Wielka ucieczka z wielkich miast. Młodzi mają dość. Nie tylko cen mieszkań

• Młodzi dorośli coraz częściej decydują się na powrót do mniejszych miejscowości z powodów ekonomicznych, rodzinnych lub niedopasowania do tempa życia w dużych miastach.

• Prof. Piotr Szukalski zaznacza, że powroty są korzystne dla wyludniających się regionów, ponieważ wracający posiadają zazwyczaj lepsze kwalifikacje i cenne umiejętności zawodowe.

• Wysokie koszty wynajmu mieszkań oraz trudna sytuacja na rynku pracy sprawiają, że część osób nie jest w stanie utrzymać się w dużych miastach i wraca w rodzinne strony.

- Nie korzystam raczej z możliwości, jakie daje mi miasto - przyznaje Amelia. W tym roku rozpoczęła piąty i - na szczęście! - ostatni rok jednolitych studiów magisterskich. Odlicza dni do obrony, bo każdy z nich przybliża ją do wyjazdu z Krakowa.

- Całe życie wychowywałam się na wsi na Podkarpaciu. Już w liceum, kiedy planowałam studia, wiedziałam, że Kraków będzie moim kolejnym przystankiem. Chyba trochę go romantyzowałam, bo bardzo chciałam wyrwać się ze wsi - wspomina.

Po przeprowadzce "zachłysnęła się miastem" i namiastką dorosłości.

- Poczułam smak wolności. Nikt nie wiedział, o której wracam do domu, co robię i jak organizuję sobie czas poza studiami. Dość szybko jednak wyszłam z ery imprezowania i to początkowe zauroczenie minęło - wyznaje.

A teraz? "Fazę klubową", jak to ujęła, Amelia ma już dawno za sobą.

- W teatrze byłam raz. Nie uczestniczę też w innych wydarzeniach organizowanych w mieście. Z czasem, dorastając i dojrzewając, nauczyłam się, że najbardziej lubię spędzać czas w domu albo na łonie natury. Tak naprawdę mogę sobie to zapewnić w każdym innym miejscu niż duże miasto - dodaje.

Adam nie planował przeprowadzki. Zaczęło się od zmiany pracy.

- Przeszedłem z trybu stacjonarnego na zdalny. Start u nowego pracodawcy przypadał na początek roku i wtedy też kończyła się umowa na wynajem mieszkania. Był to idealny czas na powrót w rodzinne strony i mały życiowy reset - wspomina 29-latek.

Wcześniej w Krakowie żył według modelu "9-to-5" (praca od godz. 9 do godz. 17). - Jednak wliczając czas dojazdu, panujące w mieście korki i spóźnioną komunikację miejską, wychodziło bardziej "7-to-6" - wylicza.

To właśnie ciągły tłok był jednym z głównych powodów decyzji o wyjeździe.

- Wpłynęła na to kumulacja narastającej frustracji i zmęczenia dużym miastem. Nowa praca była furtką do większej zmiany. Duże znaczenie miały w tym wszystkim też moje finanse - wyznaje Adam.

Ostatni z powodów przesądził o kierunku przeprowadzki.

- Nie widziałem sensu w zmianie Krakowa na inną metropolię. Powrót do domu rodziców pozwolił mi zaoszczędzić. Koniec wydawania z roku na rok coraz większych pieniędzy na wynajem mieszkania i komunikację miejską - tłumaczy.

Paulina wyjechała z rodzinnego Olsztyna do Trójmiasta na studia magisterskie. Miała 22 lata, gdy przeprowadziła się do Sopotu. Potem "tak wyszło", że spędziła nad morzem 14 kolejnych lat.

Choć Trójmiasto dawało jej to, czego młodej dziewczynie brakowało w znanym na wylot rodzinnym mieście, początki nie były dla Pauliny łatwe.

- Musiałam się utrzymać praktycznie sama, więc miałam pracę. Czas leciał, od znajomych i rodziny słyszałam, że z pracą w Olsztynie lipa i że nie warto wracać. Żyłam więc trochę na dwa miasta - wspomina. Nad morzem trzymały ją praca i studia. W Olsztynie rodzina, przyjaciele i dwuletni kurs weekendowy.

