Ponad 5,5 tys. pacjentów czeka na opiekę długoterminową w domu. Placówki wciąż nie otrzymały zapłaty za nadwykonania

– Kolejki do PODD, czyli pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej – najtańszego świadczenia w opiece długoterminowej finansowanej przez NFZ – pokazują, że system nie odpowiada na rzeczywiste potrzeby osób niesamodzielnych. Za każdą osobą oczekującą stoi pacjent wymagający regularnego wsparcia oraz rodzina próbująca zapewnić mu opiekę, często ponad swoje możliwości. Warto przy tym pamiętać, że dane NFZ obejmują wyłącznie osoby w oficjalnych kolejkach i nie pokazują pełnej skali niezaspokojonych potrzeb – podkreśla w rozmowie z agencją Newseria Magdalena Osińska-Kurzywilk, prezeska Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym”.

Czym jest pielęgniarska opieka długoterminowa domowa i dlaczego pacjentów ubywa

Pielęgniarska opieka długoterminowa domowa jest przeznaczona dla osób przewlekle chorych i niesamodzielnych, które nie wymagają hospitalizacji, ale potrzebują regularnej opieki medycznej. Z raportu Ministerstwa Finansów „Przegląd wydatków na opiekę długoterminową” wynika, że w 2024 roku korzystało z niej 58,2 tys. pacjentów, podczas gdy w 2019 roku było ich 60,9 tys. Jednocześnie w latach 2020–2024 liczba osób oczekujących na to świadczenie w trybie stabilnym wzrosła o 31 proc. Autorzy raportu oceniają, że spadek liczby pacjentów nie oznacza mniejszego zapotrzebowania na opiekę, lecz świadczy o ograniczonej wydolności systemu wynikającej z problemów kadrowych i finansowych.

– Coraz bardziej ograniczana dostępność specjalistycznej opieki domowej oznacza większe obciążenie dla rodzin, a także wyższe koszty dla systemu ochrony zdrowia. Brak profesjonalnej opieki to większe ryzyko pogorszenia stanu zdrowia i hospitalizacji – przekonuje Magdalena Osińska-Kurzywilk.

Nierozliczone nadwykonania NFZ za 2025 rok. Placówki czekają na pieniądze

Sytuację świadczeniodawców dodatkowo komplikuje brak rozliczenia świadczeń wykonanych ponad limity określone w kontraktach z NFZ. Jak informuje koalicja, mimo zbliżającego się końca 2026 roku nierozliczone jest ponad 90 proc. wartości nadwykonań w pielęgniarskiej opiece długoterminowej domowej za 2025 rok. Dotychczas tylko województwo zachodniopomorskie rozliczyło nadwykonania za poprzedni rok. Kilkuset świadczeniodawców nie otrzymało jeszcze żadnej propozycji rozliczenia wykonanych świadczeń.

– Rozliczenie świadczeń już udzielonych ma znaczenie nie tylko dla podmiotów realizujących opiekę, ale przede wszystkim dla pacjentów. Jeżeli warunki finansowe udzielania świadczeń pozostają niepewne, trudniej utrzymać ich dostępność i rozwijać działalność, a tym samym obejmować opieką kolejne osoby. W sytuacji, gdy pacjenci czekają na pomoc, nie możemy traktować tej kwestii wyłącznie jako problemu rozliczeń finansowych – ocenia prezeska Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym”.

Problem nierozliczonych nadwykonań dotyczy nie tylko opieki długoterminowej. Według informacji przedstawionych przez NFZ w marcu 2026 roku wartość pozostałych nadwykonań w świadczeniach limitowanych za 2025 rok wynosiła 2,61 mld zł. Fundusz wyjaśniał, że zapłata za nie zależy od możliwości finansowych poszczególnych oddziałów wojewódzkich i nie musi obejmować ich pełnej wartości.

– PODD to nie jest zwykła pomoc w codziennych czynnościach, lecz specjalistyczne świadczenie zdrowotne: obejmuje m.in. ocenę stanu pacjenta, wykonywanie procedur pielęgniarskich, monitorowanie zagrożeń i edukację bliskich. Wymaga wiedzy, doświadczenia i przede wszystkim ciągłości opieki. Bez adekwatnego finansowania oraz warunków pozwalających pielęgniarkom bezpiecznie wykonywać zawód nie poprawimy dostępności tej opieki – podkreśla Mariola Łodzińska, prezes Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych.

Wydatki na opiekę długoterminową rosną, a placówek ubywa

W ostatnich latach wydatki na pielęgniarską opiekę długoterminową domową rosły, ale nie przełożyło się to na zwiększenie liczby pacjentów objętych świadczeniami. Według raportu Ministerstwa Finansów w 2019 roku NFZ przeznaczył na tę formę opieki 394,7 mln zł, a w 2024 roku – 789,2 mln zł. Mimo niemal dwukrotnego wzrostu nominalnych nakładów liczba pacjentów spadła w tym czasie o ok. 4,4 proc.

Zmniejsza się również liczba podmiotów, które zapewniają ten rodzaj świadczeń. Według danych Koalicji „Na pomoc niesamodzielnym” w 2016 roku było ich 1133, a w 2025 roku – 936, czyli o blisko 17 proc. mniej. Tymczasem wraz ze starzeniem się społeczeństwa zapotrzebowanie na takie świadczenia będzie rosło. Z raportu Ministerstwa Finansów wynika, że w 2024 roku 89,4 proc. pacjentów tej formy opieki stanowiły osoby w wieku co najmniej 65 lat. Według prognozy GUS w 2060 roku ta grupa wiekowa będzie stanowiła ok. 30 proc. ludności Polski

Reforma opieki długoterminowej. Co zmienią KPO i ustawa o osobach starszych?

– W dokumentach strategicznych i raportach od lat wskazuje się na potrzebę rozwoju opieki domowej, lepszej koordynacji świadczeń i wspierania osób niesamodzielnych w ich własnym środowisku. Nie możemy jednak poprzestać na deklaracjach. Potrzebne są konkretne rozwiązania organizacyjne i finansowe, które pozwolą przełożyć te założenia na rzeczywistą dostępność opieki dla pacjentów. To, co się stało z rozliczeniami nadwykonań za 2025 rok, jest zaprzeczeniem oficjalnej polityki rządu – podkreśla Magdalena Osińska-Kurzywilk.

Rozwój opieki domowej i środowiskowej jest jednym z założeń reformy systemu opieki długoterminowej w ramach Krajowego Planu Odbudowy. Ministerstwo Zdrowia wskazuje wśród jej celów m.in. zapewnienie stabilnego finansowania takich świadczeń, lepszą koordynację usług zdrowotnych i społecznych oraz ograniczenie rozdrobnienia systemu. Z kolei ustawa o osobach starszych i koordynacji opieki długoterminowej, która weszła w życie 7 sierpnia 2026 roku, ma usprawnić współpracę między instytucjami ochrony zdrowia i pomocy społecznej. Eksperci koalicji przypominają jednak, że konieczne jest równoległe rozwijanie opieki domowej i stacjonarnej, ponieważ żadna z tych form nie może zastąpić drugiej.