Ook zonder kabinet kan de Israëlische oppositie al haar stempel drukken

Lennard Swolfscorrespondent Israël en Palestijnse Gebieden

Het nieuwe Israëlische parlement, de Knesset, wordt vanmiddag geïnstalleerd. Terwijl de coalitieonderhandelingen onder leiding van oppositieleider Gadi Eisenkot nog maar net zijn begonnen, kan hij de nieuwe machtsverhoudingen in het parlement al benutten voordat een nieuwe regering is gevormd.

De partijen die tegenover Netanyahu staan, hebben namelijk met 67 van de 120 zetels in het nieuwe parlement een meerderheid. Daarvan zijn 19 zetels in handen van de Arabische partijen. Hoewel sommige oppositieleiders in het kamp van Eisenkot geen regering willen vormen met de Arabische partijen, kunnen ze wel samen optrekken in het parlement. De Knesset is namelijk een zelfstandig staatsorgaan dat los van de regering kan functioneren.

Parlementsvoorzitter vervangen

Bovenaan de agenda van het oppositieblok staat het vervangen van de huidige parlementsvoorzitter Amir Ohana, van de Likud-partij van Netanyahu, voor iemand uit de partij van Eisenkot. Hiermee krijgt de oppositie meer controle over de parlementaire agenda en de behandeling van wetsvoorstellen.

Het is gebruikelijk dat de nieuwe voorzitter pas gekozen wordt wanneer een nieuwe regering wordt gevormd. Maar de stemming kan naar voren worden gehaald wanneer minstens 61 parlementariërs daar schriftelijk om verzoeken. Alle partijen uit de oppositie hebben inmiddels aangegeven de huidige Knesset-voorzitter te willen vervangen.

Onderzoek naar 7 oktober 2023

De volgende stap is het instellen van een zogeheten 'Arrangements Committee'. Dit tijdelijke orgaan speelt een belangrijke rol bij de inrichting van het nieuwe parlement. Het kan onder andere speciale commissies instellen die wetsvoorstellen kunnen behandelen, nog voordat er vaste commissies zijn gevormd.

Eisenkot liet eerder al weten dat hij wetgeving wil voorbereiden om een staatscommissie van onderzoek in te stellen naar de terreuraanval van Hamas op 7 oktober 2023. Dit is een belangrijke verkiezingsbelofte van het oppositieblok. Netanyahu werkt zo'n onderzoek al jaren tegen.

Daarnaast wil Eisenkot een aantal omstreden juridische hervormingen die onder Netanyahu zijn aangenomen intrekken. Zo werd er onder zijn regering in maart 2025 een wet aangenomen die politici meer invloed geeft op de benoeming van rechters. Eisenkot wil deze wet zo snel mogelijk terugdraaien.

Ook wil hij de ambtstermijn voor het premierschap beperken tot maximaal 8 jaar en een wet doorvoeren die voorkomt dat personen tegen wie een strafrechtelijke aanklacht loopt premier kunnen worden.

Dit kan gevolgen hebben voor Netanyahu omdat er meerdere strafzaken tegen hem lopen, al kan het Hooggerechtshof een dergelijke wet tegenhouden. Critici kunnen aanvoeren dat de wetgeving specifiek op Netanyahu is gericht en dat die bedoeld is om een politiek tegenstander uit te sluiten.

Het is overigens nog maar de vraag of alle wetten worden aangenomen. Hoewel de oppositie op papier een meerderheid van 67 zetels heeft, betekent dat niet dat alle partijen ook mee zullen stemmen met ieder wetsvoorstel. De partijen hebben ieder hun eigen belangen en politieke prioriteiten. De komende periode zal dan ook een test zijn hoe eensgezind het oppositieblok kan optreden.

Netanyahu niet machteloos

Netanyahu blijft ondertussen aan het hoofd staan van de demissionaire regering en behoudt daarmee enkele bevoegdheden. Vooral op het gebied van defensie, nationale veiligheid en buitenlandbeleid houdt de regering van Netanyahu veel zeggenschap.

In de praktijk betekent dit bijvoorbeeld dat Netanyahu nog steeds bevoegd is om een nieuwe aanval op Iran door zijn regering te laten goedkeuren. Daarvoor is geen meerderheid in het parlement nodig. De dreiging van een nieuwe oorlog hangt al weken in de lucht, maar de bal lijkt vooralsnog bij de Amerikaanse president Trump te liggen.

Eisenkot zal ondertussen proberen zo snel mogelijk een regering te vormen. De coalitieonderhandelingen zijn gisteren officieel gestart. Terwijl meerdere wegen naar een regering kunnen leiden, zitten veel verkiezingsbeloftes in de weg. Het is dus de vraag of hij eruit komt en hoe stabiel een eventuele regering onder zijn leiding zal zijn.