- Przez te 14 lat ciągle wracałam do myśli o powrocie i o tym, czy to w ogóle możliwe. Z czasem chyba pogodziłam się z myślą, że będę krążyć na tej trasie już zawsze - opowiada.

Przełomem okazały się narodziny bratanka. Kolejne przyjaciółki Pauliny także zostały mamami, a ona nie wyobrażała sobie roli weekendowej cioci.

- Gdy do tego doszły problemy zdrowotne mojej mamy, dziadków i teściów, oboje poczuliśmy, że chcemy być bliżej rodziny. Nigdy nie wiadomo, co się wydarzy - wyznaje.

Czarę goryczy przelał jednak rynek mieszkaniowy.

- Wbrew pozorom koszty życia w tych dwóch miastach szczególnie się nie różnią, ale mieszkania w Trójmieście były dwa razy droższe - szacuje.

Wtedy klamka zapadła: Paulina przeszła na pracę zdalną i w wieku 36 lat wróciła do rodzinnego miasta.

Co sprawia, że młodzi rezygnują z życia w dużym mieście?

- Znaczna część osób, która studiuje poza swoim miejscem zamieszkania, wraca do miejscowości rodzinnych lub w ich pobliże z uwagi na różne uwarunkowania rodzinne czy ekonomiczne - komentuje dla Interii demograf i gerontolog społeczny, prof. Piotr Szukalski.

- Jeśli ktoś ma na przykład pewność, że będzie miał gdzie mieszkać, dostanie mieszkanie, odziedziczy dom albo przejmie firmę rodziców, to samoistnie wzmacnia to gotowość do powrotu - tłumaczy.

Według eksperta skala wyjazdów do większych miast jest bardzo duża, zarówno w związku z nauką, jak i z pracą.

- Można natomiast wyróżnić kilka kategorii osób wracających. Pierwsza to ci, którzy z definicji czasowo wyjechali. Druga grupa to osoby, które planowały zostać w nowym ośrodku, ale im się nie udało z różnych względów: nie stać ich na wynajem mieszkania albo nie mogą znaleźć dobrej pracy. Patrząc na różne realia, wracają do domu, bardzo często robiąc dobrą minę do złej gry - wymienia.

- Jest też trzecia grupa, której powroty wynikają z niedopasowania do tempa życia w nowym miejscu i do pewnych obiektywnych warunków, które sprawiają, że wiele osób stwierdza: "To nie dla mnie" - wyjaśnia.

Życie na walizkach. "Odliczam dni do wyprowadzki"

Amelia, podobnie, jak swego czasu Paulina, krąży między dwoma miastami. Szybko zaobserwowała, że gdy wraca po weekendzie na wsi do Krakowa, momentalnie traci odzyskaną w domu energię.

- Na wsi mogę wyjść pobiegać po lesie, spędzać czas z ludźmi albo rozwijać swoje zainteresowania. W Krakowie trudniej mi znaleźć w sobie taką motywację. Często mam poczucie, że walczę ze sobą, żeby nie spędzić całego dnia na scrollowaniu telefonu, jakbym po prostu czekała, aż ten dzień się skończy - opisuje.

Nie bez znaczenia jest też fakt, że Kraków kojarzy się jej ze studiami, które stały się dla niej ciężarem.

- Jakiś czas temu sama przed sobą przyznałam, że to niekoniecznie jest to, co chciałabym robić w przyszłości. Przez to coraz trudniej jest mi znaleźć powody, dla których miałabym zostać w tym mieście - tłumaczy.

Na wyprowadzkę z Krakowa zdecydowany jest także jej partner.

- Pracuje zdalnie, więc w zasadzie jest mu obojętne, skąd będzie to robił - dodaje Amelia.

W innym wypadku dla ukochanej osoby "pewnie wytrzymałaby w Krakowie maksymalnie kilka lat". Nie dłużej.

Zdaniem demografa powody powrotów młodych ludzi do rodzinnych miast raczej się nie zmieniają. Znaczenie poszczególnych z nich już tak.

- Zawsze one występowały, natomiast obawiam się, że na przykład po napływie Ukraińców uciekających przed wojną i drastycznym wzroście kosztów wynajmu mieszkań mogło pojawić się więcej osób, które nie poradziły sobie z utrzymaniem w nowym miejscu- wyjaśnia.

