سراب توافق؛ اتلاف وقتِ ترامپ وادامه مذاکره با اصرار قطر و عربستان

رئیس جمهور آمریکا می‌گوید که قطر و عربستان سعودی خواهان راه‌ حل مسالمت‌آمیز با جمهووری اسلامی هستند اما ایالات متحده «حملات نظامی» را نیز در نظر دارد. 

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده، روز دوشنبه ۹ نوامبر در یک مصاحبه‌ تلفنی با خبرگزاری «رویترز» اعلام کرد که قطر و عربستان سعودی خواهان راه‌ حل مسالمت‌آمیز برای درگیری جاری با رژیم ایران هستند، اما ایالات متحده آماده است در صورت لزوم «حملات نظامی» را از سر بگیرد.

به گزارش رویترز، ترامپ که پیشتر در همین روز با نخست‌وزیر قطر دیدار کرده بود، گفت: «قطر و عربستان هر دو ترجیح می‌دهند راه‌ حل مسالمت‌آمیز در پیش گرفته شود». وی همزمان افزود: «ما هروقت بخواهیم آماده‌ایم با حملات نیز پیش برویم.» او در عین حال عنوان کرد که عجله‌ای برای از سر گرفتن حملات ندارد و از محاصره دریایی آمریکا علیه رژیم ایران در تنگه هرمز راضی است. ترامپ گفت: «ببینیم به کجا می‌رسد، من آماده‌ام».

این اظهارات پس از دیدار ترامپ با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل‌ثانی، نخست‌وزیر و وزیر خارجه قطر، منتشر شد. قطر نقش میانجی کلیدی را در تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به درگیری ایفا می‌کند. شیخ محمد پیش از سفر به واشنگتن، در تهران با مقامات جمهوری اسلامی گفتگو کرده بود.

منابع ارشد آمریکایی و منطقه‌ای پیش از این دیدار، احتمال توافق فوری را بسیار کم ارزیابی کرده بودند. این اظهارات در حالی منتشر می‌شود که تلاش‌های میانجیگری ادامه دارد و مقامات قطری پیشنهادهایی از جمله بازگشایی تنگه هرمز در ازای لغو محاصره و آزاد ساختن دارایی‌های مسدود شده‌ی ایران را مطرح کرده‌اند.

انور قرقاش، مقام ارشد اماراتی،  گفته است دستیابی به توافق سیاسی جامع، دشوار به نظر می‌رسد و باید برای دوره‌ی طولانی عدم قطعیت آماده شد که در آن نه حل قاطع و نه نظم پایدار منطقه‌ای، تضمین‌شده نیست.

در حال حاضر حملات متقابل ادامه دارد؛ طبق گزارش‌ها، نیروی دریایی آمریکا، مواضع نظامی را در جزیره‌ی قشم هدف قرار داده، رژیم ایران همچنان به کشتیرانی تجاری در خلیج فارس و تنگه هرمز حمله می‌کند و متحدان حوثی آن در یمن، عربستان سعودی را هدف می‌دهند.

منابع وابسته به جمهوری اسلامی به رویترز گفته‌اند، هدف حملات آمریکا در جزیره قشم، سیستم‌های راداری پدافند هوایی و ناوبری کشتی‌ها، پایگاه‌های پرتاب موشک و سیستم‌های مین‌گذاری بوده است.

در همین رابطه، آمارها نشان می‌دهد حملات چریکی جمهوری اسلامی به نفتکش‌ها در خلیج‌ فارس از ماه اکتبر به بالاترین سطح از آغاز جنگ رسیده است. رژیم ایران معمولاً مسئولیت این ضربات را نمی‌پذیرد و روز یکشنبه اعلام کرد یک تانکر در شرق تنگه هرمز به مین برخورد کرده است.

گزارشگر تلویزیون دولتی رژیم ایران، روز دوشنبه ۱۸ آبان گفت، یازده تانکر طی ۱۰ روز گذشته «از کار افتاده» شده‌اند. همزمان حوثی‌های متحد جمهوری اسلامی در یمن روز یکشنبه به ساختمان اداری شرکت آرامکو در ریاض حمله کردند که طی آن پنجره‌های چند طبقه تخریب شد. وزارت انرژی عربستان این آسیب را تأیید کرد.

دونالد ترامپ پیشتر در مصاحبه با «سی‌ان‌ان» گفته بود که اگر مذاکرات پیشرفت کند و یک توافق قوی‌ امضاء شود، احتمال حملات تازه «بسیار کم» است، اما نیروهای آمریکایی آماده باقی می‌مانند.

