De broeikas | Ineens bleek Nederland een mysterieus klimaatplan te hebben

In de rubriek De broeikas schrijft klimaatverslaggever Jeroen Kraan elke zondag over wat hem opvalt. Deze week: Nederland heeft als tweede land ter wereld een afbouwplan voor fossiele brandstoffen. Tenminste, die indruk wordt over de grens gewekt.

Liefhebbers van de tv-serie The West Wing herinneren zich vermoedelijk de scène waarin een van de hoofdpersonen wordt klemgezet door journalisten, waarna hij in paniek de suggestie wekt dat de president een geheim plan tegen inflatie heeft. Kijk en lach mee om de heerlijke dialogen:

Oeps, dit kunnen we niet laten zien

Om deze inhoud te tonen, hebben we je toestemming nodig voor 'externe media' cookies. Geef toestemming om deze inhoud te bekijken.

Ik moest aan deze scène denken omdat Nederland sinds deze week een plan heeft om van fossiele brandstoffen af te komen. Het staat online, dus technisch gezien is het geen geheim, maar toch heb je er vermoedelijk niks over gehoord.

Er staat niks over in de Kamerbrief die klimaatminister Stientje van Veldhoven op Prinsjesdag stuurde over alle nieuwe ontwikkelingen op klimaat- en energiegebied. Ook richting journalisten liep haar ministerie er bepaald niet mee te koop.

Maar in internationale klimaatmedia las ik deze week plotseling dat Nederland het tweede land ter wereld is met een officieel afbouwplan voor fossiele brandstoffen, de belangrijkste veroorzaker van klimaatverandering. Het is nogal wat: terwijl het hier gaat over de klimaatdoelen die we niet halen, blijkt Nederland in het buitenland ineens als koploper te boek te staan.

Buitenlandse journalisten trokken zelfs bij collega Emma van Bergeijk aan de bel: hoe kon het dat hierover niets te lezen viel in Nederlandse media? Waren wij nou zó slecht geïnformeerd over de ontwikkelingen in ons eigen land? (Spoileralert: valt mee.)

Vooral nog veel vragen

Eerst nog even wat context: tijdens de klimaattop van vorig jaar strandde een poging om een roadmap op te stellen om van fossiele brandstoffen af te komen. Vervolgens ontstond een aparte coalitie van tientallen landen die dat dan maar zelf gingen regelen, buiten de officiële klimaattoppen om.

Nederland was in het eerste jaar covoorzitter van die groep. Vrij logisch dus dat wij dan ook als een van de eersten een nationaal afbouwplan voor fossiele brandstoffen zouden willen presenteren.

Dinsdag was het dus ineens zover. Je moet wel even zoeken, want pas op pagina 122 van de bijlage bij het Nationaal Plan Energiesysteem staat toegelicht hoe Nederland aan een "verantwoorde afbouw" van fossiele brandstoffen wil werken.

Daar valt te lezen dat daar vooral nog heel veel onzeker over is. Er zijn geen harde deadlines voor het uitfaseren van kolen, olie en gas, zoals die wel in een eerder Frans afbouwplan stonden. Het kabinet belooft alleen het gebruik van fossiele brandstoffen in 2050 te "minimaliseren", iets wat drie jaar geleden ook al in een eerdere versie van het nationale energieplan stond.

'Niet groter maken dan het is'

Verder werpt het plan vooral vragen op: hoe stoppen we met aardgas zonder met een stroomtekort te komen zitten? Hoe verdelen we de kosten van het gasnet als er steeds minder gebruikers zijn? En hoe kunnen we plastic maken met hernieuwbare grondstoffen in plaats van olie?

Dat zijn stuk voor stuk interessante vragen, waarop het kabinet nog geen antwoorden geeft. Het is eigenlijk geen afbouwplan, maar een beschouwing die ooit zou kunnen leiden tot een onderbouwd afbouwplan. Niet zo gek dus dat je er in de Nederlandse media nog weinig over hebt kunnen lezen.

Een woordvoerder van Van Veldhoven erkent desgevraagd dat dit "niet een volledige roadmap is". Volgens het klimaatministerie wordt de komende tijd gewerkt aan het verder uitwerken van het plan en is er daarom nog weinig ruchtbaarheid aan gegeven. "We willen het niet groter maken dan het is."

Dat weerhield Van Veldhoven er niet van om in een internationaal persbericht te stellen dat "we ons aan onze beloftes houden door een verantwoorde routekaart voor het uitfaseren van fossiele brandstoffen neer te leggen". Het plan zal in aanloop naar de volgende klimaattop ook internationaal worden gepresenteerd.

Het heeft er daarmee alle schijn van dat Nederland internationaal wél goede sier wil gaan maken met dit onvolledige afbouwplan. Maar zoals altijd zit de duivel in de details, en laat die er nou net uit ontbreken.

Verder deze week

• De wereldwijde uitstoot uit fossiele brandstoffen zou dit jaar weleens kunnen dalen door de oorlog in het Midden-Oosten, analyseert Carbon Brief. De hoge olie- en gasprijzen dwingen landen om alternatieven te zoeken. Daardoor stijgt ook het kolenverbruik, maar energiebesparing en vergroening zorgen toch voor minder uitstoot.
• In België blijkt de zomerse hittegolf ook opvallend veel jongere mannen het leven te hebben gekost. Het is dus niet zo dat extreme hitte alleen mensen treft die toch al bijna zouden overlijden. Het RIVM zegt geen opdracht te hebben gekregen om dit ook in Nederland te onderzoeken.

Theatertip

Terwijl ik weer wat nieuwe filmtips verzamel, eerst nog een mooie voorstelling. Theatermaker Anoek Nuyens verzamelde voor Beste Mensen vijftig jaar aan klimaatspeeches, die laten zien hoelang we het al over dit probleem hebben, zonder echt in te grijpen.

Niet echt een vrolijk concept dus - al aan het begin van de voorstelling wordt erkend dat er een sterk begrafenisgevoel omheen hangt. Maar ik ervaarde het zelf als een broodnodige schop onder onze gemeenschappelijke kont, en acteur Bram Suijker weet met zijn spel ook nog een vleugje humor toe te voegen. De komende weken te zien in diverse theaters.

Jeroen schrijft over (inter)nationaal klimaatbeleid en de energietransitie. Wekelijks verschijnt zijn blog De broeikas. Mail je tips of vragen.