Polder praat over nieuw sociaal akkoord, maar waarom eigenlijk?

Het is tijd voor een nieuw 'sociaal akkoord' en daarom starten de gesprekken hierover in 'de polder'. Onder anderen premier Jetten en de ministers Vijlbrief van Sociale Zaken spreken vandaag met vakbonden en werkgevers. Maar wat is een sociaal akkoord eigenlijk, wie gaat erover en waarom gaan ze juist nu onderhandelen?

Dat er gesproken gaat worden over een sociaal akkoord is best wel bijzonder: tot nu toe is er zes keer een dergelijk landelijk akkoord gesloten. De eerste keer was begin jaren 70 en het laatste akkoord dateert alweer van 2013, hoewel je ook zou kunnen zeggen dat het pensioenakkoord uit 2019 eronder valt.

Een sociaal akkoord (ook weleens centraal akkoord genoemd) is een overeenkomst tussen werknemers, werkgevers en de overheid. Die partijen, die samen wel 'de polder' worden genoemd, maken afspraken over bijvoorbeeld loonontwikkeling, uitkeringen en arbeidsvoorwaarden. Die kaders moeten daarna nog wel worden gevat in wetgeving en bijvoorbeeld cao's per sector.

Kabinetsval

Er wordt dus een richting afgesproken die het land op moet gaan. En omdat er zoveel belanghebbenden betrokken zijn, hebben de afspraken breed draagvlak, is het idee. Daardoor houden de plannen stand, ook als bijvoorbeeld een kabinet valt.

Een sociaal akkoord heeft breed draagvlak, omdat er dus veel partijen aan tafel zitten. Namens de werkgevers zitten werkgeversorganisatie VNO-NCW, ondernemersvereniging MKB-Nederland en de landbouworganisatie LTO erbij. Samen vertegenwoordigen zij naar eigen zeggen zo'n 500.000 bedrijven.

Namens de werknemers praten vakbonden FNV, CNV en VCP mee. Opgeteld hebben die meer dan een miljoen leden.

Wat het draagvlak nog wat breder maakt is dat een aantal politieke partijen zich van oudsher verbonden voelt aan een van de gesprekspartners. Zo heeft Pro nauwe banden met de FNV, voelt CDA zich verbonden met vakbond CNV en boerenorganisatie LTO en heeft VVD veel op met ondernemersclubs VNO-NCW en MKB-Nederland.

Een sociaal akkoord wordt niet op vastgestelde momenten gesloten. Vakbonden, werkgevers en kabinet besluiten op een gegeven moment, als er van alles borrelt, dat het tijd is voor nieuwe afspraken.

In 1982, bijvoorbeeld werd het 'Akkoord van Wassenaar' gesloten. Kern was toen dat onder druk van de stijgende werkeloosheid, de stijging van de lonen werd beperkt. Werknemers kregen daarvoor terug dat ze minder hoefden te werken.

De agenda van dit akkoord

Dit keer is de arbeidsongeschiktheid een belangrijk thema en dan vooral de WIA. WIA staat voor Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen en regelt een uitkering voor mensen die niet kunnen werken omdat ze ziek zijn.

Het systeem staat onder druk, omdat er steeds meer mensen 'in de WIA' komen te zitten, en omdat ze er moeilijk weer uit komen. Dat kost miljarden euro's aan uitkeringen en daarnaast kan de organisatie die het allemaal moet regelen, het UWV, het niet aan.

Dit is aan de hand met de WIA:

Sla de carrousel over

• Wat is de WIA?

• Aanvragen en toekenningen

• Hoe verloopt de beoordeling?

• Inkomensverlies bepaalt uitkering

• Zelfde aandoening, verschillende uitkering

• Kortom...

Slide 1 van 6

Naast de WIA zal er ook gesproken worden over de WW. De Werkeloosheidswet regelt een tijdelijke uitkering voor mensen die zonder werk komen te zitten. Het kabinet wil die uitkering versoberen, maar de bonden vinden dat een slecht idee. In Nederland ontvangen zo'n 195.000 mensen een WW-uitkering.

'Werk naar werk' is een ander belangrijk onderwerp voor het kabinet. De arbeidsmarkt is in beweging, is het idee, en hoe voorkom je dat mensen van werk naar een dure uitkering gaan?

Overheidspot

Een wat technischer punt voor de onderhandelingstafel is de kwestie rond de zogeheten AOF-premies. Dat is geld dat werkgevers storten in een overheidspot waarmee onder andere de WIA wordt betaald.

Die premie is een percentage van het loon dat werkgevers betalen. En dat percentage is de afgelopen jaren gestegen, terwijl de pot geld alleen maar voller is komen te zitten. De AOF-premie wordt ondertussen, door het kabinet, ook gebruikt om andere dingen te kunnen betalen. Bonden en ondernemers willen hier wat aan veranderen.

Verder staat ook nog de groei van de economie op het programma. Minder regels en lagere lasten voor bedrijven jagen die groei aan, en een grotere economie levert geld op, ook voor schatkist, is het betoog van de werkgeversorganisaties. Uitgangspunt voor deze discussie is het rapport van oud-ASML-topman Peter Wennink.

Wel/geen haast

Wanneer dit allemaal moet leiden tot een nieuw sociaal akkoord is nog onduidelijk. Het kabinet, dat met de afspraken geld hoopt te besparen, noemde eerder komend voorjaar als mogelijkheid. Maar FNV-voorzitter Hans Spekman heeft al laten weten dat hij daar niet hetzelfde in staat. "Ik voel mij niet gehaast."

De voorzitter van werkgeversorganisatie VNO-NCW, Coen van Oostrom, wilde eerder geen voorspelling doen. "Ik vind tijd niet zo belangrijk. Het allerbelangrijkste vind ik dat we er werkelijk in slagen om de economische groei aan te zetten."

De verwachting is dat na het gesprek van vandaag een gezamenlijke streefdatum bekend wordt. Ook wordt er mogelijk meer duidelijk over de gespreksonderwerpen.