محاصره دریایی آمریکا در تنگه هرمز یکی از ابزارهای اصلی فشار بر جمهوری اسلامی است. ترامپ در گفتگو با خبرنگاران اعلام کرد که از این محاصره راضی است و عجله‌ای برای تشدید نظامی ندارد، هرچند آمادگی برای اقدام را حفظ می‌کند.

پیشنهاد رژیم ایران برای پایان درگیری، شامل پایان محاصره بنادر ایران توسط آمریکا، لغو برخی تحریم‌ها و توقف بمباران‌ها در لبنان در ازای توقف حملات به کشتیرانی بین‌المللی توسط سپاه پاسداران است، با این شرط که مذاکرات درباره‌ی برنامه هسته‌ای و سایر تحریم‌ها بعداً انجام شود.

جمهوری اسلامی این طرح را منطقی‌ترین گزینه‌ی موجود توصیف کرده، اما ایالات متحده آن را رد کرده است. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، شرایط رژیم ایران را «غیرواقع‌بینانه و خنده‌دار» خوانده است. نقاط اختلاف اصلی شامل ترتیب اقدامات و سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده‌ی جمهوری اسلامی است.

عربستان سعودی و قطر به عنوان متحدان کلیدی آمریکا در خلیج فارس نگران تشدید درگیری هستند. حملات حوثی‌ها به عربستان و تأثیر بر امنیت اقتصادی آنها، انگیزه‌ی آنها را برای پیگیری دیپلماسی افزایش داده است.

قطر به‌ عنوان «میانجی» نقش فعالی در انتقال پیام‌ها و پیشنهادها بین واشنگتن و جمهوری اسلامی و پافشاری بر این مذاکرات «بی‌حاصل» داشته است.

مواضع ترامپ در مقابل جاه‌طلبی‌های جمهوری اسلامی، ترکیبی از تهدید نظامی و باز گذاشتن فضای دیپلماسی بوده است. پس از انتخابات میاندوره‌ای که جمهوریخواهان با شکست مواجه شدند، ممکن است ترامپ محاسبات خود را برای دستیابی به یک پیروزی تغییر دهد، اما همچنان بر حفظ فشار از طریق محاصره دریایی تأکید دارد.

گزارش‌های تکمیلی از منابع دیگر مانند «اکسیوس» نشان می‌دهد، جی. دی. ونس طی دو هفته‌ی گذشته بطور روزانه با میانجی‌های قطری و پاکستانی در تماس بوده و استیو ویتکاف و جرد کوشنر نیز با او همکاری دارند.

گفته می‌شود از سوی مذاکره‌کننده‌کنندگان جمهوری اسلامی، طرح دو روزه‌ای با عنوان اقدامات اعتمادساز پیشنهاد شده است که شامل رفع محاصره دریایی و آزاد ساختن بخشی از دارایی‌های مسدود ایران در روز اول و دعوت رسمی از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای بازرسی سایت‌های آسیب‌دیده می‌شود.

رئیس‌جمهور ایالات متحده پیشتر نیز به صراحت اشاره کرده بود که مذاکره با جمهوری اسلامی صرفاً «اتلاف وقت» است و هیچ فایده‌ی عملی و پایدار در پی ندارد، زیرا این رژیم بارها نشان داده که از گفتگوها تنها برای خرید زمان و ادامه‌ی برنامه‌های هسته‌ای و منطقه‌ای خود بهره می‌برد.

کشورهای عربی خلیج‌ فارس به دلیل ناتوانی آشکار در دفاع مستقل از خود در برابر تهدیدات خرابکارانه‌ی رژیم ایران، با ترجیح‌ دادن منافع کوتاه‌مدت، به شدت بر تداوم میانجیگری و فشار برای مذاکرات آمریکا با رژیم ایران تأکید می‌کنند تا بار امنیت خود را بر دوش واشنگتن بیندازند.

با این حال، روند بدون نتیجه‌ی مذاکرات با بقایای جمهوری اسلامی، حاصل سراب توافقی است که واقعیت نخواهد یافت؛ زیرا رژیم ایران بقای خود را در باج‌خواهی مذاکراتی و فرسایشی کردن درگیری و افزایش هزینه‌های اقتصادی و سیاسی می‌داند؛ کم نیستند سیاستمداران منطقه‌ای و تحلیلگرانی که راه منطقی را بجای دور زدن در مسیرهای دیپلماتیک بی‌ثمر، اقدام قاطعانه و مؤثر را برای یکسره کردن تکلیف جمهوری اسلامی توصیه می‌کنند تا امنیت بلندمدت خاورمیانه تضمین شود.