Gratie voor Fransman, dag nadat EU twee Russen van sanctielijst haalde

Azerbeidzjan heeft de Fransman Martin Ryan vrijgelaten, die tot tien jaar cel was veroordeeld voor spionage. De president van Azerbeidzjan heeft hem gratie verleend, een dag nadat de Europese Unie mede onder Franse druk twee Russische oligarchen van de sanctielijst tegen Rusland had gehaald. Frankrijk heeft verheugd gereageerd op de vrijlating.

Het is het nieuwste hoofdstuk in de zaak die Brusselse diplomaten versteld deed staan en die leidde tot woede bij andere EU-lidstaten. Terwijl de Europese Unie met een verlenging van de sancties de druk op Rusland wilde opvoeren, als steunbetuiging aan bondgenoot Oekraïne, eisten Frankrijk en Luxemburg dat twee namen van de lijst zouden verdwijnen.

Frankrijk had daarbij zijn zinnen gezet op het schrappen van de Oezbeeks-Russische zakenman Alisher Usmanov. Luxemburg wilde op zijn beurt oligarch Mikhail Fridman ontzien, de steenrijke bankier die miljarden euro's eist van het EU-land waar zijn Alfa-bank is gevestigd. Hij vecht de verliezen aan die hij lijdt door de sancties, een juridische strijd waar Luxemburg niet op zit te wachten.

De Financial Times(opent in nieuw venster) wist onlangs te melden waarom Frankrijk zo'n halszaak maakte van het ontzien van Usmanov op de Europese sanctielijst. In Azerbeidzjan zitten twee Fransen gevangen, veroordeeld tot straffen van tien en twaalf jaar op grond van spionage en corruptie. Het land zou hen alleen willen vrijlaten als Usmanov van de Europese sanctielijst zou verdwijnen.

De in Oezbekistan geboren Usmanov (73) verdiende zijn vermogen na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in de jaren 90, met name in de metaal- en telecomsector. Ook stak hij ooit geld in de Londense voetbalclub Arsenal. Hij sprak zich niet uit tegen de oorlog in Oekraïne. Mede daarom belandde hij in 2022 kort na de Russische invasie op de Europese sanctielijst.

Met een sterk netwerk in voormalige Sovjetlanden probeerde hij sindsdien onder de sancties uit te komen, die hem reisbeperkingen opleggen en maken dat hij niet bij al zijn geld kan. De lijntjes met bijvoorbeeld de president van Azerbeidzjan zijn kort; ze studeerden aan dezelfde diplomatenschool in Moskou en kennen elkaar persoonlijk, schrijft het Britse persbureau Reuters.

Tegelijkertijd onderhouden hoofdsteden Bakoe en Parijs moeizame banden met elkaar, vanwege Frankrijks steun aan buurland Armenië, de historische rivaal van Azerbeidzjan. Kennelijk zag Frankrijk in het schrappen van Usmanov van de sanctielijst een uitgelezen kans om beweging te krijgen in een stroef dossier, ongeacht de storm van kritiek die daarop zou volgen.

President Zelensky bespeurt in het schrappen van de namen de hand van Rusland, dat er in zijn ogen alles aan doet om Europese bondgenoten tegen elkaar uit te spelen in hun steun aan Oekraïne. "Misschien zijn deze twee oligarchen nu heel blij", zei hij vanuit New York. "Maar ik zal dezelfde namen weer aanmelden bij Europa."

Ondertussen wil Frankrijk in de openbaarheid nergens op ingaan. De Franse regering omschreef de vrijlating van Ryan als "een humanitair gebaar dat de weg vrijmaakt voor betere betrekkingen" tussen beide landen.

Een Azerbeidzjaanse diplomaat noemde verhalen over uitgeoefende druk op Frankrijk "categorisch ongegrond". De diplomaat stelde dat zijn land openlijk had gepleit voor het schrappen van Usmanovs naam van de Europese lijst, omdat het de sancties tegen hem als "onrechtvaardig" beschouwt.