- Jeśli muszę ponosić większe koszty, często niestety okazuje się, że zwyczajnie mnie na to nie stać - tłumaczy prof. Szukalski, dodając, że pewne czynniki mogą więc dodatkowo wpływać na częstość występowania poszczególnych kategorii.

- Osoby, które wracają z przekonaniem, że chcą związać swoją przyszłość z rodzinną miejscowością, są oczywiście bardzo cennym zasobem. Z reguły mają lepsze kwalifikacje, pewne umiejętności i wiedzę - stwierdza.

- Myślę, że każdy powrót jest dobry z perspektywy miast czy obszarów, które się wyludniają, może z wyjątkiem ekstremalnych przypadków, czyli osób, których niepowodzenia w dużym stopniu odzwierciedlały niechęć do pracy, brak motywacji czy różnego rodzaju kwestie osobowościowe - ocenia.

Młodzi wracają pod dach rodziców. Ceną bywa prywatność

Według eksperta dotyczy to także osób, które tak jak Adam i Paulina pracują w rodzinnym mieście zdalnie.

- Nawet jeśli osoby w ten sposób pracujące nie napędzają lokalnego rynku pracy, wciąż wydają pieniądze w miejscu, w którym mieszkają, a zatem wspomagają lokalny rynek usług konsumpcyjnych. Jeśli formalnie mieszkają w danej miejscowości i płacą podatki, samorząd otrzymuje swoją część podatku dochodowego od osób fizycznych - wymienia.

Demograf zwraca uwagę, że dla mniejszych ośrodków szczególnie cenne są osoby najwyżej wykształcone, posiadające unikatowe lub bardzo wartościowe kwalifikacje i umiejętności.

- Tak naprawdę od tego, czy do małych miasteczek będą chcieli wrócić ludzie, którzy skończyli medycynę albo studia inżynieryjne, czyli przedstawiciele zawodów, w których występują niedobory kadrowe, zależy jakość życia w tych miejscowościach - mówi profesor Szukalski.

Adam nie kryje, jak dużo znaczy dla niego swoboda finansowa, jaką cieszy się po przeprowadzce do rodziców.

Ten krok pozwolił mu też odnowić relacje z bliskimi znajomymi, którzy nigdy nie wyprowadzili się z jego miasteczka. Ceną okazała się natomiast utrata prywatności. Dla mężczyzny przed trzydziestką nie było to łatwe.

- W pewnym wieku przebywanie z rodzicami pod jednym dachem może też być męczące psychicznie - dodaje.

"Z tyłu głowy miałam, że to będzie porażka"

Paulinie przeprowadzka zapewniła większe poczucie bezpieczeństwa.

- Z jednej strony z uwagi na własne mieszkanie, z drugiej na bliskość rodziny i przyjaciół, na których zawsze mogę liczyć - tłumaczy.

Czasami brakuje jej opcji na spędzanie wolnego czasu, jakimi mogła cieszyć się w Trójmieście, ale tęsknota pojawia się sporadycznie. Zresztą nadal odwiedza biuro nad morzem.

- Wydaje mi się, że długo odkładałam decyzję o powrocie, bo z tyłu głowy gdzieś miałam, że to będzie porażka, że mi coś nie wyszło, że nie było mnie stać na mieszkanie - przyznaje.

- O dziwo wszyscy, nawet znajomi z Trójmiasta, bardzo mi kibicowali w tej decyzji i rozumieli, czemu chcę wrócić - dodaje.

Adam mierzył się z podobnymi dylematami.

- Na początku czułem dużą ulgę opuszczając Kraków, jednak powrót do domu rodziców świadczy o pewnej nieporadności życiowej, może swego rodzaju porażce? Przynajmniej ja tak to widzę. Ta "porażka" i tak niosła ze sobą wiele plusów, bo mogłem zająć się swoim nadszarpniętym zdrowiem, więc nie czuję się źle z tym, że postanowiłem wynieść się z wielkiego miasta - stwierdza.

