileler çocuklarını izlemeli.  Çocuk birden içine kapandıysa,  arkadaşlarından uzaklaştıysa, odasından çıkmıyorsa hemen paniklememek lazım  ama yalnızlaşmaya yoğun öfke, umutsuzluk, tehditler, kendine veya başkasına zarar verme sözleri de ekleniyorsa dikkat.  “Benim çocuğum asla yapmaz” demek kadar, çocuğun her farklı davranışından korkmak da yanlış.  Asıl mesele çocuklarımızı sürekli kontrol etmek değil, onları gerçekten görebilmek.  Ne izliyor? Ne yazıyor? Neye öfkeleniyor? Kimden nefret ediyor? Neden arkadaşlarından uzaklaştı? Son zamanlarda neden değişti? Ve en önemlisi: Bize söyleyemediği ne var? Bazen tehlike sessizce gelmez. Çocuk bir şekilde ifade eder. İşte o sessiz çığlığı duymak önemli olan.

Haberin Devamı

KİM NE YAPMALI?

AİLELER

- Ani değişimlere dikkat edin. Birden yalnızlaşma, yoğun mağduriyet hissi, artan öfke, tehditler, şiddete saplantılı ilgi veya belirgin davranış değişikliklerini takip edin.

- Sorun, dinleyin ve ilişkide kalın. Çocuğun arkadaşlarını, yaşadığı güçlükleri ve dijital çevresini tanımaya çalışın. Sağlıklı ilişki, sürekli gözetimden daha değerli.

- Tehlikeli araçlara erişimi sınırlandırın. Evde silah veya başka tehlikeli materyaller bulunuyorsa çocukların bunlara denetimsiz erişimini engelleyin.

- Biriken mağduriyet ve intikam söylemlerini önemseyin. “Bana yapılanların bedelini ödeyecekler” gibi ifadeler somut kişilere yönelmeye başladığında özellikle dikkatli olun.

Haberin Devamı

- Teşhis koymayın, damgalamayın. Depresyon, yalnızlık, sıra dışı ilgi veya davranış sorunları çocuğu şiddet faili yapmaz. Ciddi belirtiler kümelendiğinde uzman desteğine başvurun.

- Okulla iş birliği yapın. Okuldan gelen ciddi uyarılar karşısında savunmacı davranmak yerine ortak destek planına katılın.

OKULLAR

- Her öğrencinin okulda güvenebileceği en az bir yetişkin bulunmalı.

- Disiplinli tehdit değerlendirme ekipleri kurun. Okul yönetimi, psikolojik danışmanlar ve gerektiğinde ilgili uzmanlar endişe verici davranışları birlikte değerlendirmeli. Risk seviyesine göre yapılacak müdahaleyi önceden tanımlayıp, planlalayın. 

- ‘Sessizlik Kodu’nu kırın. Öğrencilerin tehdit ve endişe verici davranışları güvenli ve mümkünse gizlilik sağlayan yollarla bildirebilecekleri mekanizmalar oluşturun. 

Haberin Devamı

- Zorbalığa kararlı biçimde müdahale edin. Okulun bu konuda uygulayacağı protokolü hem öğrenci hem de velilere anlatın. Zorbayla mücadele ederken zorbalığa maruz kalan öğrencilerin de iyi oluş sürecini destekleyin.

- Disiplinde usul adaletini sağlayın. Kurallar açık ve tutarlı olsun; öğrenciler dinlensin ve alınan kararların gerekçelerini anlayabilsin. Kör otorite ya da disiplin uygulamaları ile okul iklimi kurmayın.

- Öğretmenleri erken belirtiler konusunda eğitin. Eğitimcilerin olağan ergenlik davranışları ile değerlendirme ve müdahale gerektiren davranış örüntülerini ayırt edebilmesini sağlayın.

MEDYA

- Saldırganları kahramanlaştırmayın. Faillerin isimlerini, görüntülerini, manifestolarını ve onları şöhrete taşıyabilecek içerikleri sansasyonel biçimde tekrarlamayın.

- Sorumlu habercilik standartları geliştirin. Sansasyonel başlıklardan, saldırının dramatik biçimde yeniden canlandırılmasından ve saldırganın gereksiz biçimde görünür kılınmasından kaçının.

- Bağımsız araştırma ve denetim kapasitesi oluşturun. Algoritmaların, çevrimiçi şiddet topluluklarının ve platform tasarımının çocuklar üzerindeki etkilerini düzenli olarak araştırın ve raporlayın.

- Dijital okuryazarlığı geliştirin. Çocuklara algoritmaların dikkatlerini nasıl yönlendirdiğini, çevrimiçi grupların aşırı fikirleri nasıl normalleştirebildiğini ve tehdit edici içeriklerle karşılaştıklarında nasıl yardım isteyeceklerini öğretin.