Şam’ın şekeri değil Isparta gülü

Cumhuriyet Kitap’ın 23 Temmuz 2026 (1901) sayısı çok mutlu etti beni. Kapakta benim “Hemingbey” dediğim Ernest Hemingway’in en sevdiğim fotoğrafı ve içeride, Türkiye’de henüz keşfedilmemiş bir cevher Ferda Fidan, Hemingway’in en sevdiğim kitabı (öyküsü) Paris Bir Şenliktir üzerine muhteşem bir yazı döşemiş. Derken 10. sayfada bu şenlik sona eriyor: Dr. Osman Seçkin’in yazısı. Başlık: “Begüm Egeli Bursalıgil’den ‘Rosa Damascena (Damask Gülü) Gizem ve Tarihin ‘Gül’ü!”
Ne olduğunu biliyorum ama domuzluğumdan Vikipedi’ye “Rosa damascena nedir?” diye yazıyorum. Bakalım “Damask gülü” neyin nesi imiş?...
“Damascena, yaygın olarak bilinen adıyla Isparta gülü veya Şam gülü (Latince: Rosa damascena), kozmetik, parfüm ve gıda sanayisinde kullanılan, dünyadaki en değerli uçucu yağ ve gül suyu kaynağı olan melez bir gül türüdür.”
Meğer Begüm Egeli Bursalıgil adlı bir hatun Rosa Damascena adlı bir roman yazmış ve bu 248 sayfalık kitap Boyut Yayınevi tarafından bu yıl yayımlanmış. Yazının içinde kitabın kapağı ile yazarın gülümseyen bir fotoğrafı var.
Dr. Osman Seçkin söz konusu romanı ve yazarını tanıtıyor:
[Begüm Egeli Bursalıgil, 1982 İzmir doğumlu. İzmir Amerikan Lisesi sonrası Koç Üniversitesi’nde işletme okudu. 2005’te Milano’da Bocconi Üniversitesi’nde moda, lüks tüketim ve tasarım yönetimi üzerine yüksek lisans yaptı. Devamında İstanbul’da pazarlama alanında kurumsal çalışmaya başladı. Yazar, bugün Londra’da yaşıyor ve çalışmalarını burada sürdürüyor.
İlk romanı Sessiz Havuz 2024’te yayımlanan Bursalıgil, kısa süre önce Boyut Yayınları tarafından yayımlanan ikinci romanı Rosa Damascena (Damask Gülü) ile okurlarla buluştu. Roman daha kapağından itibaren okura bilinçli estetik tercih sunuyor: Gül temasını romantik çağrışımlardan özellikle uzak tutan kapak tasarımında Fibonacci spirali deseni dikkat çekiyor. Altın orana büyük ölçüde yaklaşan bu spiral; deniz kabuklarından ayçiçeği tohumlarına, kasırgalardan galaksi kollarına kadar doğada sıkça karşımıza çıkan, uyumun ve organik büyümenin simgesi olan bir formdur. On üç bölümden oluşan romanın kurgusunda da bu spiral yapının izleri hissediliyor.
Bir reklam metni sanki! Kitap kapağının romanın içeriğiyle, anlatım tarzıyla ilişkisi ne? Saçmalık! Benim üzerinde durmak istediğim bir başka görülmemiş çiğ züppelik!
Rosa Damascena (Damask Gülü) kitabın adı. “Rosa” sözcüğü köken olarak Latince. Günümüzde birden fazla dilde çok kullanılan ortak bir sözcüktür. Kullanıldığı diller ve anlamları şöyledir:
İtalyanca ve İspanyolca: “Gül” veya “pembe” anlamına gelir.
Almanca: “Pembe” demektir.
İngilizce: Hem “gül” anlamına gelen bir isim hem de renk olarak kullanılır.
Damascena (Damask): Damascus (Dimaşk).
Rosa damascena: Şam gülü; Isparta gülü.
Eleştiri ya da tanıtım yazısı yazan Dr. Osman Seçkin, yazarın romanına Isparta gülü adını vermek varken neden Rosa Damascena adını verdiğini sorgulamıyor? B.E. Bursalıgil romanına Fantirifitton adını vermiş olsaydı, fantirifittonluğu romanın içeriğinde ve biçeminde arardım. Yazısında romana ilişkin hemen hemen tek satır yok ama “parfüm” nesnesine ilişkin ansiklopedik bilgi veriyor.
Söz ve Yazı, Şiir ve Gerçeklik, Tabula Rasa, Yazınsal Söylem Üzerine adlı kitaplarımda yazınsal (edebi) metnin yapısı irdelenir. Şairler, öykü yazarları ve romancılar, eleştirmenlerden her zaman birkaç adım öndedir. Ama bu durum, Dr. Osman Seçkin’in B.E. Bursalıgil’in romanının adının neden Isparta gülü değil de Rosa Damascena olduğunu irdelemesine, sorgulamasına hiç de engel değildir.
Türkiye’de roman, öykü ve şiir yazını ineğin kendi sütünü içmesine benzer. Ve ne yazık ki Nurullah Ataç gibi, Hüseyin Cöntürk gibi, Asım Bezirci gibi eleştirmenimiz de yok. Listeye Fethi Naci’yi neden eklemediğimi sormayın çünkü o eleştirmen değil, yazarına göre, veriştirmen ya da övgümendir. Benim kuşağımın şair ve yazarları, Ataç, Cöntürk ve Bezirci’nin gözlerinin üzerlerinde olduğunu hissederlerdi.
Bu yazının amacı B.E. Bursalıgil’in romanı Rosa Damascena’yı eleştirmek, değerlendirmek değildir. Söz konusu romanı okumadım. Başka ineklerin sütünü içmiş bir başyapıt olmasını içtenlikle temenni ederim. Sadece Dr. Osman Seçkin’in yazısının bir eleştiri olmadığını gördüm. Reklam soslu bir yazı yazmış; bir eleştiri yazısı yazmasını da salık vermek isterim. Bir de yanıtını bulamadığım bir soru var: Neden Rosa damascena da Isparta gülü değil? Bu soruyu acaba kitabın yazarı mı açıklasa?... Ama bakarsınız “Sana ne, size ne!” de diyebilir. O zaman da biz gerekeni yaparız.
KioskNews shows a cleaned-up reading view extracted from the publisher’s page — the original always lives on their site, not ours.