- Kiedy przyszedł moment przeprowadzki, wiedziałam, że to świadomy wybór. I jednocześnie ulga, że w końcu nie będę się nad tym zastanawiać. Podejrzewam też, że gdyby nie te 14 lat w Trójmieście nie doceniłabym Olsztyna i tego, co tu mam, tak jak teraz - wtóruje mu Paulina.

- Paradoksalnie, będąc w Olsztynie więcej niż w Trójmieście wychodzę z domu, żeby spędzić czas ze znajomymi. Tam było trzeba się umawiać z dużym wyprzedzeniem, wszędzie było daleko, wszyscy ciągle zajęci, a tutaj wystarczy kilka wiadomości i zawsze znajdzie się chwila na spotkanie - zauważyła.

Co daje, a co odbiera życie w dużym mieście?

Amelia dopiero w rodzinnych stronach czuje się sobą.

- W Krakowie przyzwyczaiłam się do tego, że cały czas słyszę jakieś dźwięki ulicy. Kiedy wracam do domu, uświadamiam sobie, jakie to nienaturalne. Na wsi jest prawdziwa cisza i naprawdę można się zrelaksować. W mieście nie czuję, żebym mogła odpocząć w ten sam sposób - tłumaczy.

Wie za to, że po wyjeździe z Krakowa będzie tęsknić za tramwajami. Zdaje sobie sprawę, że na wsi w mniejszym czy większym stopniu odczuje wykluczenie komunikacyjne.

- Przyzwyczaiłam się też do wygody, jaką daje duże miasto. Kiedy nie mam czasu, mogę zamówić zakupy spożywcze z dostawą albo jedzenie. Nie robię tego często, więc mogłabym się bez tego obyć, ale to jednak duża wygoda - przyznaje.

Chociaż wyczekuje przeprowadzki, Amelia nie chce decydować się na rozwiązanie, które wybrał Adam.

- Docelowo chciałabym jednak wynająć mieszkanie w mniejszym mieście niedaleko rodzinnej miejscowości albo mieć własny dom w tamtej okolicy. Przede wszystkim chodzi o prywatność. Mieszkanie z rodzicami w dzieciństwie wygląda zupełnie inaczej niż wtedy, kiedy jest się już dorosłym człowiekiem - przypomina.

Chwilami Adam myśli o powrocie do większego miasta.

- Wracają wtedy dobre wspomnienia związane z Krakowem, jednak potem bardzo szybko przypominam sobie o minusach. A co z planami?

- Kolejnym krokiem ma być zakup mieszkania w mieście nieco większym niż to, w którym obecnie mieszkam, ale muszę z tym jeszcze niestety poczekać - tłumaczy.

Czy zjawisko powrotów do rodzinnych miast będzie się nasilać? Zdaniem eksperta nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, bo - jak zwraca uwagę - rynek mieszkaniowy wygląda już inaczej niż w pierwszych kilku miesiącach po masowym napływie migrantów i stopniowo dostosowuje się do bieżącej sytuacji.

Ważną kwestią pozostaje rynek pracy, a ten - według profesora - niekoniecznie dostosowuje się do potrzeb młodych ludzi.

- W przypadku znaczącej części z nich, co widać szczególnie w przypadku kobiet, na lokalnym rynku pracy w zasadzie nie ma zatrudnienia odpowiadającego ich wykształceniu - zwraca uwagę.

Gdy Paulinie brakuje metropolii, po prostu wsiada w pociąg.

- Odkryłam, że wolę w tę stronę - stwierdza.

- Nie żałuję, że wybrałam studia w Krakowie - mówi po zastanowieniu Amelia.

- Nie byłam tu sama, a przez ten czas dorastałam i wiele rzeczy zmieniło się u mnie na lepsze. Gdybym miała podejmować tę decyzję jeszcze raz, pewnie bym się zastanowiła, ale nie wykluczam, że chociaż chcę się wyprowadzić, na ten etap życia wybrałabym Kraków ponownie - skwitowała.

- Małe miasta muszą tak naprawdę walczyć o to, aby jak największa część osób zdecydowała się związać z nimi swoją przyszłość. W przeciwnym razie te społeczności będą kurczyć się jeszcze szybciej i zwyczajnie nie będzie ich na nic stać - podsumował profesor.